Amper meer frites ondanks forse investeringen

De aardappelverwerkende industrie heeft de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in extra verwerkingscapaciteit. De industrie kan dit seizoen meters maken, maar verwerkingscijfers stijgen niet.De groei van Nederlandse aardappelverwerking valt bijna stil. Dit seizoen zijn er tot en met april 3,323 miljoen ton aardappelen verwerkt. Dat is nog maar amper meer (+0,6%) dan vorig seizoen. In de maanden november tot en met maart werd zelfs minder geproduceerd dan een jaar geleden.De Nederlandse industrie maakt dit seizoen een inhaalslag in april. In de wintermaanden lag de productie lager dan een jaar eerder.De voorgaande 4 seizoenen steeg de Nederlandse verwerking gemiddeld met 3,5%. Het is opvallend dat de afgelopen jaren flink werd geïnvesteerd in de aardappelindustrie, maar de verwerking een periode onder niveau van vorig jaar zat. Vorig seizoen werd voor het eerst de grens van 4 miljoen ton doorbroken. Nu lijken de verwerkers even op de rem te trappen, terwijl je in een jaar met zeer lage aardappelprijzen juist een extra grote stap verwacht. Nu kan de industrie goedkoop voorraden aanleggen. Bovendien is de kwaliteit van de aardappelen minder, waardoor er juist meer aardappelen nodig zijn om dezelfde hoeveelheid product te produceren.Hoe komt dit?De 4 grootste Nederlandse fritesindustrieën geven uitleg. “Jaar na jaar is de industrie efficiënter geworden in de aardappelverwerking. De aardappelkwaliteit kan helpen om dit cijfer te verbeteren”, zegt John Wiskerke, directeur grondstofinkoop van Lamb Weston/Meijer (LW/M). Aviko kan in Nederland niet meer aardappelen verwerken, de maximale capaciteit is bereikt, geeft Dick Zelhorst, directeur van Aviko Potato, aan.De industrie kijkt verder dan alleen Nederland. Mark Zuidhof, hoofd inkoop bij McCain geeft ook aan dat in Nederland maximaal aardappelen worden verwerkt. Zuidhof: “De aanvoer van aardappelen stopt dan ook niet bij de grens. Wij proberen in een straal om de fabrieken heen aardappelen te laden.”Farm Frites heeft geen verklaring waarom de verwerkingscijfers niet hoger liggen dan vorig seizoen, de hoofdvestiging in Oudenhoorn is namelijk wel gegroeid. Ook volgens de secretaris van de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (Vavi), Hylke Brunt, is het lastig om deze cijfers te duiden. Brunt: “Er zijn 4 miljoen ton aardappelen verwerkt in seizoen 2016-’17, daarmee werd een grens doorbroken. Ik verwacht dat de stijgende lijn voor aardappelverwerking in Nederland minder fors zal zijn dan afgelopen jaren.”Vraag groeitDe wereldwijde vraag naar frites groeit nog steeds met 3% tot 4% per jaar. Als de wereldwijde vraag blijft groeien en de verwerkingscapaciteit volop wordt benut, dan heeft de industrie geen speelruimte. Daardoor blijven aardappelverwerkers investering in de capaciteit. Maar de groeimogelijkheden in de teelt van consumptieaardappelen is gelimiteerd in Nederland. Doordat de rek eruit is, neemt het percentage importaardappelen sterker toe. Aardappelverwerkers kijken continu naar efficiëntie. Ook de kostprijs wordt in ogenschouw genomen. Er wordt niet naar Nederland maar naar Europa gekeken.Goede kwaliteit van de aardappelen kan helpen om meer frites te produceren. - Foto: Jan Willem SchoutenBelgië heeft in kalenderjaar 2017 meer dan 4,6 miljoen ton aardappelen verwerkt en voert veel aardappelen in. “Risicospreiding van de teelt is en blijft een essentieel onderdeel van onze bedrijven”, zegt Romain Cools, secretaris van de Belgische brancheorganisatie Belgapom. “Afhankelijk van de ligging van de fabriek in België kan meer dan de helft van de grondstof worden ingevoerd.”ImportaardappelenMcCain haalt veel aardappelen lokaal in Nederland, België en Frankrijk, omdat daar de fabrieken staan. LW/M haalt het grootste deel van de importaardappelen uit het gebied in een straal van 250 kilometer van Bergen op Zoom. Farm Frites haalt met name importaardappelen uit België maar ook wat uit Frankrijk en Duitsland en in extreme jaren soms ook uit Polen en Engeland, geeft Leon Boer aan, directeur aardappelinkoop bij Farm Frites. Aviko importeert voornamelijk aardappelen uit Duitsland. Dat heeft alles te maken met de ligging van de fabrieken. Binnen een straal van 150 kilometer is het rendabel om aardappelen te laden. Als een verwerker buiten die straal gaat laden, moet hij een goede reden hebben om extra kosten te maken. In de periode juli, augustus is het aandeel importaardappelen die Aviko in Nederlandse fabrieken verwerkt groter, dan later in het seizoen.Uit cijfers van de Brancheorganisatie Akkerbouw blijkt dat in juli 2017 48% van de aardappelen zijn geïmporteerd. In de periode augustus tot en met november was dit percentage gemiddeld 40%. Na de jaarwisseling t/m april 2018 kwam gemiddeld 34% van de aardappelen uit het buitenland. Dat percentage lag een jaar eerder op 38% in dezelfde periode, omdat het aanbod uit Nederland toen krapper was. Aviko haalt naast vroege aardappelen uit Duitsland ook een gedeelte van de importaardappelen uit Frankrijk. Bij extreem hoge prijzen en voor zeer goede kwaliteit haalt Aviko Innovators in de bewaarperiode november tot juni uit Frankrijk.Capaciteit blijft groeienEr is ongelooflijk veel verwerkingscapaciteit in Europa bijgekomen. Aviko heeft de afgelopen jaren voornamelijk in Nederland bijgebouwd; in Lomm kunnen fors meer aardappelen worden verwerkt. De verbouwing van de lijnen heeft in 2016 plaatsgevonden en de volledige capaciteit wordt daar inmiddels benut. Ook in het Zuid-Duitse Rain am Lech wordt het maximale benut. Een extra 100.000 ton aardappelen kunnen daar komende oogst 2018 worden verwerkt. Aviko benut in Nederland de verwerking volop. De focus van Aviko is om eerst het maximale uit huidige productielocaties te halen en daarna pas nieuw te bouwen. Nu de bestaande capaciteit volledig benut wordt, is Aviko dus volop bezig met plannen voor een nieuwe fabriek in het Belgische Poperinge.LW/M investeerde € 140 miljoen in de fabrieken in Nederland, waaronder een nieuwe ontvangsthal (€ 20 miljoen). Daarnaast gaat € 120 miljoen naar de fabriek in Bergen op Zoom. Verder is de fabriek in Broekhuizenvorst overgenomen van Oerlemans Foods. LW/M focust op het nog efficiënter verwerken van aardappelen om hoogwaardige kwaliteitsproducten te blijven aanbieden aan klanten.Boer: “Ook Farm Frites investeert continu in de efficiëntie van de lijnen, het verhogen van de output door bottlenecks weg te halen. Buiten Europa investeren wij in China en Egypte in nieuwe productielijnen om de wereldwijde groeiende vraag bij te kunnen houden en ons aandeel daarvan te bedienen.”Fabrieken in teeltgebiedAviko wil de teelt in Frankrijk verder uitbreiden. Ondanks lage prijzen dit seizoen 2017-’18 breidt het totale areaal in Frankrijk verder uit met 3% naar 135.589 hectare. Er komen nieuwe Franse aardappeltelers bij, maar ook Franse export- en tafelaardappeltelers kiezen liever voor de zekerheid van vasteprijscontracten. Afnemen via contracten is voor de industrie handiger werken, aangezien aardappelverwerkers aan de friteszijde ook met prijsafspraken hebben te maken.Telers hebben meerdere opties om de aardappelen te verkopen, via verschillende soorten contracten, pools of vrije handel. Telers zijn vrij om te kiezen voor vrije handel, maar daar zijn risico’s aan verbonden. Brunt: “Het volume voor vrije handel wordt richting de toekomst minder is mijn verwachting. De prijsfluctuaties worden groter op die markt en daarmee ook de risico’s.”Wereldwijde vraag groeitDe meeste bevroren aardappelbereidingen geproduceerd in de EU worden binnen Europa afgezet. Het huidige seizoen (juli t/m maart) heeft 2,2 miljoen ton bevroren aardappelen afzet gevonden in de EU. De sterkst toenemende vraag komt uit Azië. China heeft dit seizoen met 35.000 ton bevroren aardappelproducten een dubbele hoeveelheid afgenomen dan in dezelfde periode vorig jaar. De vraag naar frites blijft, waarom de verwerking amper stijgt is niet duidelijk. Wel zullen de aardappelstromen in de toekomst anders verlopen, omdat verwerkers nieuwe fabrieken het liefst in het teeltgebied zetten.De wereldwijde vraag naar frites blijft toenemen. De afzet naar de VS, China en Rusland is hard gestegen.HandelsbelemmeringenOnvoorspelbare factoren zijn handelsbelemmeringen. Importheffingen vanuit Brazilië. Groot-Brittannië is een sterk importerend land, waardoor de brexit voor een compleet nieuwe dynamiek in de markt zorgt. Zo importeert Duitsland veel producten, waardoor daar ook risico’s liggen. Rusland groeit sterk. De export naar Rusland is de laatste jaren flink toegenomen. Maar het is onduidelijk hoe deze stromen in de toekomst blijven lopen. Rusland wil overschakelen naar eigen productie van frites, waardoor het land overweegt frites uit de Verenigde Staten en Westerse landen niet toe te laten. Leon Boer van Farm Frites: “Wij kijken ook in andere landen, zoals Kazachstan, om wellicht een complete keten van pootgoed tot eindproduct neer te zetten in de toekomst.” Lamb Weston / Meijer heeft geïnvesteerd in een nieuwe fabriek in Lipetsk, Rusland. Dit is in een joint-venture met Belaya Dacha tot stand gekomen.