Oost-Duitse landbouw prooi van externe geldschieters

Is de landbouw in Oost-Duitsland in de uitverkoop en komt de grond in groeiende mate in handen van externe investeerders? Onderzoekers menen na de zaak te hebben bestudeerd van wel. Maar of het een probleem is blijft vooralsnog een open vraag.In Oost-Duitsland komen steeds meer landbouwbedrijven in handen van geldschieters die niet actief met die bedrijven bezig zijn, ofwel ‘externe investeerders’. Dat is de conclusie van een nieuw rapport over deze ontwikkeling van het Thünen-Institut. De landbouwonderzoeksinstelling schreef daarover al eerder een studie, namelijk in 2015. Uit de nieuwe studie blijkt dat de ontwikkeling zich versterkt doorzet. Het Thünen-Institut knoopt daar tevens de conclusie aan vast dat de wetgeving die plaatselijke boeren als kopers voorrang geeft als er grond wordt aangeboden, niet werkt. Of dat een probleem is, is een andere vraag. Het zou kunnen dat het structuurzwakke platteland in de voormalige DDR die kampt met wegtrekkende jongeren en een meer dan elders om zich heen grijpende vergrijzing, nog verder in de problemen komt. Om dat vast te kunnen stellen is echter ook weer onderzoek nodig, en daar gaat het Thünen-Institut nu mee aan de gang. Grondverkeerswet omzeilen‘Regiovreemde’ investeerders kunnen de zogenoemde grondverkeerswet omzeilen, doordat ze aandelen kopen in bedrijven die op naam staan van een juridische persoon, in dit geval vennootschappen, maar ook coöperaties. Veel bedrijven in de ‘nieuwe’ deelstaten in het oosten hebben juist deze ondernemingsvorm als erfenis uit de DDR-tijd, toen de landbouw werd ‘gecollectiviseerd’. Het Thünen-Institut heeft bij 853 bedrijven die onder de vlag van een juridische persoon varen, gekeken wie nu eigenlijk de eigenaren zijn en welke veranderingen zich de afgelopen tien jaar in de eigendomsstructuur hebben voorgedaan. ‘Regiovreemde’ aandeelhouders‘Regiovreemde’ aandeelhouders blijken in 34% van die 853 bedrijven de vermogensmeerderheid in handen te hebben. Deze 34% heeft 25% van het totale areaal van de juridische personen in eigendom. Als een meevaller kan mogelijk worden opgevat dat de helft van dit areaal in handen van aandeelhouders is die wel actief bij de landbouw zijn betrokken en kunnen worden aangemerkt als boeren. Niettemin komen ze dus niet uit de regio’s in kwestie. Zij blijken hoofdzakelijk woonachtig te zijn in andere deelstaten. De eigenaren van de andere helft van het areaal zijn buiten de landbouw actief, en wel in de meest uiteenlopende economische sectoren.72% geldschieters/investeerdersEen ander gegeven is dat van de 853 bekeken bedrijven er 155 de afgelopen tien jaar andere meerderheidseigenaren hebben gekregen. Die andere meerderheidseigenaren zijn voor het leeuwendeel (72%) geldschieters (dan wel investeerders) en niet woonachtig in de regio in kwestie. Het aandeel van het areaal van de bedrijven onder de vlag van een juridische persoon die de grond in eigendom heeft (en dus niet pacht), is voorts gegroeid. In 1999 was nog 95% van de grond gepacht, in 2016 was het aandeel van de grond in pacht geslonken naar 75%. “Terwijl voor de koop van landbouwgrond op basis van de grondverkeerswet een vergunning nodig is van de autoriteiten, zijn de zogenoemde share deals tot dusver niet wettelijk geregeld. Dat leidt ertoe dat de grondverkeerswet in Oost-Duitsland dus in toenemende mate aan doeltreffendheid verliest”, aldus het Thünen-Institut.