RundveeAchtergrond

Noorse RMO rijdt uren voor beetje melk

Een zomerboerderij in de bergen lijkt mij het summum van werken en vakantie ineen. Een RMO-chauffeur kan daar anders over denken. Sommige ritten duren uren, voor een paar honderd liter!

Wat zou een mens zijn zonder dromen! Een nieuwe stal is geen droom, maar bittere noodzaak, omdat de huidige stal een nachtmerrie is. Een warmer klimaat is ook geen droom, maar gaat wel in vervulling, als ik de weerprofeten mag geloven. Hoewel El Niño in andere werelddelen garant staat voor rampspoed, voorspelt de Noorse KNMI een warm 2010 doordat de warme zeestroom een paar graden zal gaan stijgen. Wonend aan de kust, gaan we daar mooi van profiteren. Maar een echte droom is en blijft een seter. Dat zijn de bergboerderijen waar zomers het vee naar toe gebracht wordt. Er zijn boeren die de melk ter plekke verwerken tot kaas en andere producten, maar in veel gevallen wordt de melk gewoon opgehaald door de fabriek.

Seter-subsidie

Van oudsher is het de gewoonte om met de koeien naar de seter te lopen, maar tegenwoordig zijn er ook boerderijen die op grotere afstand een seter hebben, en het vee over de weg transporteren.
Op de boerenmarkt in Trondheim verkocht een boer de producten die van zijn seter afkomstig waren. Die lag op 70 kilometer vanaf zijn boerderij. Dat is, gezien de Noorse bergweggetjes, een behoorlijk end. De overheid subsidieert het gebruik van de seter, en het vervoer erna toe. Ook de boer die de seter alleen gebruikt voor de ruwvoerwinning, of voor het onderbrengen van het jongvee, ontvangt daarvoor een vergoeding.

Dromen van het Heidi-gevoel

Uren kan ik dromen over de seter die we misschien, ooit, je weet maar nooit, gaan kopen. Of wanneer blijkt dat we niet met deze (pacht)boerderij verder kunnen, we een boerderij zoeken die wel een seter heeft. Niet dat ik al jodelend als Heidi de koeien of ‘mijn Petertje’ ga toezingen, maar gewoon om het vakantiegevoel, en de koeien lekker vrij in de natuur.

Een nep-seter

Afgelopen zomer namen we Johans ouders mee naar een seter, een half uur rijden van ons dorp. Hoewel ik al had gehoord dat er niet gemolken werd en alleen het jongvee er liep, verwachtte ik er veel van. Behalve de ervaring weer eens een kudde koeien in het ‘wild’ te zien, was het verder maar een dooie boel. Er speelde een bandje, en iets anders dan een hap eten was er niet georganiseerd. Bezoekers deden hetzelfde als wat ze in de koffiehoek van de plaatselijke winkel doen, namelijk koffie drinken en bijkletsen.
Het echte seter-gevoel dat ik daar zo miste, kun je op deze site bekijken, die van drie traditionele seter is.

De bergen in

Dus sprong ik een gat in de lucht toen Marcus Pasveer me uitnodigde om een dag mee te gaan met de melkwagen van Tine. Voordat hij met zijn gezin emigreerde, was Marcus jarenlang fotograaf voor Boerderij. Bijzonderheden over zijn leven in Noorwegen en zijn passie voor oude trekkertjes, vind je in deze blog. Toen de uitnodiging er was, wilde ik eigenlijk maar één ding weten: zal de melkronde langs seters gaan! Ja hoor, een stuk of twee, drie… joepie!

Lange, steile ritten voor weinig melk

Marcus vindt dat het soms echt niet uit kan. Er zijn ritten die een uur duren, om 300 liter melk op te halen. En dan nog weer terug naar de grote weg omdat veel bergweggetjes doodlopend zijn. Ook noemt hij de vreselijk steile ritten in de sneeuw, waarbij er soms maar 150 liter opgehaald wordt. Vanuit economisch oogpunt gezien heeft hij natuurlijk gelijk. Maar aan de andere kant; Tine had de eerste helft van dit jaar een bedrijfsresultaat van bijna €50 miljoen, een dikke €17 miljoen meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Ik denk dat er genoeg geld verdiend wordt om de wat duurdere melk bij de bergboeren op te halen, zonder dat er verlies wordt geleden.

Steeds meer ‘grijze’ boeren

Ik hoop dat Tine en de overheid zolang als mogelijk is, deze bergboeren blijven financieren. Want wetende dat de gemiddelde leeftijd van de Noorse boer en boerin momenteel 50 jaar is, kun je op je klompen nagaan, dat er over 20 jaar vele (berg)boerderijen niet meer zullen bestaan. Er zijn vaak geen opvolgers, en ‘boer zijn’ leeft in Noorwegen niet zo sterk, dus verkoop aan derden ligt moeilijk.

Nee tegen EU!

Men zegt dat als Noorwegen toe zal treden tot de EU, veel dingen ten val zullen komen, waaronder de (hoge) melkprijs. Dit zal ten koste gaan van de vele kleinere boerenbedrijven, waaronder de seters. Ik hoop dat de fotoserie de kijker zal inspireren om nóg meer te genieten van dit unieke stukje cultuur, of men nou straks tijdens de vakantie, in de Zwitserse Alpen rondwandelt, of zoals ik rondgereden ben, in de Noorse Gudbrandsdalen.

Marcus, bedankt voor deze geweldige dag en voor het beschikbaar stellen van een aantal professionele foto’s van ‘jouw melkwagen’. En in het bijzonder de foto van de seter, waar het oude vrouwtje met haar keteltje heet water altijd op jou staat te wachten (te zien in fotoserie 2).

Bekijk ook de fotoserie van deze rit (deel 1) »

Bekijk ook de fotoserie van deze rit (deel 2) »

Foto’s: Vera Wijnveen

Beheer
WP Admin