Iedereen is slachtoffer van een mislukte reconstructie

'Het stinkt in Brabant'. De uitzending van Zembla van zaterdag over de Brabantse varkenshouderij legt de vinger op een zere plek. Maar ze vertelt slechts het halve verhaal.Is Brabant een bananenrepubliek waar varkenshouders en stallenbouwers de dienst uitmaken? Daarbij geholpen door ambtenaren en wethouders die ofwel familie zijn van de ondernemers ofwel zelf directe zakelijke belangen hebben in de intensieve veehouderij?

Wie zaterdag de uitzending van Zembla zag over de Brabantse varkenshouderij zou het bijna denken. Niet dat het een slechte documentaire was. Natuurlijk, het verhaal is gekleurd. De makers kiezen zonder reserve partij voor de bezorgde en boze burger. ”Hoe krijgen die boeren dat toch steeds voorelkaar”, zegt de voice-over op een gegeven moment vertwijfeld. Maar de redactie heeft zichtbaar haar best gedaan om een goed journalistiek verhaal neer te zetten. Er is hoor en wederhoor toegepast, er zijn heel veel mensen geraadpleegd, inclusief de varkenshouders zelf.

Toch kan de veehouderij zelf de conclusie van het verhaal niet onderschrijven. ZLTO distantieert zich ervan. Wat Zembla betoogt is dan ook finaal het omgekeerde van wat de sector zelf denkt. Volgens de documentairemakers zijn het de varkenshouders die de dienst uitmaken op het platteland. ”Het is niet te stoppen”, verzucht een overbuurman van een varkenshouder die in enkele jaren tijd van een naar zeven stallen uitbreidde.

In de sector heerst de opvatting dat juist de boeren slachtoffer zijn – van een hetze van burgers, van overijverige ambtenaren, van onwillende milieufreaks.

Voor beide kanten van het verhaal zijn argumenten. De burgers in Zembla voelen zich onmachtig en overruled. Maar bij boeren die te maken hebben met bouwstops is dat gevoel niet anders. Hun bedrijven zitten vaak al jaren op slot en kunnen van grootschalig uitbreiden alleen maar dromen.

Eén ding wordt glashelder in deze uitzending: de reconstructie van de intensieve veehouderijgebieden is over de hoofden van de burgers heengegaan. Burgers weten niet dat tegenover enkele tientallen nieuwe bedrijven vele honderden elders gestopt en gesloopt zijn. Iets wat Zembla nadrukkelijk onbenoemd laat.

Ondanks jarenlang ’polderen’ is er geen draagvlak voor de landbouwontwikkelingsgebieden, dat is de realiteit van nu. Boeren waren via hun organisaties wel betrokken bij de totstandkoming van de reconstructieplannen. Hun buren werden pas wakker toen de vastgestelde plannen in het gemeentelijke bestemmingsplan werden opgenomen, of nog later, toen er al bouwvergunningen waren afgegeven.

Is dat de boeren aan te rekenen, zoals Zembla doet? Of zelfs de gemeentes? Nee, eerder de bedenkers en vormgevers van de reconstructie zelf, in Den Haag, en in de provinciehuizen. Dat is overigens geen nieuwe vaststelling. Al in 2007 kwam een promovendus van Alterra met deze conclusie.