Weinig zorgen over noodopvang varkens

Als de varkens een tijd niet van het bedrijf kunnen, is tijdelijke huisvesting noodzakelijk. Een deel van de varkenshouders heeft al een plan liggen. De meeste verwachten voldoende ruimte in bestaande huisvesting.Door de sluiting van slachterijen als gevolg van Covid-19 werden varkenshouders deze zomer met de neus op de feiten gedrukt dat een kleine hapering in de afzet grote gevolgen kan hebben in de stallen. Een dergelijke situatie vergroot het bewustzijn dat noodhuisvesting soms nodig kan zijn. Bij Covid-19 waren de problemen niet van zo’n aard dat er massaal noodvoorzieningen zijn gemaakt. Bij een uitbraak van een dierziekte als varkenspest of mond-en-klauwzeer is dat als gevolg van ingestelde vervoersverboden wel het geval.De meeste varkenshouders verwachten bij een crisis voldoende ruimte te hebben voor opvang van varkens, in de stallen en andere gebouwen. - Foto: Peter RoekNoodzaak hoger op agendaVanwege het verhoogde risico op Afrikaanse varkenspest (AVP) sinds vorig jaar heeft de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) de noodzaak voor noodhuisvesting hoger op de agenda geplaatst. De POV benadrukt dat de situatie met volle stallen door Covid-19 niet vergelijkbaar is met noodhuisvesting in het kader van uitbraken van een dierziekte. “Bij Covid moeten bedrijven formeel aan de wettelijke eisen en IKB-eisen blijven voldoen. Dat geldt dus ook voor de oppervlaktenormen”, aldus bestuurslid Bart Verhees. Bij de uitbraak van een dierziekte kan de overheid toestaan dat varkenshouders tijdelijk van de wettelijke normen afwijken.Bij de uitbraak van een dierziekte kan de overheid toestaan dat varkenshouders tijdelijk van de wettelijke normen afwijkenMinimaal zes wekenMocht er een besmettelijke dierziekte uitbreken dan krijgt elk bedrijf in Nederland te maken met een algehele standstill van drie dagen; dat betekent dat altijd voor die periode voer in voorraad moet zijn. In het toezichtgebied kan de blokkade van diervervoer oplopen tot 21 dagen; in het beschermingsgebied zelfs minimaal 30 dagen.OpvangmogelijkhedenVerhees geeft aan dat de sector niet op een opkoopregeling vanuit de overheid hoeft te rekenen. Daarom adviseert de belangenorganisatie om op het eigen bedrijf voor minimaal zes weken opvangmogelijkheden voor de dieren te hebben. Voor een deel kan dat binnen bestaande stallen en gebouwen; anderen zullen huisvesting buiten de stallen moeten maken. De meeste varkenshouders verwachten dat ze binnen bestaande gebouwen voldoende opvang kunnen realiseren, blijkt uit een enquête op Boerderij.nl (zie kader).^{Bijna 80% van de varkenshouders heeft in beeld hoe ze noodhuisvesting gaan maken, waarschijnlijk ingegeven door de eisen uit IKB/Holland Varken.}Overigens worden de grootste problemen verwacht op vermeerderingsbedrijven, omdat biggen geboren blijven worden én groeien. Bovendien is het juist voor deze diercategorieën lastig om noodhuisvesting te maken. Bij vleesvarkens is met aangepast voer de groei voor een deel uit de dieren te krijgen.Meeste varkenshouders verwachten voldoende ruimte in gebouwenBijna 80% van de varkenshouders uit een enquête op Boerderij.nl heeft in beeld hoe ze noodhuisvesting gaan realiseren. De meeste hebben voldoende ruimte.

Driekwart geeft aan de varkens op te kunnen vangen in de stallen en aanwezige loodsen op het bedrijf. Degenen die wel naar extra huisvesting moeten, denken vooral de ruimte tussen de stallen te benutten. Minder dan 10% noemt een tent, nog minder vaak een serrestal, snelbouwhal of zeecontainers.

Het merendeel van de varkenshouders verwacht dat de noodopvang nadelen gaat geven voor de varkens. Een slechter klimaat wordt het vaakst genoemd, met daarnaast problemen rondom de water- en voervoorziening en vervuiling. Slechts 30% van de deelnemers verwacht geen problemen. Iets meer dan de helft van de varkenshouders denkt dat een tijdelijke overbezetting van 150% haalbaar is.

Gevraagd naar ervaring geeft de helft aan in het verleden al eens noodhuisvesting te hebben gemaakt. Negatieve ervaringen zijn onder andere oorbijten en veel werk, maar een enkeling meldt dat het wel is meegevallen.Ruimte in de hokkenNaast de noodmaatregelen die varkenshouders kunnen nemen, is er bij de uitbraak van een dierziekte ook ruimte in de hokken zelf. Dat begint met de bovenwettelijke normen op de bedrijven met Beter Leven of een ander concept. De wettelijke norm voor (zware) vleesvarkens is 0,8 vierkante meter per varken terwijl op die bedrijven 1 vierkante meter van toepassing is. Bij de gespeende biggen gaat het om respectievelijk 0,4 en 0,3 vierkante meter. Ook bij lichtere dieren is er meestal sprake van onderbezetting ten opzichte van de wettelijke norm.^{Een loods of machineberging wordt het vaakst genoemd als extra opvang in de stallen niet meer lukt. Tenten en snelbouwhallen zijn nauwelijks in beeld.}Dan is er nog extra bezetting mogelijk voordat er sprake is van welzijnsproblemen. Door een werkgroep zijn enkele jaren geleden criteria vastgesteld voor de situatie wanneer het welzijn echt in het geding komt. Daaruit blijkt dat een bezetting van 150% acceptabel is, vanzelfsprekend alleen in de situatie van een besmettelijke dierziekte als varkenspest. Daarbij is het wel belangrijk dat alle aanvullende eisen in orde zijn, zoals afleidingsmateriaal, voer- en watervoorziening en de ventilatie. Strooisel vanwege een toenemende kans op agressie heeft de voorkeur bij een hoge hokbezetting.^{Ongeveer 30% van de varkenshouders verwacht geen noemenswaardige problemen door de noodopvang. Een slechter klimaat wordt het vaakst genoemd als het toch mis gaat.}Zowel tijdelijke overbezetting als noodhuisvesting brengen risico’s met zich mee, met grotere kansen op problemen rondom welzijn en gezondheid. Een correcte uitvoering kan dan een groot verschil maken.Goed nadenkenMet de overheid is afgesproken dat de sector een inspanningsverplichting heeft om een periode van zes weken alle dieren te kunnen huisvesten. De overheid stelt volgens de NVWA zelf geen eisen aan een noodhuisvesting, maar laat dat aan de sector over. Dit is verder uitgewerkt via Holland Varken. Bij welzijnsproblemen kan de NVWA wel altijd ontheffing geven dat de varkens toch verplaatst mogen worden naar een ander bedrijf.Criteria niet in beton gegotenIKB Varken heeft als voorschrift opgenomen dat er een plan op het bedrijf aanwezig is hoe de noodhuisvesting is geregeld. Dit sluit aan bij het model zoals dat voor Holland Varken is ontwikkeld. Volgens Freddy van der Sar, manager van Kiwa Verin, zijn de criteria waar een dergelijk plan aan moet voldoen niet in beton gegoten. “Het gaat er vooral om dat varkenshouders goed nadenken wat ze op het eigen bedrijf kunnen en of er eventueel andere maatregelen nodig zijn. Door bewust een plan te maken heb je al twee stappen voorsprong.”Alvast afspraken makenHet is volgens Van der Sar niet verplicht, maar wel aan te raden om alvast met bedrijven afspraken te maken over noodvoorzieningen als eigen huisvesting niet toereikend gaat zijn. Bij de IKB-controle wordt het hebben van een ingevuld plan meegenomen.De noodopvang van varkens ten tijde van de mond- en klauwzeercrisis. Tenten brachten toen uitkomst, maar het bleef behelpen. - Foto: Mark PasveerOpvang op meerdere manierenVoor het maken van noodhuisvesting is in principe geen vergunning nodig. Hierover zal het ministerie in het geval van een ziekte-uitbraak afspraken maken met gemeentes;Voor alle noodhuisvesting geldt dat er voer en drinkwater beschikbaar moet zijn en maatregelen voor opvang van mest en urine. Oude voerbakken zijn daarom handig om op voorraad te hebben. Voor opvang van mest en urine kunnen (verhoogde) roostervloeren of strooisel dienen, eventueel in combinatie met elkaar. Met de huidige stoppersregeling komen veel tweedehands spullen op de markt;In bestaande stallen is vaak wat extra ruimte in de hokken. Verder zijn er soms mogelijkheden voor opvang in de centrale gang of ruimtes die in gebruik zijn voor opslag. Bij een renovatie of nieuwbouw kan daar al rekening mee worden gehouden, net als met extra voerventielen;Buiten de stal is het voor de hand liggend om een opslag- of machineloods te gebruiken. Afhankelijk van het seizoen en de dieren kan het nodig zijn een open loods dicht te maken. Op de grond gaan verhoogde roosters en/of strooisel;Tussen twee stallen is er bijna altijd niet-benutte ruimte. Een eenvoudige overkapping is te maken met (steiger)planken en vrachtwagenzeil, eventueel ondersteund door stalen matten. Door een aansluiting bij de dakgoot kan water gemakkelijk weg;Er zijn voor buiten verschillende typen noodhuisvesting verkrijgbaar, zoals snelbouwhallen of rondbooghallen. Als minder vaste materialen zijn tenten of zogenoemde serrestallen te koop of te huur. Een goede ondergrond is belangrijk, daarvoor zijn stelcon- of betonplaten goed geschikt;Ook mogelijk is om zeecontainers met een overspanning van bijvoorbeeld landbouwplastic ertussen te plaatsen. Voordeel is dat de containers wind- en waterdicht zijn;Voor biggen zijn mobiele biggenbungalows geschikt. Ze zijn niet goedkoop maar kunnen wel het hele jaar worden gebruikt voor deze kwetsbare diergroep. Ze zijn voorzien van verwarming en installaties voor water en voer.Geen papieren planIKB Nederland Varkens heeft geen noodhuisvesting in de voorschriften staan en alleen bedrijven die ook bij Holland Varken zijn aangesloten, zullen dat hebben geregeld. Dat is ongeveer 15% van de IKB Nederland Varken-deelnemers. Volgens Leo Verheijen, secretaris van IKB Nederland Varkens, is het een lastige discussie die al meerdere keren in het college van deskundigen is gevoerd. In tegenstelling tot IKB Varken eist IKB Varkens Nederland vooralsnog geen papieren plan van de deelnemers. “De meeste bedrijven hebben wel een oplossing, zoals een loods of iets dergelijks. Ook in de hokken is meestal meer ruimte per varken dan vroeger.”Welzijnsproblemen voorkomenHij vertrouwt er verder op dat ook de overheid bij een calamiteit er alles aan zal doen om welzijnsproblemen te voorkomen. “Het is natuurlijk prima als varkenshouders eens nadenken over de mogelijkheden die ze hebben voor noodopvang. Maar wij denken dat een plannetje niet veel toevoegt, zeker als er geen harde afspraken over leveranties van materialen onder liggen.” Als het erop aankomt, is volgens Verheijen toch vooral de creativiteit van de ondernemers belangrijk hoe ze op dat soort momenten de noodhuisvesting invullen op hun bedrijf. “Dat hebben we destijds ook gezien tijdens de andere crisissen zoals tijdens de varkenspestperiode.”