Krimp veestapel ligt al op tafel

Twee dagen na de verkiezingen verschenen drie ambtelijke verkenningen. Het nieuwe kabinet moet keuzes maken, onder andere over de krimp van de veestapel.De inkrimping van de veestapel ligt nu al op tafel bij de informatie voor een volgend kabinet. Vrijdag 19 maart werden drie verkenningen gepresenteerd over het stikstofbeleid voor de periode tot 2050. Het demissionaire kabinet heeft om de drie verkenningen gevraagd. Doel was niet om beleidsadviezen te geven, maar om de opties aan te reiken voor een volgende regering.Accent op rundveehouderijEen van de meest in het oog springende elementen: zonder een (gedwongen en grootschalige) inkrimping van de veestapel is het praktisch onmogelijk de doelstellingen voor het stikstofbeleid te realiseren. In de verkenningen wordt rekening gehouden met een krimp van de veestapel van 30%, die voor een groot deel al voor 2030 zou moeten worden gerealiseerd. Bij de inkrimping lijkt het accent te liggen op de rundveehouderij, omdat daar de ammoniakuitstoot het hoogst is._{Lees verder onder foto}Forse verkleining van de veestapel ligt op tafel. Vooral rundveehouderij ligt in het vizier. - Foto: Diederik van der LaanAmmoniakheffingZo’n drastische ingreep kan niet worden uitgevoerd zonder de veehouderij aan de hand te nemen en beter perspectief te bieden voor de langere termijn. Daar is aanvullend en ondersteunend beleid voor nodig, aldus de verkenningen.Daarnaast worden opties aangereikt voor de invoering van een ammoniakheffing of de invoering van ammoniakrechten. Volgens de verkenningen is de eenzijdige inzet van alleen technische maatregelen (emissiearme stallen, minder eiwit in voer, verbetering van de mestaanwending, meer weidegang) onvoldoende om de vereiste verbetering van de natuur te realiseren.Van belang is dat duidelijk is wat de ammoniakbelasting per bedrijf isDe verkenningen geven aan dat sectoren buiten de landbouw de uitstoot van stikstof (via NO_x) in de komende decennia tot 2050 zullen doorzetten, omdat dat als het ware meelift op de klimaatmaatregelen. Voor de landbouw is dat anders. Vermindering van de stikstofemissie via ammoniak gaat niet omlaag door de klimaatmaatregelen. De landbouw zal echter na 2030 wel te maken krijgen met maatregelen om de methaan- en lachgas-uitstoot te verminderen in het kader van de klimaatmaatregelen.Beleid schiet tekortUit de verkenningen wordt duidelijk dat de huidige uitvoering van het stikstofbeleid tekortschiet, vooral omdat er nog (te) veel focus ligt op generiek landelijk beleid. Uit het oogpunt van de bescherming van kwetsbare natuur is het juist van belang dat er gebiedsgericht wordt gewerkt, met de kwetsbare natuurgebieden als uitgangspunt. Dat betekent dat er bijvoorbeeld wordt geopteerd voor zones rond natuurgebieden waar strengere regels gelden of waar de veehouderij (eventueel gedwongen) wordt gesaneerd.Van belang is dat duidelijk is wat de ammoniakbelasting per bedrijf is. Daarom is een van de aanbevelingen om een meetsysteem uit te rollen, dat precieze gegevens oplevert over de ammoniakuitstoot per stal. Zonder zo’n meetsysteem is het onmogelijk een NH₃-heffing of een rechtensysteem in te voeren.Minder dieren verlaagt animo voor investering in techniekDe verkleining van de veestapel leidt niet automatisch tot een even zo grote vermindering van de ammoniakuitstoot, staat in een van de ambtelijke verkenningen. Als boeren minder vee hebben, wordt de animo voor het doen van investeringen in technische maatregelen kleiner. Met minder dieren is de kans groter dat een investering niet wordt terugverdiend. Daar komt nog bij dat minder dieren in dezelfde stal niet automatisch leidt tot minder ammoniakemissie.

Een ander element is dat bij een kleinere veestapel er waarschijnlijk meer gebruikgemaakt wordt van kunstmest, wat op zich ook leidt tot meer ammoniakemissie. Als ondertussen ook al voermaatregelen genomen zijn om de ammoniakemissie te verminderen, zal het effect van minder dieren op de stalemissie ook kleiner zijn.

Kortom, zo staat in de verkenningen, verschillende maatregelen om de ammoniakuitstoot te verminderen beïnvloeden elkaar en de afzonderlijke effecten kunnen niet bij elkaar worden opgeteld.

Onteigening van bedrijven met een hoge stikstofemissie (dicht bij natuurgebieden) en de intrekking van natuurvergunningen behoren volgens de verkenningen tot de mogelijkheden. ‘In elk pakket is (grootschalige) krimp van de veestapel nodig om, ten behoeve van de stikstofdeken, de generieke NH₃-emissie voldoende te reduceren’, aldus de verkenning.