Piet Adema: ‘We moeten door, de problemen zijn niet demissionair’

Een demissionair kabinet komt doorgaans met een beleidsloze begroting, omdat ze geen mandaat meer hebben om geld uit te geven. Toch wist landbouwminister Piet Adema € 175 miljoen extra te reserveren voor ondersteuning van jonge boeren, ondersteuning van de biologische landbouw, de ontwikkeling van doelsturing en het uitbreiden van landschapselementen. “Als kabinet vinden we een aantal dingen zo belangrijk, dat we daar nu toch al extra geld voor uittrekken. De jonge boeren moeten verder. Zij moeten perspectief hebben”, legt Adema uit.

Er waren al regelingen om jonge boeren te ondersteunen bij bedrijfsoverdracht. Daar werd niet altijd veel gebruik van gemaakt. Waarom dan toch een nieuwe regeling?“De jonge boerenregeling – het bedrijfsovernamefonds – is een garantstellingsregeling. Dat is op zich mooi, maar bij deze vestigingsregeling gaat het echt om geld. Jonge boeren kunnen eenmalig een bedrag krijgen voor de bedrijfsovername of voor verduurzaming van het bedrijf. Om welk bedrag het precies gaat, is nog niet duidelijk. In het landbouwakkoord werd gesproken over € 80.000. Ik denk wel een beetje in die richting, maar het staat nog niet vast. Dat het een substantieel bedrag is, dat mag duidelijk zijn.”Is het een doekje voor het bloeden voor het versoberen van fiscale maatregelen, zoals de Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)?“De BOR staat altijd ter discussie, maar hij wordt door dit kabinet niet veranderd. De regeling is van belang voor agrarische bedrijven, maar ook voor andere familiebedrijven. Het geeft hen op lange termijn bestaanszekerheid. Het vermogen kan wel in het bedrijf zitten, maar dat kun je niet contant maken en het is nodig voor de continuïteit van het bedrijf. Pas bij bedrijfsbeëindiging moet je belasting betalen. Dat is logisch, want dan komt het vermogen ook vrij.”U gaat ook de biologische landbouw extra ondersteunen. Waarom?“We trekken € 50 miljoen extra uit voor ondersteuning van de biologische sector. De markt trekt weinig aan de biologische producten. De markt is nu aanbodgestuurd, waardoor prijzen onder druk staan. Het is echt niet zo dat alle boeren biologisch moeten worden. Maar het is wel een belangrijke pijler onder het verduurzamen van de sector.We proberen de afzet te stimuleren, zodat er voor boeren die willen omschakelen ook een verdienmodel is. Ik wil met supermarkten praten om te kijken hoe we de afzet kunnen vergroten. Ook komen er campagnes om de consument er bewust van te maken dat biologisch gezond en goed is. We hebben de ambitie om naar 15% biologische productie te gaan, we zitten nu op 4%. We lopen dus best achter.”Maar uiteindelijk is de boer wel afhankelijk van de keuze van de consument.“Ja. Er moet markt zijn. Dat zie je bij de hele discussie over verduurzamen. Zo investeert het kabinet € 200 miljoen om biobased bouwen te stimuleren. Ook daar zie je dat de markt moet gaan trekken aan de sector. Anders is er geen verdienmodel. We kijken nu of we bijvoorbeeld met het aanpassen van het bouwbesluit ervoor kunnen zorgen dat de bouw gaat trekken aan de biobased producten.”Voor doelsturing trekt het kabinet ook € 10 miljoen uit. Waarom?“We willen echt onomkeerbare stappen zetten in de richting van doelsturing. We gaan met de Europese Commissie onderhandelen om van de huidige middelsturing naar doelsturing te komen in het 8e actieprogramma nitraatrichtlijn. We gaan het echt doen. Ik denk dat veel meer ketenpartijen wel interesse hebben om hieraan bij te dragen.Ik wil daarom ketenpartijen, zoals banken, ook uitnodigen om met ons mee te werken aan doelsturing en om zo de pot groter te maken. Dan kunnen we samen fors gaan investeren, zodat we de omslag echt gaan maken. Boeren verdienen dat. Ze moeten kunnen sturen op eigen erf. We zien ook dat de middeldoelschriften steeds moeilijker worden en voor enorme druk zorgen op het boerenerf. We moeten daarom echt stappen zetten.”Is de techniek goed genoeg?“Ja. De techniek is goed genoeg, maar het is vreselijk duur. Al kun je met stoffenbalans en met voeraanpassingen ook al veel doen. Dat heb ik bij de boeren van Midden-Delfland wel gezien. Daar werken ze met een stoffenbalans en leren ze elkaar hoe het moet. Het water is daarbij aantoonbaar schoner geworden. Dus het kan!Natuurlijk moeten we er ook naar toe dat we veel meer emissie gestuurd gaan werken. We werken nu heel veel met modellen. We zullen veel meer moeten gaan meten. Daarvoor moet de techniek verder ontwikkeld en betaalbaar worden. Dan kan het in de toekomst ook in de regelgeving verankerd worden.”Hoe denkt u dit in Brussel te kunnen regelen? Daar is niet zoveel vertrouwen in Nederland, waardoor er de laatste tijd alleen maar meer middelvoorschriften werden opgelegd. Ook voor kunstmestvervangers uit dierlijke mest is na tien jaar onderhandelen nog geen groen licht.“We moeten het gesprek met Europa gewoon aangaan. Daar moeten we niet bang voor zijn. We moeten echt heel hard aan de bak in Brussel. De Europese Commissie zit heel erg op middelsturing. Kijk naar de kalenderlandbouw, dat slaat echt door. We hebben inderdaad best wel wat gedoe gehad met de Europese Commissie, omdat we onze afspraken niet nakwamen. Maar de keerzijde is er ook.Nederland is ook een land dat vooroploopt in de ontwikkeling van de landbouw. We zijn echt een gidsland op dat gebied. Je kunt – en dat moet voor Europa ook belangrijk zijn – elke dag precies in beeld brengen wat de emissies zijn, terwijl we nu nog met modellen werken. Dat kan overigens ook voor boeren betekenen dat het juist tegenvalt wat voor emissie er precies is en dat de opgave alleen maar groter wordt. Maar het fijnmazige sturen op emissies is wel iets waar we naartoe moeten.”In 2024 digitale monitor gewasbeschermingDe gewasbeschermingsmonitor wordt in 2024 digitaal. In de gewasbeschermingsmonitor houden telers bij welke gewasbeschermingsmiddelen ze gebruiken en hoe ze uitvoering geven aan geintegreerde bestrijding van ziekten en plagen.Er komt geld om innovatieve maatregelen en technieken op het gebied van geïntegreerde gewasbescherming te ondersteunen. Dat schrijft minister Piet Adema in de landbouwbegroting. Voor de ontwikkeling van de digitale gewasbeschermingsmonitor trekt Adema € 6,3 miljoen uit. Daarnaast komt er € 4 miljoen beschikbaar voor geïntegreerde gewasbescherming.Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit stelt in de begroting dat dit jaar tussendoelen zijn geformuleerd om het gebruik van hoogrisicomiddelen terug te dringen en daarvoor in de plaats laagrisicomiddelen te gebruiken. Zoals minister Piet Adema al eerder heeft aangekondigd wordt het plan verder uitgewerkt om te komen tot een onafhankelijk advies voor gewasbescherming, zodat akkerbouwers en telers voor goed advies niet afhankelijk zijn van de leverancier van de gewasbeschermingsmiddelen.Scheelt het dat er een nieuwe Nederlandse Eurocommissaris voor klimaat komt?“Dat weet ik niet. Wopke Hoekstra heeft al aangekondigd dat hij het ingezette klimaatbeleid wil voortzetten. Ik denk dat elke commissaris wel openstaat voor goede ideeën en alternatieven. Het gaat er ook om dat we met elkaar de doelen gaan bereiken.”Na het klappen van het landbouwakkoord zou u met een eigen landbouwplan komen. Hoe staat het met uw plan?“Ik voel me vanuit de demissionaire status niet vrij om een plan te gaan schrijven. Ik kan wel een plan schrijven, maar daar moet ook geld bij komen. Bij het landbouwakkoord hadden we € 13,5 miljard gereserveerd. Dat gaat in deze demissionaire status niet meer gebeuren. Het is echt de vraag of het budget nog terugkomt voor de landbouw, nu Financiën een nieuw kabinet adviseert om € 17 miljard te gaan bezuinigen.Maar er zijn wel punten waar we wel mee door kunnen gaan. Als we maatregelen kunnen nemen die ons dichter bij de doelen brengen en perspectief bieden voor de blijvers, dan moet je dat gelijk doen. Het afromingspercentage zoals we dat kennen bij fosfaatrechten, zouden we ook bij dierrechten kunnen overwegen. Dat kunnen we voorbereiden, dan kan de nieuwe Kamer besluiten of we dat gaan doen.Ook gaan we bijvoorbeeld verder met het uitwerken van mogelijkheden voor het betalen van ecosysteemdiensten. De plannen om samen met de ketenpartijen te werken aan het verduurzamen van de keten gaan door. Daarnaast willen we verder met het borgen van de belangen van de landbouw in de gebiedsplannen. Daarvoor gaan we het afwegingskader grond beter toepassing in de gebiedsplannen.”Is het landbouwakkoord mislukt?“Het is geklapt. Mislukt is het niet, want er staat heel veel op papier waar we zo mee verder kunnen. Ik zie ook heel veel onderdelen van het landbouwakkoord terugkomen in de verkiezingsprogramma’s. Ik hoop dat dit ook een rol gaat spelen bij de vorming van een nieuw kabinet. Daarnaast is er bij de totstandkoming van het landbouwakkoord wel iets unieks gebeurd. Er zaten veel partijen aan tafel en er is vertrouwen ontstaan. Allemaal kwetsbaar en fragiel, maar het vertrouwen is er. Er wordt in een open sfeer met elkaar gepraat en ook echt naar elkaar geluisterd. Binnenkort ga ik met de leden van de hoofdtafel in gesprek om te kijken hoe we met de overlegstructuur verder gaan. Zo hoop ik het overleg en het vertrouwen dat we hebben opgebouwd vast te kunnen houden.”Bent u niet bang dat al dat voorbereidend werk straks voor niks is, als er een heel ander kabinet komt?“Nee. Ook een nieuw kabinet kan alleen plannen maken als er draagvlak is, zowel in de maatschappij als in de sector. De details kunnen dan misschien wat verschillen, maar ook een links kabinet zal alleen kunnen voortbouwen op vertrouwen.”U wilde duidelijkheid en rust bieden. Hoeveel vertraging loopt alles op, met het klappen van het landbouwakkoord en de val van het kabinet?“Met alles wat er ligt, kun je in een maand of drie, vier een goed plan in elkaar zetten. Volgend jaar wordt, denk ik, nog wel een jaar van overleg en zo en dan vanaf 1 januari 2025 volop aan de slag met een nieuw kabinet en een nieuw landbouwplan om het te implementeren en uit te voeren.”Dat is ambitieus.“Ja. Maar er moet ook wat gebeuren. De problemen zijn niet demissionair. De vragen van de boeren zijn niet demissionair. Er moet iets gebeuren en dus moeten mensen de verantwoordelijkheid nemen en in een nieuw kabinet gaan zitten, om aan de slag te gaan. We zullen door moeten.”Adema in Brussel: actie tegen Polen en Hongarije om graan OekraïneNederland wil dat de Europese Commissie in actie komt nu Polen, Hongarije en Slowakije op eigen houtje Oekraïense landbouwproducten blijven weren.“Ik heb vandaag duidelijk gemaakt dat dit niet de manier is om met Oekraïne om te gaan”, zegt landbouwminister Piet Adema na overleg met zijn EU-collega’s.Polen, Hongarije en Slowakije hebben aangekondigd landbouwproducten uit Oekraïne te blijven tegenhouden nu de EU dat niet langer doet. De Europese Commissie, die over de handel gaat, trok vrijdag de tijdelijke importbeperkingen in die zij in mei op aandringen van buurlanden van Oekraïne had ingesteld. Die klaagden dat hun boeren te lijden hadden onder de goedkope tarwe, mais, koolzaad en zonnebloempitten uit Oekraïne. Die gingen voorheen naar vooral het Midden-Oosten en Afrika, maar hoopten zich sinds de Russische blokkade van Oekraïense graanhavens in Oost-Europa op.Landen als Nederland en Duitsland maakten in het voorjaar al bezwaar tegen de Europese maatregelen. Die zouden het al zo geplaagde Oekraïne én de gemeenschappelijke Europese markt schaden. Maar met het solo-optreden van de oostelijke lidstaten hebben ze helemaal niets op. Hongarije wil zelfs nóg meer Oekraïense landbouwproducten weren, memoreert Adema. “Ik vind dat gewoon een slechte ontwikkeling”, en dat gold volgens hem voor veel landen. “Daar zou de Europese Commissie wat mee moeten doen. Het is nu aan de commissie.”De commissie kan onder meer een strafprocedure starten die de drie dwarse lidstaten voor de Europese rechter brengt. Die kan boetes en dwangsommen opleggen, maar daar gaan al gauw vele maanden overheen. (ANP)