‘Al wat wenselijk is, maar niet het onmogelijke’

Boeren hebben geen keuze tussen ontkennen of aanpassen, ze moeten aanpassen, binnen de marges die de samenleving hen stelt, zegt Rinus Vermue.Nog even over afgelopen maanden. Wat de protesten vooral duidelijk maakten, is dat er met boeren is gesold. Het moest zus, dan weer zo, je moest investeren in iets duurs, wat niet bleek te werken, enzovoort. Dat kan natuurlijk niet. Nu staan we op een tweesprong. Of we boeren op de oude voet verder, dan maar wat minder heide. Bramen zijn tenslotte ook groen, zeiden Rutte en Baudet. Of het roer moet om en dan zodanig, dat we over tien jaar niet weer in zo’n spagaat zitten, dat boeren dan niet met investeringen zitten die achteraf niet voldoende blijken te werken.Het roer moet omJe hoeft geen helderziende te zijn om te bedenken waar het heen gaat. Het roer moet om, alle boerenprotesten ten spijt. De radicalen, die de RIVM-metingen niet vertrouwen, zullen nog raar opkijken als de metingen verfijnd worden en satellieten mee gaan tellen. Dan zal blijken dat veel gebieden zwaar rood kleuren, ondanks de luchtwassers.Fundamentele aanpakUit de samenleving komen signalen voor een fundamentele aanpak. Geen signalen van zogenaamde milieusalafisten, maar van agrarische zieners die we beter niet kunnen weghonen. Herman Wijffels zei in een interview in Trouw: “De landbouw moet helemaal gebaseerd zijn op de kringloop. Dat hoeft niet per se per bedrijf, maar kan ook door samenwerking tussen bedrijven. Voor de intensieve veehouderij, met duizenden varkens en kippen per bedrijf, is dit veel moeilijker te organiseren”. Oud-minister Cees Veerman, op de vraag van Nieuwe Oogst of de veestapel moet inkrimpen: “Laten we het onder ogen zien. Als je zegt: ‘Er mag geen dier minder in Nederland’, dan denk ik dat je jezelf buiten de realiteit plaatst en dat je de greep zal verliezen op hoe het gaat lopen”. Ook Louise Fresco pleit voor een andere benadering, zo zei ze bij LTO-Noord in Drachten. Hou op met denken dat we de tweede landbouwexporteur van de wereld moeten blijven, zoek het ook in productie van landschap en biodiversiteit.Geen keuze tussen ontkennen of aanpassenDit zijn signalen die veel boeren hard zullen vallen. Maar als ze het niet pikken, zullen ze zich zoals Veerman zei buitenspel plaatsen. Er moet geschoven worden. Het vereist moed van onderhandelaars en meningvormers. Ze moeten verder kijken dan het ledental of het aantal volgers en erkennen dat ze te lang dachten dat ze de poot stijf konden houden. De tijd dat een boer zijn eigen marges bepaalt, is voorgoed voorbijDe boeren hebben geen keuze tussen ontkennen of aanpassen, ze moeten aanpassen, binnen de marges die de samenleving hen stelt. Misschien is er nog ruimte voor een agrarische hoofdstructuur, maar de tijd dat een boer zijn eigen marges bepaalt, is verder voorgoed voorbij. Het kan inhouden dat boeren rond natuurgebieden voor de keuze komen: saneren of natuurinclusief/biologisch worden. Daar hadden we al veel eerder op kunnen anticiperen. Dan hadden er meer boer kunnen blijven.