‘Het varken straft de boer niet te veel’

De ene hittestress is de ander niet: effecten hangen af van waar ter wereld de varkens worden gehouden.Professor Bruno Silva doceert in een tropisch klimaat aan de federale universiteit van Minas Gerais, Brazilië. Hittestress in zeugen is dan ook zijn specialiteit. Hittestress krijgt tegenwoordig steeds meer aandacht. Is het niet vanwege de groeiende varkensindustrie in warmere gebieden, dan is het wel vanwege de klimaatverandering. Toch zijn er wereldwijd maar een paar onderzoeksinstituten en universiteiten met focus op de effecten van hittestress op varkens. De universiteit van Minas Gerais in Brazilië is er een van – en een van de weinige die zich ook daadwerkelijk in de tropen bevindt. Professor Bruno Silva houdt zich daar bezig met hittestress voor zeugen tijdens de lactatie.Is er wel genoeg aandacht voor zeugen in combinatie met hittestress?“Ik vraag altijd aan boeren en studenten wat ze belangrijker vinden, het product of de fabriek. 90% is alleen gefocust op het product, en dat zijn dus de biggen. Ze vergeten dat als de fabriek niet goed werkt, ze geen goed product kunnen leveren. Dus we moeten echt de aandacht leggen op de zeug om zo het beste uit het dier te kunnen halen.”Staat u alleen met deze mening in Brazilië?“Ik denk dat er wel dingen aan het veranderen zijn. Mensen zijn zich bewust dat er iets moet gebeuren. Maar een van de grootste problemen is dat varkens fouten kunnen verdragen. Varkenshouders kunnen iets fout doen met varkens en het dier doet toch zijn ding. Niet optimaal misschien, maar alles blijft wel draaien. Het varken straft de boeren niet te veel.”Zoals pluimvee dat wel doet?“Ja. Maak je een fout met pluimvee, dan vallen ze om. Maar met zeugen, tja, misschien heb je een hogere biggensterfte, maar ze produceren wel.”Professor Bruno Silva doceert in een tropisch klimaat aan de federale universiteit van Minas Gerais, Brazilië. - Foto: Vincent ter BeekHoeveel valt er te winnen, als alles in orde is voor zeugen?“Als we het hebben over basale verbeteringen, dan zou ik zeggen zo’n 23 tot 25%, gemeten naar technische resultaten. We praten over zeugen die dan biggen kunnen afleveren die 1 tot 1,2 kilo zwaarder zijn op een leeftijd van 23 dagen.”Wat is kenmerkend voor hittestress in zuidelijk Brazilië?“Soms heb je te maken met twee klimaten op één dag; gedurende de dag is het heet en ’s nachts is het fris. Deze ‘thermale variatie’ trekt een zware wissel op de dieren. Het treft ze zwaarder dan een constante hittestress en heeft z’n uitwerking op zowel conditie als de spijsvertering. Op een constante hittestress kan een dier zich instellen en vervolgens op een lager niveau produceren. Maar bij thermale variatie is dat moeilijker, dat kan leiden tot hogere sterfte onder zeugen.”Hoe raken zeugen doorgaans hun hitte kwijt?“In principe zijn ze aangewezen op zogenoemde ‘sentitieve warmteoverdracht’. Denk aan conductie, radiatie of convectie. Het effectiefst is conductie – een varken komt in contact met een oppervlak met een lagere temperatuur. Dat object zorgt ervoor dat een normale afvoer van warmte naar zijn omgeving plaats kan vinden. Als tweede komt de ademhalingssnelheid om de hoek kijken – ook een methode om warmte kwijt te raken.”Maar hijgen is geen permanente oplossing.“Het probleem is zelfs dat hijgen ook warmte veroorzaakt. Meer werk voor de longen -in feite zijn dat gewoon spieren- betekent dat er een grotere hitteproductie op gang komt. Als een dier dus voor langere tijd aan hittestress wordt blootgesteld, of wanneer de temperatuur zelfs meer zou stijgen, raakt het dier oververhit en leidt dat tot de dood door oververhitting. Dat gebeurt vaak in Brazilië. Van sommige genetische lijnen is bekend dat tijdens de melkgift tot 15% van de zeugen het loodje kan leggen vanwege hittestress in de Braziliaanse zomer.”Hijgen veroorzaakt ook warmte. Meer werk voor de longen betekent dat er een grotere hitteproductie op gang komt.- Foto: Henk RiswickWelke van uw specialisatiegebieden is belangrijker voor zeugen om hittestress te verminderen – voeding of aanpassing van de omgeving?“Het aanpassen van de omgeving is veel effectiever. Varkens kunnen maar tot op zeker hoogte zelf hun temperatuur regelen. Met andere woorden: ze vinden het moeilijk om warmte kwijt te raken aan de omgeving. Voeding komt dan als een alternatief om de negatieve gevolgen van hittestress op varkens te verlichten.”Welke oplossingen ziet u in de omgeving van het varken?“Lokale verkoelingssystemen zijn effectiever dan maar meteen het macroklimaat van de hele stal aan te passen. Als je de hele stal verkoelt, heb je direct een mogelijke oorzaak voor stress bij de biggen. Vloerkoeling is direct contact en werkt ook het beste, Andere oplossingen zijn bijvoorbeeld snuitkoeling of besproeiïng. Ook kun je het drinkwater koelen. Daar is in het verleden maar één onderzoek naar gedaan en dat toonde aan dat het een heel effectieve methode is. We hebben daarom pas een drinkwater-koelsysteem ontworpen dat we deze zomer verder testen in Brazilië. Eerste proefstudies wijzen er op dat het kan leiden tot een 20% hogere voeropname bij de lacterende zeugen. Dus heeft het er alle schijn van dat dit systeem kansen biedt bij hittestress.”‘Als je op voeding inzet, moet je ook het ‘thermale effect van voeding’ in de overweging meenemen’En hoe zit het met oplossingen in de richting van voeding?“Bij hittestress hebben dieren een andere balans van vitaminen, mineralen en aminozuren nodig. Zeker aminozuren als arginine, leucine en threonine zijn heel relevant om het spijsverteringskanaal intact te houden. Als je op voeding inzet, moet je ook het ‘thermale effect van voeding’ in de overweging meenemen. Dat betekent bijvoorbeeld dat je het gehalte aan vezels en ruw eiwit moet drukken, want vertering van deze ingrediënten geeft veel hitte. Je kunt ook nog denken aan strategiën om de verteerbaarheid van zeugenmelk te vergroten. Bij hittestress verlaagt een zeug haar melkproductie. Dus àls biggen al minder melk krijgen, laat het dan geconcentreerder zijn, zodat ze wel kunnen blijven groeien. Je kunt het vetzuurgehalte van de melk beïnvloeden door levende gisten en probiotica in te zetten. Dat leidde in proeven tot zwaardere biggen tijdens omstandigheden van hittestress.”Welk onderzoek hebben jullie nog in de planning?“We willen nog steeds veel uitzoeken hoe precies het voederpatroon van het dier zich aanpast aan de thermale variatie. Dat kan ons helpen om verschillende voerschema’s op verschillende momenten van de dag aan te bieden. Ook kijken we nu in twee onderzoeken of het gebruik van verschillende smaken van biggenvoer in de kraamstal effect doorwerkt na het spenen. Dat noemen we ‘sensory imprinting’. Het idee is om te kijken of het type smaak de dieren sneller weer aan het vreten krijgt na het spenen. Dat zou ook tot minder stress moeten leiden.”‘Fokkers zouden continu moeten investeren om het aanpassingsvermogen van de dieren te vergroten’Moeten we eigenlijk niet helemaal overnieuw beginnen en kijken of we geen varkens kunnen fokken die perfect aansluiten op tropische klimaten?“Brazilië is een van de grootste varkensproducerende landen ter wereld, dus om die reden zouden de genetica best wel wat meer toegespitst mogen zijn op de lokale situaties. Zo heeft Topigs Norsvin wel degelijk hittestress-componenten in de foklijnen. Dat leidt tot meer robuustheid en een betere prestatie in tropische en subtropische regio’s. Toch is er potentie voor meer verbetering. Fokkers zouden continu moeten investeren om het aanpassingsvermogen van de dieren te vergroten, in het bijzonder omdat de varkensproductie in deze regionen nu eenmaal razendsnel groeit. Ook zou er aandacht moeten zijn voor het biggen- en met name het vleesvarkenstraject. In veel markten gaat immers het slachtgewicht omhoog. In de VS gaan varkens soms al naar de slacht bij 130 of 140 kilo en in Brazilië zie ik slachtgewichten van 125 tot 130 kilo. Deze dieren zullen ook weer hitte uitstralen naar hun directe buren. Ga je dan ook nog de hokdichtheid vergroten, dan verergert dat de situatie nog meer.”Bruno Silva (38) is sinds 2012 professor en onderzoeker op het gebied van varkensvoeding en klimaatadaptatie aan de Universidade Federal de Minas Gerais in Brazilië. Daarvoor was hij onderzoeker en nutritionist bij Topigs vanaf 2008 en woonde als zodanig ook in Nederland. Hij ondersteunde daar de markten in Noord- en Zuid-Amerika, alsmede Spanje en Portugal. Hij behaalde zijn masters in dierwetenschappen in Brazilië aan de Universidade Federal de Viçosa, in Minas Gerais. Hij behaalde zijn doctors-titel bij diezelfde universiteit en bij een onderzoekscentrum van INRA op Guadeloupe.