Beter Leven: markt verzadigd

Beter Leven-varkens zijn er meer dan genoeg. Groei in dit segment kan pas zodra de vraag toeneemt.De boodschap van Egbert Kruiswijk van slachterij Westfort in IJsselstein (U.) is duidelijk: tijdens de nieuwjaarsreceptie van Keten Duurzaam Varkensvlees afgelopen maand liet hij weten dat eerst meer afzet van Beter Leven-varkensvlees nodig is en pas dan weer vraag ontstaat naar Beter Leven-varkens. De Beter Leven-markt voor varkensvlees met 1 ster van dit concept is begin 2017 verzadigd.Supermarkten en vleesverwerkers aan zetKruiswijk legt tegenover zijn gehoor uit dat er eind 2015 grote vraag was naar Beter Leven-varkens. Begin 2016 wilden alle supermarkten voldoen aan de afspraken over het Varken van Morgen/Beter Leven-varken (beide benamingen gebruiken handel en slachterijen door elkaar). Deze vraag is voor een groot deel ingevuld voor het verse vlees. Eerst zijn de supermarkten en vleesverwerkers weer aan zet. Als zij in meer vleesproducten en vleeswaren Beter Leven-vlees gebruiken, ontstaat weer vraag naar Beter Leven-varkens.'Voorlopig is de markt goed voorzien'.Eenzelfde mening is ook Giacomo Reuling toegedaan van varkenshandel Reuling Intervar in Wehl (Gld.). Volgens hem ligt de bal nu bij de supermarkten. Als zij meer Beter Leven-vlees afnemen, kan het aantal varkens in dit concept weer omhoog. Reuling: “Voorlopig is de markt goed voorzien.”Dat de markt voorzien is, drong bij een aantal spelers te laat door. In oktober 2016 maakte de Duitse slachterij Tönnies bekend dat zij minder Beter Leven-varkens wilden. Van de ene op de andere week werd het aantal gereduceerd van bijna 5.000 tot 3.000 vleesvarkens. Een van de bedrijven die hiermee te maken krijgen, is Varkenshandel Dijk in Brucht (Ov.). Eigenaar Hendrie Dijk laat desgevraagd weten dat een deel dat voorheen naar Tönnies ging als Beter Leven-varken nu in het Tesco-concept zit en dat weer een ander deel als regulier wordt afgezet.Jaarlijks bijna 3 miljoen Beter Leven-varkensHet Beter Leven-segment met 1 ster van de Dierenbescherming is afgelopen jaren verdubbeld. Volgens cijfers van de Dierenbescherming bedroeg het aantal Beter Leven-varkens eind 2014 1,5 miljoen. In 2015 is het gegroeid naar 2 miljoen varkens en afgelopen jaar is afgesloten met bijna 3 miljoen Beter Leven-varkens per jaar. De Dierenbescherming is eigenaar van het Beter Leven-keurmerk.De productie van Beter Leven-varkens gebeurt in Nederland. De Duitse slachterijen Tönnies Fleisch en Westfleisch slachten wel Beter Leven-varkens afkomstig uit Nederland. Het vlees van de varkens die Tönnies slacht, komt via vleeshandel Groothedde in Vaassen (Gld.) in Nederland in het winkelschap. Voor de varkens die Westfleisch slacht, geldt dat het vlees via het bedrijf Meat Friends weer op de Nederlandse markt terechtkomt.Bonus lagerVarkenshandelaar Jan Vernooij is sinds begin dit jaar voorzitter van de commissie varkens- en biggenhandel van brancheorganisatie Vee&Logistiek. Hij ervaart dat bij een aantal slachterijen de afstemming tussen vraag en aanbod van Beter Leven-varkens goed is geregeld. Zonder namen te willen noemen, verklaart hij dat naast Tönnies ook een aantal Nederlandse slachterijen zich vergaloppeerde met de Beter Leven-varkens en te veel inkocht. Vernooij betreurt dat overaanbod is ontstaan. Hij vindt het voorkomen van overaanbod in een bepaald marktsegment een taak voor de handel en slachterijen. Vernooij: “De afstemming van het aanbod op de vraag moet met beleid gebeuren. Het is niet juist om uit concurrentieoverweging klakkeloos varkens te kopen van boeren. Ik weet zeker dat door overaanbod eind vorig jaar varkens in het reguliere circuit terecht zijn gekomen die eerst als Beter Leven-varkens zijn verkocht. De boer is daarvan de dupe.”Het aanbodgedreven werken zit de varkenssector in de genen. Ook in dit soort concepten, betoogde POV-voorzitter Ingrid Jansen vorig jaar. Het gevolg is prijsdruk. Niet alle handelaren willen het bevestigen, maar de markttoeslag voor de Beter Leven-varkens is sinds het Tönnies-debacle eind vorig jaar met 2 cent per kilo geslacht gewicht gezakt.'Ik kan niet de garantie geven dat een boer altijd de toeslag beurt om uit de kosten te komen'.De markttoeslag kan overigens wekelijks wijzigen, verklaart Jan Vernooij van Vee&Logistiek. Als er acties staan gepland in supermarkten zijn extra varkens nodig. Volgens Vernooij kan het daarom gebeuren dat de toeslag op de Beter Leven-varkens tijdelijk omhooggaat. Vee&Logistiek-man Vernooij over de toeslag: “Ik kan niet de garantie geven dat een boer altijd de toeslag beurt om uit de kosten te komen.” Hij wil daarom graag toe naar minder vrijblijvende afspraken in de varkensketen. Tussen fokkers en mesters, maar ook verderop in de keten. “In wat voor concept je ook zit, iedereen moet zijn afspraken nakomen.” Overproductie is schadelijk voor een marktconcept. Het geeft prijsdruk en er gaat een verkeerd signaal vanuit naar de supermarkten, vindt varkenshouder Jan van den Berg in Zwolle (Ov.). Van den Berg is een van de Beter Leven-varkenshouders van het eerste uur. “Het is jammer dat eind vorig jaar overproductie ontstond. Als zoiets verkeerd afloopt, help je een compleet concept om zeep.”Om meer ruimte te creëren zijn in veel varkenstallen plateaus gemonteerd. Foto: Ruud PloegOnvoldoende regieBeter Leven met 1 ster is een deelmarkt met veel aanbieders en slachterijen. Door het ontbreken van een centrale regisseur is het risico op overproductie aanzienlijk. Vleesbedrijf Vion benadrukt daarentegen dat hun Beter Leven-varkensketen met 1 ster is ingericht op de vraag. Met het programma Good Farming Star sturen zij een transparante keten aan, van varkenshouder tot eindafnemers. Zo wordt geborgd dat het aanbod is afgestemd op de vraag. Bij Vion groeide in 2016 de vraag naar Beter Leven-varkens. Zij zijn daarom afgelopen jaar 30% meer Beter Leven-varkens gaan slachten. De afzet van het hele varkenskarkas als Beter Leven is belangrijk. Hoeveel vlees als Beter Leven wordt afgezet van ieder varken, wil Vion niet kwijt. Wel zegt het bedrijf erin te slagen naast vers vlees meer vleeswaren als Beter Leven af te zetten. Volgens Vion hebben zij op dit punt grote vooruitgang geboekt in 2016.Vergoeding van de meerkostenIets minder regie biedt voordeel voor de goede onderhandelaars onder de varkenshouders. Adviseur intensief van DLV, Jan Pijnenburg, verklaart dat de toeslag voor Beter Leven-varkens uit twee delen bestaat. Een vaste vergoeding van de meerkosten en een markttoeslag. Het laatste element is onderhandelbaar. De verschillen in markttoeslag leiden tot duizenden euro’s verschil in inkomsten tussen varkensbedrijven, weet Pijnenburg. DLV wordt regelmatig gevraagd uit te rekenen of Beter Leven-productie loont voor een varkenshouder. Dat is niet altijd het geval, is de ervaring van Pijnenburg. Dat geldt voor varkenshouders die overwegen voor dit marktsegment te produceren én voor collega’s die dit al doen en de balans opmaken. De toeslag is eigenlijk een vergoeding voor gemiste opbrengsten. De stalbezetting met Beter Leven is lager. Als de voerwinst stijgt, neemt het mogelijke voordeel van Beter Leven-productie af, legt Pijnenburg uit. De vergoeding voor de onbenutte varkensplaatsen blijft immers gelijk. Geen grote investeringAalt Posthouwer van handelsbedrijf Posthouwer en Boerkamp in Wilp (Gld.) adviseert varkenshouders die grote investeringen moeten doen om Beter Leven te kunnen produceren, daar vooralsnog van af te zien. Een voorbeeld zijn plateaus in de biggenstal. Als een investering niet in een ronde is terug te verdienen, is dat link, betoogt Posthouwer. Hij verklaart dat een jaar geleden Beter Leven-productie aantrekkelijk was. Toen zat de varkensprijs op €1,30 per kilo geslacht gewicht. Met een dubbeltje toeslag per kilo en minder mest in de put is Beter Leven dan interessant.Voorlopig zitten geïnteresseerde varkenshouders in de wachtruimte. Vraag naar meer Beter Leven-varkens is er momenteel niet. De markt zit vol.Jaap Kreuger (64). Organisatie: leveranciersvereniging Star Varkens. Functie: voorzitter. Foto: Ronald Hissink‘Er is geen markt denkbaar die zo werkt’Voorzitter van de leveranciersvereniging Star Farmers Jaap Kreuger vindt dat bij hun afnemer Vion vraag en aanbod goed op elkaar zijn afgestemd. Kreuger: “Wij hebben niet gemerkt dat er eind 2016 overaanbod was aan Beter Leven-varkens. Ook de toeslagen zijn toen niet gewijzigd.” Niettemin maakt Kreuger zich zorgen over de prijsvorming in dit concept. Hij wil naar een stabielere, structureel hogere opbrengstprijs. Alleen dan kunnen varkenshouders de nodige investeringen doen om het concept te blijven ontwikkelen.Hoe moet dat?“Wij zijn met Vion in overleg over een langetermijnprijs. Daar zitten risico’s aan. Als de prijs sterk stijgt, zoals medio 2016, kost dat boerengeld. Maar andersom kost het de koper geld. De laatste maanden is het helemaal een gekkenhuis. De ene week komt er 5 cent per kilo bij de varkensprijs en even later is er 15 cent af. Dit kost iedereen in de keten geld. De ene week wordt massaal geleverd en een week later houdt men zo veel mogelijk de varkens vast. Voor de boer brengt dit enorme liquiditeitsrisico’s met zich mee. Er is geen markt denkbaar waar dit zo werkt.”Waarom is stabiliteit zo belangrijk?“Het Beter Leven-concept is dynamisch en moet zich blijven ontwikkelen. De eisen uit de markt veranderen. Maar dat gaat niet zonder geld. Als de opbrengstprijs eerst maar eens stabieler werd en daarna hoger, dan kun je uitrekenen of investeringen uit kunnen. Het is nu veel te onzeker.”Gaat het zover komen?“Wij zijn hier al twee jaar mee bezig. Toch groeit bij mij het gevoel dat het gaat lukken op termijn. De aandacht hiervoor neemt toe. Steeds meer mensen in en om de varkenssector zijn bezig met het indekken van prijsrisico’s. In België begint het ook vorm te krijgen. Laten we eerst beginnen met een stabiele prijs. Dan komt er in ieder geval rust in de markt. Nu vraag je je wekelijks af wat de varkensprijs gaat doen de volgende week. Ook banken letten hierop. Van de liquiditeit wordt dan ook minder gevraagd. De meeste varkenshouders hebben sowieso geen grote buffers.”