Voorbereid op zomer met koeling en voer

Net als voorgaande jaren is installatie van hogedruknevelkoeling ook deze winter in trek bij varkenshouders in aanloop naar mogelijk weer een warme zomer.Een lagere voeropname, mindere technische resultaten en een hogere uitval. De warme zomers van de afgelopen jaren hebben op menig varkensbedrijf voor problemen gezorgd. De winterperiode leent zich ervoor om zaken aan te pakken en goed voorbereid de zomer in te gaan. Voorkomen van hittestress is immers beter dan genezen. HogedruknevelkoelingDiverse varkenshouders investeerden daarom de afgelopen jaren in hogedruknevelkoeling. Met dit systeem wordt inlaatlucht door middel van verneveling gekoeld. Afhankelijk van de omstandigheden is het mogelijk de inlaatlucht 6 tot 8 graden te koelen. De luchtvochtigheid is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Bij een te hoge luchtvochtigheid krijgen de varkens het benauwd en heeft verneveling een averechts effect. Het creëren van extra luchtsnelheid werkt dan beter. Wintermaanden benuttenEelco van de Hoef, Innovatie- en Productmanager Varkensvoeders bij AgruniekRijnvallei, ziet in de praktijk dat meerdere varkensbedrijven de wintermaanden benutten om in hogedruknevelkoeling te investeren. “Installateurs zijn hier op verschillende bedrijven mee aan de gang”, zo zegt Van de Hoef, die als varkensspecialist veel bedrijven bezoekt. De warme zomers van de voorbije jaren waren ook voor vleesvarkenshouder John Tijmensen in Achterveld (U.) aanleiding om voor hogedruknevelkoeling te kiezen. Met eigen arbeid bespaart hij op de installatiekosten (zie kader onder).John Tijmensen (42) heeft een vleesvarkensbedrijf in Achterveld (U.). Hij sloot zich afgelopen najaar aan bij Frievar. - Foto: Fotostudio Kastermans‘Winter benutten voor installatiewerk’Vleesvarkenshouder John Tijmensen in Achterveld (U.) investeert deze winter in hogedruknevelkoeling. De verwachte kosten bedragen € 3 per vleesvarkensplaats.

Tijmensen is in december begonnen met de installatie van hogedruknevelkoeling. Twee van de drie stallen op zijn bedrijf worden met het koelsysteem uitgerust. De kleinste stal kan niet zomaar aan het systeem worden gekoppeld. Gezien de hogere investering ten opzichte van het aantal plaatsen is deze stal niet meegenomen.

Meerdere varkenshouders hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in hogedruknevelkoeling, waarbij inlaatlucht wordt verneveld en gekoeld. Afhankelijk van de precieze weersomstandigheden verwacht Tijmensen dat hij de inlaatlucht tot 8 graden kan koelen. De luchtvochtigheid wordt in de afdeling gemeten.

De verschillende hittegolven van de afgelopen jaren hebben de vleesvarkenshouder doen besluiten te investeren in het systeem. “Ik wil een goed stalklimaat voor mijn dieren, zodat de voeropname op peil blijft en we de groei in de benen kunnen houden”, aldus Tijmensen, die zijn dieren op tropische dagen ’s avonds voert.

€ 3 per varkensplaats
De vleesvarkenshouder raamt de kosten van het koelsysteem op € 3 per varkensplaats. Tijmensen legt het systeem zelf aan. Het elektrawerk besteedt hij uit. “Dat scheelt toch € 0,50 per varkensplaats”, aldus de varkenshouder, die profiteert van energie-investeringsaftrek van 45 %.

De vleesvarkenshouder koos in oktober voor deelname aan het ketenconcept Frievar. Een bewuste keuze voor de langere termijn, zo geeft hij aan. “Het gezondheidsaspect spreekt mij aan, met minder gebruik van antibiotica. Bovendien profiteer je van inkoopvoordeel.” De afzet van de varkens van Tijmensen verliep de afgelopen maanden naar wens, in tegenstelling tot afgelopen zomer. “De varkens zijn de afgelopen tijd gewoon weggegaan. We zijn mooi bij gebleven.”

Tijmensen verving afgelopen voorjaar het laatste asbestdak op zijn bedrijf. Met zonnepanelen op zijn andere staldaken is hij al langer zelfvoorzienend qua stroom. Voor dit jaar staan naast de installatie van de hogedruknevelkoeling geen andere grote investeringen gepland. Op termijn denkt Tijmensen eraan om zijn stalvloeren te coaten. “Met het oog op hygiëne lijkt me dat een goede investering.”

Bedrijfsgegevens
2.200 vleesvarkens
3 stallen
€ 3 kosten koeling per plaatsBeproefd systeem“Nederlandse varkenshouders hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden om zich te weren tegen warme zomers.” Dat zegt Bert Pappot, zeugen- en biggenspecialist bij Trouw Nutrition. In Oost-Duitsland zag hij met eigen ogen hoe veel zeugenhouders in de kraamstal met een druppelsysteem werken. Daarmee wordt de kop van de zeug op temperatuur gehouden. “Een zeug die haar warmte kwijt kan blijft vreten en melk produceren”, aldus Pappot.Een zeug die haar warmte kwijt kan blijft vreten en melk produceren^{Bert Pappot, zeugen- en biggenspecialist bij Trouw Nutrition}Veranderende stalbouwDe zeugen- en biggenspecialist verwacht dat varkenshouders bij de bouw van een nieuwe stal voortaan meer rekening houden met warme periodes. “De stalbouw verandert. Voldoende ruimte en volume worden alsmaar belangrijker. Dat is toekomstgericht bouwen. Varkens moeten hun warmte kwijt kunnen”, zo zegt Pappot.
John Tijmensen kon afgelopen afgelopen zomer zijn varkens moeizaam kwijt. In oktober sloot hij zich aan bij Frievar. “De varkens zijn de afgelopen tijd gewoon weggegaan.” - Foto: Herbert WiggermanVleesvarkenshouder John Tijmensen investeert deze winter in hogedruknevelkoeling. Met eigen arbeid bespaart hij op de installatiekosten. Het elektrawerk besteedt hij uit. - Foto: Ton KastermansGrondbuisventilatieVolgens Papport is het niet ondenkbaar dat een bewezen systeem als grondbuisventilatie weer aan populariteit gaat winnen. “Dat is een beproefd systeem in Spanje, waar ze gewend zijn aan hoge temperaturen. De binnenkomende lucht wordt over een koude bodem getrokken, waardoor je frisse lucht binnenhaalt. Grondbuisventilatie is duurder dan gangbare systemen, maar zorgt wel voor een constant klimaat.”Bij Varkens KI Nederland hebben ze goede ervaringen met grondbuisventilatie, zo laat Marketing- en Projectmanager Roy Strikkeling weten. “De stallen van onze spermawinstations worden gekoeld met grondbuisventilatie. De beren blijven in constante productie van de gewenste kwaliteit sperma, ook bij hoge buitentemperaturen.”Kaaswei voeren via drinknippelOp extreem warme dagen is alleen koelen niet voldoende tegen hittestress, zegt Pappot. “Het is ook zaak om het voerschema aan te passen. Met licht verteerbaar voer speel je in op de warmte en voorkom je dat er bij de vertering interne warmte vrijkomt.” Goede vertering en voeropname op niveauKaaswei is zo’n voerproduct dat wordt gekenmerkt door een goede verteerbaarheid. Bij AgruniekRijnvallei zien ze dat enkele varkenshouders er deze winter voor kiezen om het voeren van kaaswei via de drinknippel mogelijk te maken. “Scherper draaien is de belangrijkste motivatie om voor het voeren van kaaswei te kiezen. De varkens vinden het een fris en smakelijk product. Kaaswei draagt bij aan een goede vertering en helpt de voeropname ’s zomers op niveau te houden. Dat zijn bijkomende voordelen”, aldus Van de Hoef.Varkenshouders Hans en Sjoerd Messing in het Gelderse Toldijk investeerden tijdens de vorige winterperiode in het voeren van kaaswei via de drinknippel. Ze draaien bijna een jaar met het systeem. Hun ervaringen zijn positief. Het saldovoordeel is groot (zie kader onder). Aanleg voersysteem vereist aandachtDe aanleg van het voersysteem vereist de nodige aandacht, zo geeft Van de Hoef mee. “Het is zaak om het voeren van kaaswei via de drinknippel goed te installeren, om technische malheur te voorkomen.”Hans (61) en Sjoerd (26) Messing hebben een vof in Toldijk (Gld.). Sjoerd werkt 50 uur per week op een melkveebedrijf. - Foto: Wilfried Wesselink‘Saldo leidend bij voeren kaaswei’Het rantsoen dat Hans en Sjoerd Messing in Toldijk (Gld.) voorschotelen aan hun dieren bestaat deels uit kaaswei. De varkens laten het zich goed smaken en de varkenshouders verdienen de investering naar verwachting snel terug. “Een scherpere voederconversie, lagere voerkosten en een hoger saldo.”

In een notendop somt Hans Messing de voordelen op van het voeren van kaaswei. Samen met zijn zoon Sjoerd investeerde de varkenshouder in totaal een kleine € 40.000 om het voeren van het zure maar smakelijke product via een drinknippel mogelijk te maken.

De investering loont, zo blijkt uit de cijfers. De voederconversie is met zo’n twee tiende punt gedaald. De voeropname per afgeleverd varken valt 20 kilo lager uit. Op basis van 4.500 jaarlijks af te leveren vleesvarkens resulteert dat in een jaarlijkse voerkostenbesparing van € 22.500.

Binnen twee jaar terugverdiend
Vader en zoon Messing verwachten de investering dan ook binnen twee jaar terug te verdienen. “We zijn in maart 2020 begonnen met het voeren van kaaswei en hebben dus bijna een jaar ervaring. Het opkrikken van het saldo was leidend bij de keuze om in het voeren van kaaswei te investeren”, aldus Messing, die voorheen enkel brok voerde. De gemiddelde groei van 940 gram per dag bleef onveranderd.

De aangezuurde kaaswei wordt gemengd met water. Het drogestofpercentage is maximaal 5,5 %. De kaaswei vervangt maximaal 15 % van het aandeel brok. “De varkens drinken maximaal 6 liter kaaswei per dag. Ze vinden het een smakelijk product. Ook ’s zomers drinken ze het graag”, aldus de varkenshouder. Het voeren van kaaswei via de drinknippel verloopt naar wens, ook al zorgden enkele verstopte nippels onlangs voor extra werk.

Tijdens de hittegolf van afgelopen zomer daalde de voeropname (brok). “Het was simpelweg te warm om de voeropname op peil te houden”, vertelt Messing, die aangeeft dat de investering in hogedruknevelkoeling met een luchtvochtigheidsmeter daarom nog op het wensenlijstje staat. “Extra koelen is nodig om de voeropname in de benen te houden.”

Bedrijfsgegevens
1.440 vleesvarkens
50 melkkoeien
20 hectare‘Varkenshouders beter voorbereid’Van de Hoef en Strikkeling wijzen op het nut van handige jaarplanners, waarop varkenshouders per maand kunnen zien welke acties gemiddeld genomen nodig zijn. “Dat zijn handig handvatten bij het managen van je bedrijf en het voorbereiden op de zomerperiode”, aldus Strikkeling. Als het gaat over technische cijfers zien ze bij Topigs Norsvin grote verschillen tussen zeugenbedrijven. Extreme weersomstandigheden maken de verschillen nog groter, zo zegt Strikkeling. “Aan het afbigpercentage en het aantal geboren biggen zie je meteen welke bedrijven wel en niet klaar zijn voor extreme temperaturen.”Aan het afbigpercentage en het aantal geboren biggen zie je meteen welke bedrijven wel en niet klaar zijn voor extreme temperaturen^{Roy Strikkeling, Marketing- en Projectmanager bij Varkens KI Nederland}Gevolgen najaarsdip kleiner in 2020De gevolgen van de najaarsdip waren in 2020 kleiner dan in de jaren ervoor, zegt Strikkeling. Volgens hem waren varkenshouders over het algemeen beter voorbereid. “Veel zeugenhouders hebben geïnvesteerd in hogedruknevelkoeling. Dat heeft zeker geholpen.” Volgens Strikkeling moeten de omstandigheden optimaal zijn om zeugen in conditie te houden. Zeugen bedrijven topsport. Hoogproductieve dieren zijn misschien gevoeliger voor grote temperatuurschommelingen. Maar bedrijven die het goed voor elkaar hebben, hebben ook minder last van een najaarsdip, zo stelt hij.‘Altijd frisse lucht’“De focus ligt vaak op de zomer, maar het is natuurlijk zaak dat varkens ongeacht de temperatuur altijd voldoende frisse lucht hebben en over voldoende kwalitatief goed voer en water beschikken”, aldus Strikkeling.