Strijd om schaarse boerenstem

De stem van boeren en tuinders kan het verschil maken bij de verkiezingen. Er woedt een hevige strijd om de boerenstem, maar de invloed is betrekkelijk klein.Vier coalitiepartijen hebben na 17 maart mogelijk de keuze: doorploegen of niet. Gezien de stand van de peilingen kunnen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie (eventueel aangevuld met een vijfde partij) hun beleid voortzetten. Dat is echter niet de inzet van de verkiezingen. Al wil de VVD als grootste partij het roer stevig vasthouden.Veranderingen in de landbouwBijna alle partijen pleiten voor verandering in de landbouw, van links tot rechts, coalitie en oppositie. Maar wat er moet veranderen en hoe, daarover verschillen de meningen fors. Er valt wat te kiezen, ook voor boeren en tuinders.Voortbestaan ministerie verzekerdDe coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie heeft in de afgelopen jaren op landbouwgebied veel kritiek gehad. Er is één onderwerp dat sinds het aantreden van het derde kabinet-Rutte in 2017 niet meer ter discussie staat. Iedereen is er over eens dat de land- en tuinbouw beter af zijn met een eigen ministerie. Dankzij of ondanks landbouwminister Carola Schouten (ChristenUnie), dat blijft de vraag.Eensgezindheid over landbouwministerieBij de vorige verkiezingen en in de daaropvolgende formatie was de hergeboorte van het departement van landbouw nog een punt van discussie. Van links tot rechts is daarover nu eensgezindheid. De VVD is nu definitief ‘om’, nadat deze partij zich daar vier jaar geleden nog tegen verzette. “Na de verandering van de afgelopen jaren moet het landbouwministerie verder versterkt worden met inhoudelijke kennis en expertise”, zegt de VVD, die vindt dat er een eind moet komen aan de discussie over de structuur van het ministerie. Zelfs de Partij voor de Dieren bepleit een ‘eigen’ ministerie van landbouw, al vindt de partij van lijsttrekker Esther Ouwehand wel dat het ministerie een andere koers moet gaan varen.Coronaproof drive-in landbouwverkiezingsbijeenkomst op 28 februari op het terrein van de Zwarte Cross in Lievelde (Gld). Andere debatten en bijeenkomsten zijn bijna allemaal online. - Foto's: Hans PrinsenStikstof, veestapel en landbouwareaalEen eigen ministerie – daar gaat het dus niet over in de huidige verkiezingscampagne. Landbouwwoordvoerders (in spe) maken zich druk over andere onderwerpen. Bijvoorbeeld over de stikstofaanpak, over de invloed van natuur op de bedrijvigheid, over de omvang van de veestapel, over de beloning van boeren en tuinders voor bovenwettelijke inspanningen of over de strijd om de ruimte en de bescherming en behoud van het landbouwareaal.Stikstofbeleid terugkerend themaOp bijna al die onderwerpen is sprake van een traditionele links-rechts-tegenstelling. De (gedwongen) inkrimping van de veestapel is voor de partijen aan de rechterkant taboe. Uitbreiding van het natuurareaal is koren op de molen van partijen aan de linkerkant.Het is duidelijk dat de partijen die zich hebben verbonden aan het huidige stikstofbeleid (VVD, CDA, D66, ChristenUnie, SP en SGP) wat uit te leggen hebben. Dat bleek onder andere tijdens het debat in de open lucht op het terrein van de Zwarte Cross in Lievelde. Jan Cees Vogelaar (JA21) is representant van de politici die vinden dat het stikstofbeleid op een heel andere leest geschoeid moet worden. Met name Roelof Bisschop (SGP) kreeg het daar te verduren dat zijn partij heeft meegestemd met de stikstofwet. Zonnepark op landbouwgrondDe uitvoering van het klimaatbeleid betekent voor de ene partij vooral inzetten op wind- en zonne-energie, terwijl anderen ook pleiten voor kernenergie (zoals VVD en FvD). Dat her en der in het land grasland wordt vervangen door zonnepanelen, kan lang niet ieders goedkeuring wegdragen. Caroline van der Plas (BoerBurgerBeweging) vindt dat boeren hun inkomen moeten halen uit de productie van voedsel en niet uit energie. Zonnepanelen horen niet op landbouwgrond, vindt zij. Praktisch alle partijen vinden dat zonnepanelen eerst op daken moeten komen en niet, of pas in laatste instantie, op landbouwgrond.Praktisch alle partijen vinden dat zonnepanelen eerst op daken moeten komen en niet, of pas in laatste instantie, op landbouwgrondBBB haalt kiezer weg bij CDADe BoerBurgerBeweging staat in de landelijke peilingen nog niet op een zetel, maar het aantal potentiële kiezers is wel zo groot dat het volgens de nationale peilers wel degelijk tot de mogelijkheden behoort dat BBB in de Kamer komt. BBB haalt haar kiezers vooral van het CDA, wat ook in lijn is met de overeenkomende standpunten van beide partijen. Waar het gaat om het belang van internationale handel voor de land- en tuinbouw lopen de standpunten tussen CDA en BBB echt uiteen.Vogelaar mist bij BBB visie op EU-landbouwbeleidJan Cees Vogelaar (JA21) mist een visie van Caroline van der Plas (BBB) over Europese landbouwsubsidies. In de laatste debatronde van het Boerderij-verkiezingsdebat leidde dat tot een clash tussen beide nieuwkomers in de politieke arena. Het hele Boerderij Verkiezingsdebat terugkijken? Dat kan hier.Agrarische invloed getalsmatig kleinEen eenvoudige berekening op basis van de gegevens van het CBS (aantal zelfstandige ondernemers in de agrarische sector) en de Kiesraad (kiesdeler bij de verkiezingen in 2017) laat zien dat de invloed van de land- en tuinbouw in de Tweede Kamerverkiezingen getalsmatig klein is.Anderhalve zetelAgrarisch ondernemers en hun partners kiezen gezamenlijk ongeveer anderhalve Kamerzetel. Als de werknemers worden meegeteld gaat het om drie tot vier van de 150 Kamerzetels. Worden aanpalende sectoren meegeteld dan gaat het mogelijk om het dubbele daarvan (werknemers in onder andere de zuivel of de vleesindustrie, afnemers of leveranciers van de land- en tuinbouw).Trekkers staan opgesteld tijdens de verkiezingsbijeenkomst in Lievelde. Het publiek luistert aandachtig naar wat de politici op het podium vertellen.Keuze is grootDe keuze aan partijen is te groot om eenvoudig te overzien voor de kiezer. Voor nieuwkomers aan het firmament is het niet eenvoudig in de coronatijd voldoende aandacht te genereren. De BoerBurgerBeweging van lijsttrekker Caroline van der Plas en Jan Cees Vogelaar van JA21 hebben het moeilijk om voldoende in de kijker te komen buiten hun eigen kanalen via de sociale media (Twitter, Facebook, Instagram, Youtube). Zij worden niet of nauwelijks uitgenodigd voor landelijke televisiedebatten. Ze kwamen beiden wel aan bod in het Boerderij Verkiezingsdebat.Lastig kiezenMet 37 deelnemende partijen aan de Tweede Kamerverkiezingen is het voor de kiezer lastig een weloverwogen keuze te maken. Boerderij heeft een kieswijzer ontwikkeld die helpt bij de keuze, op basis van vijftien stellingen die betrekking hebben op de land- en tuinbouw, die zijn uitgezet bij een geselecteerde groep partijen. Voorkeurstem gaat naar de lijstWie kiest voor een nieuwe partij kan teleurgesteld worden, als de partij de kiesdeler (bij de Kamerverkiezingen in 2017 ongeveer 70.000 stemmen) niet haalt. De stem op een niet in de Kamer verkozen partij gaat in feite verloren en wordt niet meegeteld bij de verdeling van de zetels over de overige partijen.De kiezer die een voorkeurstem uitbrengt op een laag-gepositioneerde kandidaat kan ook bedrogen uitkomen, als de kandidaat niet het benodigde aantal stemmen behaalt. Die voorkeurstem telt echter wel mee voor de zetelverdeling van die partij in het parlement. Om met voorkeurstemmen te worden verkozen moet de kandidaat tenminste een kwart van de kiesdeler halen (ongeveer 17.500 stemmen bij de vorige verkiezingen).Teleurstelling na voorkeurstemAls een laag gepositioneerde kandidaat wél met voorkeur gekozen wordt, kan dat op een teleurstelling uitlopen, voor zowel de kiezer als de verkozene. CDA-Kamerlid Maurits von Martels, die in 2017 ruim met voorkeurstemmen in de Kamer kwam, kon zijn aspiraties in de afgelopen vier jaar in het parlement nauwelijks waarmaken. De melkveehouder uit het Overijsselse Dalfsen speelde op landbouwgebied voortdurend de tweede viool binnen zijn fractie achter eerste landbouwwoordvoerder Jaco Geurts. Von Martels kreeg voor de komende verkiezingen opnieuw een lage positie op de lijst. Hij paste daarvoor en verkoos zich weer geheel op zijn melkveebedrijf te storten.