Marges

Sommige politici tonen zich bezorgd over het feit dat de boer slechts een klein deel krijgt van het bedrag dat de consument besteedt aan voeding.Er is aanleiding voor die bezorgdheid. Rond 1960 kreeg de boer ongeveer 40 procent van dit bedrag en tegenwoordig nog maar 20 procent.

Die daling is deels verklaarbaar: er gebeurt tegenwoordig meer met agrarische producten voordat ze de consument bereiken. Ze worden over langere afstanden getransporteerd en alle schakels van de keten hadden te maken met een sterke kostenstijging, vooral van de loonkosten. De belangrijkste oorzaak voor het teruglopende aandeel zit in de prijzen: die van voedingsmiddelen stegen de afgelopen decennia zo’n 3 procent per jaar en die van landbouwproducten minder dan 1,5 procent.

Een dalend aandeel in de consumenteneuro hoeft op zichzelf niet verontrustend te zijn. Als er, bijvoorbeeld door een sterke stijging van de productiviteit, maar een redelijke beloning voor de boer overblijft. Maar daar zit de kneep.

Zo behaalde de land- en tuinbouw in 2007 – een vrij goed jaar – gemiddeld een toegevoegde waarde per arbeidskracht van ongeveer 47.000 euro. In verwerking en toelevering was dat meer dan 80.000 euro. En uit een LEI-onderzoek van enkele jaren geleden bleek dat het rendement van het vermogen in de landbouw rond de 0 procent lag, maar in de andere schakels van de keten meestal tussen 10 en 20 procent. Op cijfers valt altijd wel wat af te dingen, maar een en ander wijst er wel op dat de beloning van de land- en tuinbouw laag is vergelijking met andere onderdelen van de keten.

Dat is niet altijd zo. Als er door droogte weinig aardappelen zijn, krijgen de akkerbouwers meestal een redelijke beloning. En vorig jaar haalden de legkippenhouders een goed inkomen doordat de eiermarkt krap was als gevolg van omschakeling in Duitsland.

Daar ligt dan ook de sleutel voor een groter aandeel voor de boer: zorgen dat de productie binnen de perken blijft. Meer ketentransparantie is nuttig, maar bij overproductie krijgt de primaire producent nooit een passende beloning. Ik hoop dat de bezorgde politici dat ook beseffen.