Gevraagd: meer bemestingsruimte

De onderhandelingen over de invulling van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn dat in 2018 ingaat zijn gestart.Of akkerbouwers met het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn meer bemestingsruimte krijgen is nu nog niet duidelijk. Staatssecretaris Martijn van Dam schreef eind 2016 een brief waarin hij de Kamer informeert over zijn inzet voor het zesde actieprogramma. Hoofddoel van het zesde actieprogramma is het verminderen van de nitraatbelasting van het grondwater afkomstig uit de landbouw. Te treffen maatregelen moeten voldoende zijn om voor de periode 2018-2021 opnieuw een derogatie van de Nitraatrichtlijn te verkrijgen.Overschot stikstof gedaaldDe maatregelen uit de eerdere actieprogramma’s hebben effect gehad. Het overschot op de stikstofbalans is gedaald van 303 kilo per hectare naar 148 kilo. Het overschot op de fosfaatbalans is nagenoeg verdwenen. Echter: de doelstelling van maximaal 50 milligram nitraat in het ondiepe grondwater is niet overal gehaald. Met name op zuidoostelijke zand- en lössgronden, maar ook op een deel van de zandgronden elders, is deze norm nog niet bereikt. Het lijkt erop dat deze norm met de huidige bemestingsnormen ook niet gehaald gaat worden. Voor het zuidoosten gelden in het vijfde actieprogramma al strengere stikstofgebruiksnormen dan in de rest van het land.Strengere eisen voor telers op zandMeer nog dan in de voorgaande actieprogramma’s worden maatregelen toegespitst op gebieden waar de waterkwaliteitsproblemen zich voordoen. Dat zou kunnen betekenen dat er voor telers op klei wat ruimte komt, terwijl telers op zand misschien nog strengere eisen opgelegd krijgen.Van Dam neemt de aanbeveling van de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet (CMD) mee om gebruiksvoorschriften, precisiebemesting, teeltmaatregelen en gewasrotatie te benutten om de doelen te halen. Het stimuleren van inzaaien van groenbemesters en minder intensieve bouwplannen hoort daar bij. De wens om de uitrijdperiode van dierlijke mest naar achteren te verschuiven, wordt ook meegenomen. In het vroege voorjaar is uitrijden van mest minder effectief, terwijl er in de herfst een groenbemester op kan groeien.Rijenbemesting in aardappelen. Precisiebemesting is een van de opties om vervluchtiging en uitspoeling van mineralen te minimaliseren. Foto: Peter RoekEquivalente maatregelenDe staatssecretaris beziet nog of de opbrengststijgingen reden zijn om de hoogte van de gebruiksnormen aan te passen. Dat geldt ook voor invoering van equivalente maatregelen en de huidige frites- en bietregeling. Negatieve effecten van aanpassing van de gebruiksnormen op de waterkwaliteit laat de staatssecretaris zwaar wegen. Van Dam sluit niet uit dat aanpassingen van de gebruiksnormen nodig zijn om de waterkwaliteitsdoelen te halen.Monitoring op bedrijfsniveau ziet staatssecretaris Van Dam vanwege de complexiteit van een dergelijke monitoring niet zitten, hij ziet meer in eerdergenoemde teeltgerichte maatregelen.Voor fosfaatnormen bereidt Van Dam een actualisatie van het stelsel voor. Dit betreft de voorgeschreven meetmethoden en ook de indeling in fosfaatklassen en de gebruiksnormen per fosfaatklasse. Dat is nodig om aansluiting te houden bij de ontwikkeling van analysemethoden en stijgende gewasopbrengsten.Negatieve mineralenbalansCoöperatie CZAV onderzocht wat de huidige mestwetgeving voor gevolgen heeft op de bodemvruchtbaarheid in Zeeland. De conclusie is dat akkerbouwers niet voldoende fosfaat en stikstof kunnen aanvoeren om bij gemiddelde opbrengsten de afvoer met de gewassen te compenseren. Volgens bemestingsspecialist Ton Hendrickx zal dat ook voor de rest van Nederland gelden. Hij pleit daarom voor een fosfaatvrijstelling voor bodemverbeterende meststoffen. Dit zou verruimd moeten worden naar meststoffen zoals bijvoorbeeld vaste rundveemest.Ter voorbereiding op de invulling van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn kreeg de vaste Kamercommissie Economische Zaken in oktober het manifest ‘Organische stof: leven in de Nederlandse bodem’ aangeboden. Daarin roepen de initiatiefnemers de politiek op het nieuwe actieprogramma te benutten om de positie van organische stof in de Nederlandse meststoffenregelgeving te verbeteren. Het manifest, een initiatief van LTO en BVOR (Branche Vereniging Organische Meststoffen), is door 29 organisaties ondertekend, variërend van brancheorganisaties in de agrifoodsector en producenten van organische bodemverbeteraars tot natuur- en milieuorganisaties. Daarin wordt niet alleen het belang voor de landbouw genoemd, maar ook de mogelijkheid om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen door via organische stof CO2 in de bodem vast te leggen.Bemesten van wintertarwe. De akkerbouwsector pleit voor een derogatie van akkerbouwgewassen die veel mineralen opnemen zoals wintertarwe. Foto: Ronald HissinkIngreep in bouwplanGeert Dubben, portefeuillehouder mineralen van akkerbouwvakbond NAV, heeft qua praktische invulling de meeste moeite met het mogelijk ingrijpen in de bouwplannen. Daarmee wordt de akkerbouw volgens de NAV onevenredig zwaar geraakt. Volgens Dubben zijn er met groenbemesters, vanggewassen en precisiebemesting ook mogelijkheden om dezelfde effecten te halen. Verder pleit de NAV voor het verhogen van de grens voor de fosfaatklasse laag van Pw 35 naar Pw 45. Ook is het volgens Dubben essentieel dat aanvoeren van organische stof wordt bevorderd door het verhogen van de fosfaatvrije voet voor organische meststoffen.'We hebben nu wel het idee dat ze naar ons luisteren'.Dubben heeft veel moeite met de modelmatige benadering van de nitraatprogramma’s. Uit toetsing in de praktijk blijkt dat de berekende uitkomsten niet altijd overeenkomen met de in de praktijk gevonden waarden. Positief bij de invulling van het zesde actieprogramma vindt Dubben dat het ministerie meer toegankelijk is geworden voor ideeën en adviezen vanuit de sector. “We hebben nu wel het idee dat ze naar ons luisteren.”KringloopWijzerLTO Akkerbouw vindt dat de N- en P-normen in het nieuwe actieprogramma moeten worden geactualiseerd zodat deze beter aansluiten bij de huidige praktijk. Voor de langere termijn vind LTO Akkerbouw dat er meer ruimte moet komen voor bedrijfsspecifieke bemesting. Daarom wordt een KringloopWijzer voor de akkerbouw ontwikkeld. Deze geeft volgens vakgroepvoorzitter Jaap van Wenum verschillende mogelijkheden om aan de milieueisen te voldoen. De akkerbouwer kan aan verschillende knoppen draaien, zoals bouwplan, soort meststoffen, bemestingstijdstip en toepassen van groenbemesters.Nitraatgehalte in grondwater daalt niet verderHet nitraatgehalte in grondwater onder landbouwbedrijven is in de periode 2012-’15 iets gestegen.Alleen in lössgebieden is er een daling. De gemiddeld gemeten waarden in de zandregio naderen het doel van de Nitraatrichtlijn (50 milligram per liter), maar liggen er nog net boven. In veen en klei liggen de waarden ruim onder de doelstelling.Dat blijkt uit gegevens die zijn gepubliceerd in het Compendium voor de Leefomgeving. De metingen komen van 400 bedrijven in het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid. De nitraatgehalten worden gemeten in de bovenste meter grond- of drainwater. De onderzoekers hebben geen sluitende verklaring voor de stijging van de gehalten in zand, klei en veen. De periode is te kort om er met zekerheid verklaringen voor te vinden.De helft van de bemonsterde bedrijven in de zandregio voldoet niet aan de norm. Overschrijdingen doen zich meer voor bij akkerbouwbedrijven (70%) dan bij melkveebedrijven (20%). In de zuidelijke zandregio (Limburg, Noord-Brabant) zijn de overschrijdingen hoger dan in andere zandgebieden, wat te verklaren valt uit de teelt van meer uitspoelingsgevoelige akkerbouwgewassen, de aanwezigheid van veel intensieve veebedrijven met veel mest en het feit dat deze gronden gevoelig zijn voor uitspoeling van stikstof.