Mestverwerking klem tussen techniek en beleid

Ook de markt voor verwerkte mest wordt een verdringingsmarkt die noopt tot nieuwe technieken. Onzekerheid rondom mestbeleid werkt echter remmend.Mineralen tot de zuiverste vorm uit de mest strippen en als hoogwaardige grondstof afzetten in de industrie. Dat is het ultieme doel van mestverwerking. Om de dooddoener ‘mest als zwarte goud’ nog maar even niet van stal te halen. Want dat het zo simpel écht niet is, weet iedereen in de praktijk inmiddels. Wat niet wegneemt dat er wel degelijk vooruitgang in de mestverwerkingstechniek zit. Zo bleek tijdens een onlangs gehouden demodag in de Achterhoek, georganiseerd door DLV advies. Zo’n dertig deelnemers, veelal varkenshouders, trokken een dag uit om zich bij te laten praten. Varkenshouders bereid te investeren in mestverwerkingDe bijeenkomst vond bewust plaats in regio Oost, omdat hier het verwerkingspercentage vorig jaar omhoog ging van 35 naar 52. Er is dus extra behoefte aan mestverwerkingscapaciteit, nóg eens extra ingegeven door een hogere druk op de mestmarkt vanuit de rundveehoek. Varkenshouders waren al bereid te investeren in mestverwerking, om de regie in eigen hand te houden. Dat er nu weer rendement wordt gedraaid, versterkt ook de financiële mogelijkheden. Bovendien dienen nieuwe verwerkingstechnieken zich aan, die mestverwerking naar een hoger plan kunnen tillen en nieuwe kansen bieden. Het Z-filter van Ormira is een gesloten zeefbandsysteem en werkt met een polymeer. Dit kost zo'n €165.000 en scheidt 3 kuub per uur.De innovatie in mestverwerking gaat echter veel harder dan het overheidsbeleid. Alle pijlen zijn nu gericht op de nieuwe EU-meststoffenverordening na 2018, waarbij de vraag is welk label de EU hangt aan teruggewonnen mineralen; mest of kunstmest. Dit is dus nog vaag. Het blijkt voor de aanwezigen dan ook nauwelijks mogelijk om hierop te anticiperen. Dat heeft een remmend effect op investeringen. Late starters op achterstandBedrijven die nu willen starten met mestverwerking lopen tegen een aantal extra hindernissen aan. De dikke fractie heeft zijn afzet via compostering en export wel gevonden, zij het tegen niet geringe kosten. Tot in Polen worden nieuwe markten aangeboord. De vraag is hoe stabiel die exportmarkten op termijn blijken.Het echte pijnpunt is nu veelal de dunne fractie. Qua samenstelling is deze fractie technisch prima te verwerken door de waterzuiveringsinstallaties, maar landelijk gezien worden er geen nieuwe vergunningen meer afgegeven om dunne fractie te lozen op het riool. Afzet in de landbouw kan wel, maar die markt is weerbarstig. Transport is vanwege de lage concentraties al snel duur. Daarnaast heeft het product voor de akkerbouwers een scheve fosfaat-stikstofverhouding.Oplossing voor dunne fractie speerpuntVia omgekeerde osmose is dunne fractie wel goed op te waarderen tot mineralenconcentraat. Dit was en is voor de reeds operationele verwerkers een goede, maar prijzige oplossing. De erkenning als kunstmestvervanger is echter nog altijd omgeven met onzekerheid. Ook is de markt lokaal verzadigd, wat de afzetkosten weer verhoogt. Verder kunnen nieuwkomers niet meer aanhaken bij de bestaande pilot. Door gebruik van een fijn filter en vacuümtechniek claimt Key Dollar het scheidingsrendement van een decanter te benaderen.De dunne fractie opwerken tot ammoniumsulfaat kan door de ammoniak terug te vangen met zwavelzuur. Harm Wientjes van DLV advies: “Dit product heeft echter een onduidelijke wettelijke status. Op dit moment is hierover overleg met het ministerie van EZ. In het kader van het project Kunstmestvrije Achterhoek zou dit wel mooi passen als kunstmestvervanger.” Tot slot is er de methode om stikstof te laten vervluchtigen in het natuurlijke N2-gas, middels beluchting. In België is dit dé manier van mestverwerking, in Nederland is het niet overal gemakkelijk om er een vergunning voor te krijgen. De deelnemers bekijken het systeem tijdens de demodag bij kalverhouder Bennie Ottink in Groenlo (zie ‘Mest verwerken als fulltime hobby’ onderaan dit artikel). Nieuwe generatie verwerking komt eraanHoe lastig het soms ook is; om positief te eindigen, blijven er bedrijven met vernieuwende visies op het verwerken van mest. Die techniek gaat verder dan scheiden en opwaarderen. Strippen en raffineren op bedrijfsniveau, bijvoorbeeld. Los van de techniek ziet DLV mogelijkheden voor verwerking op bedrijfsniveau vanaf 8.000 kuub. Een synergie tussen vergisting en verwerking maakt het makkelijker, omdat er dan ook restwarmte beschikbaar komt. Wientjes: “In digestaat zijn de fosfaten bovendien gekristalliseerd en beter mechanisch te scheiden. Ook de stikstof is omgezet naar meer minerale stikstof die zich beter laat scheiden.” Belangstelling voor mestverwerking is er zeker. Onzekerheid en traagheid van beleid werken wel remmend op de investeringen.Om te anticiperen op verwerking adviseert DLV in alle gevallen om bij nieuwbouw een rioleringssysteem in de put toe te passen. Alle vormen van verwerking draaien namelijk het beste op verse mest. Oudere mest gedraagt zich als een stroop waaruit elementen lastiger zijn te scheiden of strippen.Zuivere elementen winnen uit digestaatGroot-Zevert in Beltrum (Gelderland) zet als vergister zo’n 100.000 ton varkensmest om in duurzaam biogas. Het ingaande volume blijft als digestaat over en gaat nu naar Duitsland; seizoensgevoelig en een aanbodmarkt. Hier moet meer rust in komen. In een proefopstelling verwerkt het bedrijf nu digestaat met een decanter, en zuurt het de dikke fractie aan. Door dit op te mengen bij een pH-waarde van 5 is alle fosfaat eruit te winnen. Groot Zevert bouwt een fabriek om medio 2018 alle digestaat zelf te kunnen verwerken. - Foto's: Matthijs VerhagenNijhuis engineering gaat dit concept in het groot bouwen voor Groot-Zevert. Die installatie moet straks stikstof, fosfaat en kali als afzonderlijk element kunnen strippen en afscheiden als zeer geconcentreerde en waardevolle producten. Wat resteert is 70 à 75% zuiver loosbaar water en een vezelige ‘dikke fractie’ met praktisch géén mineralen. EU-project SystemicEen prachtig verhaal, zoals je die in de mestwereld wel vaker hoort. Met één verschil; hier schuilt een bedrijf achter dat zich bewezen heeft in grote waterzuiveringsprojecten én op steun van de EU kan rekenen. Het grootscheepse EU-project Systemic is juist gestart en ondersteunt in verschillende landen grote projecten die mineralen winnen uit slib, mest, of biomassa. Het project richt zich op grote installaties die 100.000 à 200.000 ton per jaar verwerken. Het project bij Groot-Zevert is een van die pilots. Doel is volgens Oscar Schoumans van WUR om hiermee aan te tonen dat de productie van hoogwaardige groene grondstof voor de kunstmestindustrie mogelijk is. De installatie moet over ruim een jaar draaien. Nijhuis heeft patent op de AECO-NAR-stikstofstripper die werkt zonder toevoeging van natronloog. De kosten liggen tussen € 13 en € 15 per kuub, maar arbeid komt er nog bij. De leverancier geeft direct aan; “Het is chemie, dit doe je er niet zomaar even bij.”Stikstof en fosfaat raffineren met gas- en striptorenDe verwerkingsinstallatie van Circular Values BV uit Moergestel (Noord-Brabant) bestaat uit twee torens waarin ammoniumstikstof te winnen is. Dit ontstaat in gasvorm bij een bepaalde, liefst hoge pH en temperatuur in de ene toren, en wordt met zwavelzuur uitgewassen in de tweede toren. Zo ontstaat ammoniumsulfaat met 8% stikstof. Doordat het een gesloten systeem betreft, is er geen emissie en blijft de warmte binnen het proces. De meststof kan met een spaakwielbemester of veldspuit worden uitgereden. Circular Values test deze installatie. Die kan op bedrijfsniveau mineralen strippen.Export naar Duitsland is interessant, omdat het daar wél erkend is als kunstmeststof. De opbrengst volgt het verloop van de Kas-prijzen die vorig jaar erg laag waren. Zelf opslaan en op het juiste moment in volle vrachten verkopen is het meest ideaal. Een zusterbedrijf van de leverancier verzorgt de afzet en geeft een afnamegarantie. KostenDan de kosten: € 1 per kuub aan zuur, € 1,50 à € 2 aan loog. Samen met gas- of houtgestookte warmte vergt een kuub ingaande mest zo opgeteld € 4 à € 5 aan hulpstoffen. De dunne fractie die resteert, bevat volgens de leverancier nog een kilo stikstof per kuub. De unit kost compleet € 100.000 en verwerkt ongeveer een kuub per uur. Op jaarbasis zo’n 8.000 kuub. Circular Values test de unit nu een jaar in de praktijk, bij boeren op het erf. Het beste kan deze unit overweg met dunne fractie. Het proces is complex, maar wel goed beveiligd en volledig op afstand te bedienen. De volgende stap is om de mineralen op te werken tot gekristalliseerd product. Dan kan het als bulk de wereldmarkt op.Mest verwerken als fulltime hobbyEen flinke berg verse houtchips voor de deur, een hele rij busjes van installateurs op het erf en een indrukwekkende drooginstallatie in aanbouw. Kalverhouder Bennie Ottink in Groenlo sleutelt verder aan zijn mestverwerkingsinstallatie, waarin hij zo’n € 800.000 investeerde. “Het is mijn hobby”, zegt hij enthousiast. Waarna hij bijna als een scheikundige vertelt over zijn installatie.Met de bouw van een droger wil Ottink de afzetkosten van de dikke fractie drukken.Jaarlijks verwerkt Ottink 30.000 kuub mest voor derden. Die gaat allereerst door een decanter. De dikke fractie met 25 à 27% droge stof gaat in opslag, de dunne fractie in de biologische scheiding. Het slib hieruit komt later ook bij de dikke fractie. De dunne fractie gaat verder in tanks waar deze om en om zuurstofarm en zuurstofrijk middels beluchting wordt opgeslagen. Alle nitraat verdwijnt als stikstofgas in de lucht. Nitrietvorming voorkomenCruciaal; door goed te sturen wordt nitrietvorming voorkomen. Nadien gaat de dunne fractie door een membraanfilter en omgekeerde osmose. Het 70% loosbare water kan Ottink tegen bijbetaling van zo’n € 2,5 per kuub lozen op het riool. De overige 30% is een mestconcentraat met hoog stikstofgehalte en wat kali dat Ottink gratis laat afhalen. Nu zet hij in op verder opwaarderen van de dikke fractie. Die afzet kost nu nog fors geld. Een 1 MW-houtkachel gekoppeld aan een ITB-vierbands droger met tegenstroomprincipe moet dat veranderen. Ook een luchtwasser ontbreekt niet. Met 85% droge stof is de dikke fractie straks gewilder. Mede dankzij een SDE-subsidie op de houtkachel rekent Ottink het rond.