Najaarsgras goed benutten

Met warme, droge zomers komt het steeds meer aan op een goede benutting van het najaarsgras. Drie veehouders vertellen hoe zij dat doen.Herfstgras bevat het meeste eiwit. Daarom kunnen veehouders met een goede benutting van herfstgras meer eiwit van eigen land halen. De goedkoopste optie is vers herfstgras voeren via weidegang. Dat is ook gunstig voor een efficiëntere BEX-berekening. Inkuilen van najaarsgras is minder makkelijk dan aanleggen van voorjaars- en zomerkuilen. Want herfstgras bevat doorgaans meer (onbestendig) eiwit en minder suiker dan voorjaars- en zomersneden. “Daardoor conserveert herfstgras slecht, valt de smaak vaak tegen en is er een groter risico op boterzuurvorming. Oogsten onder natte omstandigheden geeft meer verontreinigingen in de kuil en dat beïnvloedt de smaak ook negatief. Een kuil die gaat stinken, vermindert de opname van najaarskuil”, zegt Klaas Coppens, productmanager van De Heus. Veehouders benutten het herfstgras het beste via weidegang of stalvoeren. Blijf in het najaar wel vaak genoeg maaien voor smakelijk herfstgras. Veehouders die voldoende ruwvoer hebben, kunnen grasbrok laten maken van najaarssneden. Dat levert een hogere voederwaarde op ofwel brok met veel RE en VEM en dat bespaart krachtvoer. Drie veehouders vertellen welke keuzes zij maken.VOF Jan (56) en Ingrid Eijkelenboom (53) melkt met zoon Jasper (27) 80 koeien op 38,5 hectare klei op veengrond in Giessenburg (Z.H.). De maatschap past al 20 jaar zomerstalvoeren toe en de maten zijn daar zeer tevreden over. - Foto's: Herbert Wiggerman82 melkkoeien
32 hectare gras
6,5 hectare snijmais
9.800 kilo melk
4,50% vet
3,53% eiwit‘Meer opbrengst en eiwitbenutting met zomerstalvoeren’Jan Eijkelenboom in Giessenburg (Z.H.) past al jaren zomerstalvoeren toe om zijn grasland maximaal te benutten. Hij blijft zich verbazen over de hoge grasopbrengsten.
In 2000 schakelde Jan Eijkelenboom over naar zomerstalvoeren en daar heeft hij nog steeds geen spijt van. “Zo kan ik op ons intensieve bedrijf voldoende eigen ruwvoer winnen, want met zomerstalvoeren heb je geen verliezen door vertrapping van grasland”, zegt Eijkelenboom. “Het past ook goed omdat al ons grasland aanééngesloten ligt.” De Zuid-Hollandse melkveehouder reserveert ongeveer 15 hectare voor zomerstalvoeren op de nieuw ingezaaide graspercelen. “Het overige blijvende grasland maai ik voor de wintervoorraad gras.” Het najaarsgras benut Eijkelenboom goed via zomerstalvoeren. “Ik kuil herfstgras niet in. Dit jaar is wel een deel van de vijfde eiwitrijke snede in ronde balen opgeslagen.” Naast gras teelt de Zuid-Hollandse veehouder 6,5 hectare mais op afstand op huurland van een akkerbouwer.

Lang maaiseizoen
Voor zijn 100% maaipercelen gebruikt Eijkelenboom LG Havera 6, een specifiek maaimengsel van 80% Engels raaigras en 20% timothee. “Het tetraploïde raaigras groeit snel, is erg productief en smakelijk. Omdat het mengsel vroege rassen bevat, kan ik voor zomerstalvoeren ook al vanaf eind maart maaien. Een nieuw ingezaaid perceel van 2 hectare heb ik dit jaar acht keer gemaaid.” Op blijvend grasland, begon hij eind april te maaien, waarbij dit jaar vijf sneden zijn geoogst. “We hebben geen last gehad van de droogte. Door alleen te maaien, houden we een hele dichte zode”, zegt Eijkelenboom, die de totale opbrengst op 15 ton droge stof per hectare schat. De eerste snede bevatte 980 VEM en 180 RE. Het zomerstalvoeren loopt tot eind november. “We hebben een lichte trekker en opraapwagen, waardoor dat onder natte omstandigheden ook goed gaat. LG Havera 6 heeft ook een goede wintervastheid en een hoge kroonroestresistentie. Voor een hogere productiviteit van de grasmat zaaien we slechte stukken door met Havera 3.”
Eijkelenboom maait minimaal twee keer daags voor zomerstalvoeren. Bij warm weer wat vaker kleinere porties. “Het kost elke keer een half uur inclusief uitdoseren aan het voerhek. Qua arbeid valt het mee. Ik kan de trekker met frontmaaier en opraapdoseerwagen zo pakken.” Bij het jongvee staat een oude trekker met een blokkendoseerwagen met hydraulische klep continu paraat. “Ik schuif de restanten van het verse gras twee keer daags met een minishovel met rubberen schuif in de blokkendoseerwagen. Dat voer ik aan mijn jongvee, samen met hooi van grasland met uitgestelde maaidatum.”Jan Eijkelenboom past al jaren zomerstalvoeren toe en kuilt geen (herfst)gras in. Dat zorgt ook voor een goede benutting van zijn eiwitrijke najaarsgras. Jan Pieter (46) en Margaretha Van Tilburg (42) melken 145 koeien met akkerbouw op 140 hectare grond, inclusief 20 hectare natuurgrond, in Hellum (Gr.). Vanwege het arbeidsgemak kiest Van Tilburg er voor om zo lang mogelijk te weiden. - Foto's: Jan Willem van Vliet145 melkkoeien
90 hectare gras
13,5 hectare snijmais
36,5 hectare akkerbouw
9.200 kilo melk
4,30% vet
3,50% eiwit‘Ik laat mijn koeien zelf het eiwitrijke najaarsgras ophalen’Jan Pieter van Tilburg in Hellum (Gr.) streeft naar zo min mogelijk aankoop van eiwit. Hij zorgt ook voor voldoende energie in het rantsoen voor een goede benutting van het eiwitrijke najaarsgras.
Maximale weidegang, dat ziet Jan Pieter van Tilburg graag. “Het is arbeidsgemak en wij zien de koeien graag buiten lopen. Van half april tot half september lopen de koeien dag en nacht buiten. En dan nog zo lang mogelijk overdag, tot november en zelfs al eens tot 5 december als het gras blijft groeien”, zegt de Groningse veehouder, die op droge zandgrond boert. “Op zand heb je geen last van vertrapping van gras in het najaar, maar wel eerder last van droogte.” Het najaarsgras benut Van Tilburg via weidegang, waarbij hij elke twee dagen een stuk van 3 hectare nieuw grasland aanbiedt. Die zijn dan 10 tot 14 dagen daarvoor gemaaid. Het verse gras stimuleert de koeien om naar buiten te gaan en veel vers en fris gras te vreten.”
Dit jaar maaide Van Tilburg vier niet al te zware grassneden. “Een deel van de eerste snede is al op 14 april gemaaid en bevat 1.000 VEM, 150 RE en 245 suiker. Dit is in wikkelbalen opgeslagen. De eerste drie sneden brachten minder op en hebben met 906 VEM minder energie en met 150 RE ook minder eiwit, maar wel een hoog DVE-gehalte. Een gunstige DVE/OEB-verhouding zorgt voor een goede eiwitbenutting.” Van Tilburg wil zoveel eiwit uit gras halen en voert van april tot december geen extra eiwit in de basis en zo min mogelijk eiwit via krachtvoer. “Ik houd ook het melkureumgehalte goed in de gaten en stuur dit zo nodig omlaag om de eiwitbenutting te verbeteren. Met het toevoegen van aardappelpersvezels voer ik extra energie en dat stimuleert de penswerking en de vorming van microbieel eiwit, waardoor minder eiwit nodig is in het rantsoen.”

Inspelen op droogte
Dit seizoen heeft de Groningse veehouder door de droogte één snede gras-klaver gemist en 1,5 snede regulier gras. “Voor een goede stikstofbenutting van gras begon hij vier jaar geleden met 14 hectare gras-klaverpercelen. Klaver houdt ook meer vocht vast. Vorig jaar heb ik nog 10 hectare kruidenrijk grasland gezaaid. Ik zie dat grasklaver en kruidenrijk grasland beter tegen de droogte kan.” Van Tilburg heeft niet beregend, maar dit jaar vanaf juni wel geëxperimenteerd met bevloeien van 40 hectare grasland. “Beregeningsinstallaties waren uitverkocht, maar ik kon wel twee pompen en slangen gebruiken, waarmee je land onder water zet om muizen te verjagen. Met relatief lage kosten gaat het gras na droogte daardoor weer sneller groeien.”Maximale weidegang, dat zien Jan Pieter en Margaretha van Tilburg graag. Het najaarsgras wordt goed benut door elke twee dagen weiden op 3 hectare nieuw grasland. Maatschap Daniel (47) en Leonie Rouw (45) melkt 150 koeien in Goes (Zld.) Ze werken samen met een buurman-akkerbouwer op in totaal 110 hectare kleigrond. Vanaf 2011 wordt het najaarsgras verwerkt tot grasbrok.153 melkkoeien
45 hectare gras
20 hectare snijmais
45 hectare akkerbouw
11.287 kilo melk
4,26% vet
3,47% eiwit‘Overschot najaarsgras laten we verwerken tot grasbrok’Maatschap Daniel en Leonie Rouw in Goes (Zld.) heeft de jongveeopfok vanaf 2011 uitbesteed. Sindsdien laten ze grasbrok persen van het najaarsgras.
Melkveehouder Daniel Rouw laat al vanaf 2011 zijn najaarsgras verwerken tot grasbrok. Gemiddeld gaat het om 75 ton grasbrok per jaar. Vorig jaar was een uitschieter met 150 ton grasbrok. “In 2011 zijn we de jongveeopfok uit gaan besteden om uit te breiden in melkvee. De opfokker heeft zelf ruwvoer genoeg voor ons jongvee van vier maanden oud tot aan afkalven, waardoor we voor het melkvee een overschot aan gras hadden”, vertelt Daniel Rouw. De familie Rouw werkt al generaties samen met hun buren, die een akkerbouwbedrijf hebben. “Zo kunnen we een extensief bouwplan volgen met gras en mais in rotatie met akkerbouwgewassen. Voor ons betekent dat vrij veel graslandvernieuwing.” De maatschap zaait de 4-jarige maaipercelen in met een mengsel van Havera 1 en rode klaver. “Jong nieuw gras produceert goed met minder bemesting en de rode klaver verbetert de stikstofefficiëntie. Door de droogte was de grasopbrengst dit jaar wel lager. Ik schat zo’n 10 ton droge stof per hectare. De mais deed het beter.”

Om de vier weken maaien
Maatschap Rouw maait strak om de vier weken alle grasland voor een zo hoog mogelijke voederwaarde in de graskuil. “In februari was het erg nat. Desondanks hebben we met de sleepslang zonder structuurschade bemest. Begin mei ging de eerste snede eraf. Deze bracht met 3 tot 3,5 ton droge stof per hectare iets minder op dan andere jaren”, vertelt Rouw, die dit jaar vier sneden heeft ingekuild. De vijfde snede is al verwerkt tot grasbrok.
“Vorig jaar hebben we het gras al vanaf de derde snede tot grasbrok verwerkt, omdat we genoeg ruwvoer hadden. Omdat daar veel eiwit in zat, is daar een B-brok mee vervangen. Voor ons is gras drogen ook interessant omdat Timmerman Groenvoerdrogerij in Kortgene op 10 kilometer afstand van ons bedrijf zit. Dan heb je weinig transportkosten. De drogerij maait, hakselt en droogt ons gras tot grasbrok, die wij gebruiken als krachtvoer voor het melkvee.” De Zeeuwse veehouder voert Topfit Prestige brok (maximaal 6 kilo per koe per dag) aan zijn koeien tot 120 dagen in lactatie. Daarna bouwt hij het voeren van deze brok af en bouwt hij die van de grasbrok geleidelijk op.
“Het laten maken van grasbrok tot in de silo kost € 200 per ton. Najaarsgras in wikkelbalen voor de verkoop, voegt voor ons niets toe. Met onze eigen grasbrok vervangen we een deel van de krachtvoeraankoop. De grasbrok kost ongeveer € 1 per 100 kg melk. De aankoop van krachtvoerachtigen kost € 7,40 per 100 kg melk en dat is acceptabel.”Melkveehouder Daniel Rouw verwerkt al negen jaar najaarsgras tot grasbrok. Hij voert deze brok in krachtvoerboxen en hij bespaart daarmee op aankoop van krachtvoer. - Foto's: Roel Dijkstra