Kipster: geen reststromen? Dan ook geen vee

Ruud Zanders is een van de vier initiatiefnemers van het innovatieve legkippenstalconcept Kipster. Met Kipster laten ze zien dat restproducten voeren werkt.De Kipster-stal is nu een halfjaar in de running. Het innovatieve stalconcept in Castenray, Limburg, loopt goed, volgens Ruud Zanders, een van de vier initiatiefnemers. De initiatiefnemers noemen de Kipster-stal de meest diervriendelijke, meest mensvriendelijke en meest milieuvriendelijke legkippenstal van de wereld. De kippen lopen in een lichte stal met bomen en struiken waar ze hun natuurlijk gedrag kunnen vertonen. De haantjes worden niet direct na de geboorte gedood, maar grootgebracht en verwerkt tot vlees. De energie komt van zonnepanelen, het fijn stof wordt volledig afgevangen en de kippen krijgen alleen voer gemaakt van reststromen.Alles loopt op rolletjes. De enige verrassing voor Zanders sinds de start is de vele aandacht die de stal krijgt. Die is boven verwachting groot.Ruud Zanders (44) is één van de vier initiatiefnemers van Kipster. Hij was lector Gezonde Pluimveehouderijaan de Agrarische Hogeschool in Dronten. Hij groeide op op een pluimveebedrijf en nam dat ook over. Het bedrijf ging failliet. Daarna werkte hij onder meer voor Rondeel. - Foto: Bert JansenSupermarkt Lidl is nu de afnemer van jullie eieren en de hanenburgers. Zijn jullie gebonden aan Lidl of is er ruimte voor andere afnamepartijen?“Lidl heeft onze sterke voorkeur. Zij hebben immers de nek voor ons uitgestoken. We hebben een meerjarige afspraak nodig voor onze afzet en dat is lastig in retailland. Het had bij een andere supermarkt misschien ook wel gekund, maar Lidl was de enige partij die het voor vijf jaar wilde vastleggen. Deze samenwerking met Lidl is eigenlijk de grootste innovatie van Kipster. Daarnaast zijn er veel andere potentiële afnamepartijen die interesse tonen, ook buiten de retail.”Hoe gaat het in de praktijk met de prijsafspraken met Lidl?“De eierprijs is gekoppeld aan de voerprijs. Ieder halfjaar kijken we naar de notering van de voerprijs. Afhankelijk daarvan passen we de eierprijs aan. 23,8 cent is nu de winkelprijs. Een verandering in de voerprijs leidt tot marginale wijzigingen die voor de consument niet zo spannend zijn. Misschien berekent Lidl die wijziging niet eens door. Voor ons zijn die paar extra cent wel belangrijk, zo behouden we onze vaste marge.”Witte Dekalb-hennen krijgen voer uit reststromenIn de Kipster-stal lopen 24.000 witte Dekalb-hennen. De kippen worden gevoerd met voer uit reststromen, geproduceerd door voerbedrijf Nijsen/Granico. De kippen lopen in een lichte binnentuin en langs beide lange zijden van de stal is een 10 meter brede uitloop, de ‘buitentuin’. De eieren worden op het bedrijf ingepakt en kunnen direct worden geleverd aan Lidl. Met deze discounter is een contract voor vijf jaar afgesloten. De mannelijke kuikens worden ook grootgebracht en verwerkt tot hanenburgers. De energie wordt opgewekt door 1.097 zonnepanelen. Bijna al het fijn stof en toxines worden afgevangen voordat de stallucht naar buiten gaat. De mest wordt nu nog gedroogd en geëxporteerd, maar er zijn plannen om deze aan particulieren af te zetten.Wat maakt Kipster anders waardoor Lidl wilde samenwerken?“Ons verhaal is waterdicht. Ik kan geen ander concept bedenken dat zo klopt als Kipster. Ik ben ook bezig geweest met Rondeel en Gijs. Die concepten vind ik nog steeds fantastisch. Maar dit gaat nog verder. Het belangrijkste uitgangspunt is dat we kijken naar de rol van dieren in het voedselsysteem. Daarnaast hebben we gekeken naar alle issues die spelen in de pluimveehouderij: gezondheid van de omgeving, dierenwelzijn, de boer-burgerverbinding en de markt. Daar hebben we oplossingen voor bedacht.Een jaar of 5 geleden leidde ik mensen uit Afrika rond langs pluimveestallen in Nederland. Toen kwam er een discussie over hoe ze ook zoiets in Afrika konden opzetten. Ik begon over goed stalklimaat en goed voer, waarop zij zeiden dat als ze goede mais en granen hebben, ze dat zelf opeten. Dat was voor mij de eerste keer dat ik daarover nadacht. Hoe ethisch is het om goede grondstoffen aan dieren te voeren? Binnen 5 tot 10 jaar moet je daar een antwoord op hebben. Daarom voeren wij alleen reststromen aan de kippen.‘Hoe ethisch is het om goede grondstoffen aan dieren te voeren? Wij voeren kippen alleen reststromen’Daarnaast zijn de mensen die het concept hebben bedacht ook uniek. We zijn met vier aandeelhouders die ieder een andere achtergrond hebben. Twee ‘burgers’ en twee ‘boeren’. Dat maakt dat wij in de samenwerking de relatie boer-burger al hebben. Ieder heeft ook z’n eigen netwerk dat bijdraagt aan de uitvoering.”Waarom voeren jullie reststromen aan de kippen?“Ik vind dat de hoofdmoot in de productie en het gebruik van land altijd voor de directe menselijke consumptie moeten zijn. De reststromen die daar uitkomen, kunnen gebruikt worden als veevoer. Wanneer de verhouding humane voeding/restproduct (veevoer) van een teelt 50/50 wordt, vind ik het al twijfelachtig. Alleen de marginale gronden waar alleen gras op geteeld kan worden, moeten voor veevoer gebruikt worden. Als er geen restjes zijn, dan ook geen vee. We moeten directe competitie voorkomen tussen mens en dier. Dieren zijn er niet omdat we dat zo leuk vinden, ze hebben een functie in het voedselsysteem.”Moet het aantal dieren in Nederland dan omlaag?“De veestapel moet kleiner als er te weinig reststromen zijn om het vee mee te voeden, ook in Nederland. Misschien kunnen we wel alle reststromen uit Duitsland en België naar Nederland halen en hier al het vee houden. Vee is nu eenmaal nodig om de reststromen te verwerken. Een helemaal veganistische wereld is ook geen optie, dan benut je niet alle mogelijkheden die er zijn van marginale gronden en reststromen. Tegelijkertijd is het onderwerp ‘te veel dieren’ taboe in Nederland, we mogen er niet over praten.”‘De veestapel moet kleiner als er te weinig reststromen zijn om het vee mee te voeden, ook in Nederland’Bent u niet bang voor het karretje gespannen te worden door de anti-veehouderijlobby?“Nee. Het is goed om je open te stellen voor ideeën van buiten de sector. We hebben onze eigen visie en en we willen die partijen er juist bij betrekken. Er zijn eigenlijk twee groepen die mogelijk minder enthousiast zijn over ons concept: sommige boeren en veganisten. Van boeren begrijp ik dat. Als je een stal hebt met een miljoenenschuld, kun je niet zomaar iets heel anders doen. Maar dat is voor mij geen reden om dit niet te doen.”Is Kipster gebaseerd op de vraag van de consument?“Ik geloof niet in ‘de consument vraagt’. De consument vraagt niks. Wie heeft er ooit om een zelfrijdende auto of een smartphone gevraagd? Ik kijk naar waar een supermarkt zich mee wil onderscheiden en wat maatschappelijke organisaties willen. Dat geeft voor mij weer wat de maatschappij wil.”Hoe loopt het met de verkoop van de haantjesburgers?“Een aantal weken geleden lagen de hanenburgers voor het eerst in het schap bij de Lidl. Het is een actiematig product, dat steeds voor een aantal weken in de schappen ligt. We moeten een eerste evaluatie nog doen, maar uit de eerste cijfers lijkt het dat het allemaal verkocht wordt.”Is het grootbrengen van die haantjes wel efficiënt?“Het is eigenlijk niet efficiënt, nee. Ik hoor vaak ‘dan geef je zoveel voer voor een klein beetje vlees’. Het is zo dat het in sommige Duitse deelstaten al verboden is om de haantjes te vergassen, dat is toch wel een teken aan de wand. We kiezen bij Kipster voor het ethische verhaal: het grootbrengen van de haantjes in plaats van ze te doden. We laten daarmee het efficiencyverhaal liggen.”Hoe groot is het offer in efficiency ten behoeve van de ethiek?“Dat ga ik niet zomaar zeggen. Daar heb ik 4 jaar onderzoek naar gedaan en dat wil ik niet zomaar prijsgeven. De extra carbon footprint die erdoor ontstaat, compenseren we via de aankoop van zogenoemde carbon credits. We hebben een klimaatneutraal ei door de zonnepanelen, de witte kippen die duurzamer zijn dan de bruine kippen en het reststroomvoer. We hebben op het bedrijf alles gedaan wat mogelijk is om klimaatneutraal te zijn, maar met de opfok van de haantjes meegerekend, zijn we niet helemaal klimaatneutraal. Daarom kopen we de carbon credits.”Willen jullie een voorbeeld zijn voor andere boeren?“Ik wil vooral laten zien dat ons principe werkt. Ik wil boeren niks verwijten. Na de Tweede Wereldoorlog is een voedselsysteem ontstaan gericht op productie. Dat was toen goed. Maar de tijden zijn veranderd. Ik betwijfel de houdbaarheid van het huidige systeem. Economisch belang geeft geen zekerheid voor de toekomst. Denk aan de kolen- en de textielindustrie. Ik ben voor een warme sanering van de veehouderij. Mensen die jarenlang voedsel geproduceerd hebben, moeten niet zomaar aan de kant gezet worden.”‘Ik wil vooral laten zien dat ons principe werkt. Als iedereen zo gaat werken, kan het’Het concept Kipster is nu voor de pluimveehouderij uitgerold. Wat zijn de toekomstplannen?“We willen gedroogde kippenmest verkopen aan consumenten. Daarnaast zijn we bezig met serieuze gesprekken met partners in de gehele keten in zowel binnen- als buitenland voor nieuwe stallen. We hopen dat die komen tot overeenkomsten. Het is voor ons geen succes als het bij één stal blijft. De jaren 2018 en 2019 worden de jaren van de waarheid. Dan zullen we zien of het lukt om interesse om te zetten in actie.”‘Waarom zou het Kipster-concept niet kunnen voor koeien en varkens?’Heeft u al plannen voor Kipster-achtige stallen voor koeien of varkens?“Ja, die hebben we. We geloven in dit model. En waarom zou het niet kunnen voor koeien en varkens? Ook daar moet je beginnen met de plek van het dier in het voedselsysteem. Bij varkens lijkt dat op kippen. Rundveehouderij volgens Kipster zou misschien niet zo heel veel verschillen van extensieve rundveehouderij op alleen grasland. We hebben de namen Cowster, Koester, Varkster en Pigster al vastgelegd.”Mede-auteur: Johan Oppewal