Een koe is geen varken: waarom ruwvoerkwaliteit alles bepaalt
De pens van een koe is een microbiologische fabriek. Miljarden microben zetten ruwvoer om in energie en eiwit. Maar die microbiologie begint niet in de koe. Die begint al in de kuil. Wat daar gebeurt, bepaalt uiteindelijk opname, gezondheid en productie.
Foto: BeterRuwvoer
De pens als fermentatievat
Een koe is geen varken. Dat verschil zit niet alleen aan de buitenkant, maar vooral van binnen. Het verteringsstelsel van een koe bestaat uit vier magen, waarvan de pens de belangrijkste is. Met een inhoud van ongeveer 100 tot 200 liter is dit een groot fermentatievat.
In een goed functionerende pens leven naar schatting honderdduizend miljard micro-organismen. Zij breken het voer af en maken er energie en eiwit van voor de koe. Daarmee vormen ze de basis voor productie, gezondheid en vruchtbaarheid.
Het principe is eenvoudig: wat er in de koe gaat, bepaalt wat er uitkomt. Ofwel: prut erin is prut eruit.
Ruwvoer voedt ook de pensmicroben
Een melkkoe neemt dagelijks ongeveer 20 tot 28 kilogram droge stof op. Het grootste deel komt idealiter uit eigen ruwvoer, vaak 60 tot 80 procent van het rantsoen. De kwaliteit daarvan is dus cruciaal.
Ruwvoer voedt niet alleen de koe, maar ook de pensmicroben. De microbiologische kwaliteit bepaalt hoe het pensmilieu functioneert.
Koeien zijn zeer gevoelig voor geur. Waar een mens ongeveer 350 geurgenen heeft en een hond ongeveer 1100, beschikt een koe over circa 2000. Daardoor kan een koe verschillen in voer goed waarnemen. Ze ruikt gisten, schimmels en ongewenste bacteriën. Wanneer ruwvoer microbiologisch minder stabiel is, zie je dat vaak terug in een lagere opname.
Microben eten mee
Micro-organismen in een kuil zijn niet passief. Zodra gisten, schimmels of ongewenste bacteriën actief worden, bijvoorbeeld bij het openen van de kuil, vreten ze suikers, melkzuur, eiwit en ruwe celstof.
Ze verbruiken suikers, melkzuur, eiwitten en ruwe celstof. Met andere woorden: ze gebruiken voedingsstoffen die bedoeld zijn voor de pensmicroben.
Dit verklaart waarom kuilanalyses soms goed lijken, terwijl de prestaties van koeien achterblijven. In de praktijk wordt dan vaak extra krachtvoer gevoerd om de productie op peil te houden. De oorzaak kan echter liggen in de microbiologische kwaliteit van het ruwvoer.
Verlies in de kuil
Studies uit Nederland en de Verenigde Staten laten zien dat ruwvoerverliezen kunnen oplopen van 7 tot meer dan 40 procent. Dat verlies betreft niet alleen droge stof, maar ook energie en voedingswaarde.
De gevolgen zijn hogere voerkosten, een lagere stikstofefficiëntie en uiteindelijk een lager bedrijfsresultaat. Een deel van het ondernemersinkomen verdwijnt zo letterlijk in de kuil.
Sturen op microbiologie
Een goed inkuilproces is essentieel voor stabiel ruwvoer. Daarbij spelen enkele factoren een belangrijke rol:
- Zuurstof moet zo snel mogelijk uit de kuil verdwijnen. Zo krijgen ongewenste micro-organismen minder kans zich te ontwikkelen.
- De pH moet snel dalen. Melkzuurvormende bacteriën zorgen voor snelle verzuring en conservering.
- Gisten en schimmels moeten worden geremd. Zo blijven voedingsstoffen behouden voor de koe.
Alleen melkzuurvormende bacteriën zijn niet altijd voldoende om gisten en schimmels te remmen. In sommige situaties kan melkzuur juist een voedingsbron worden voor gisten. Daarom spelen ook azijn- en propionzuurvormende bacteriën een belangrijke rol in het fermentatieproces. Een combinatie van bacteriestammen kan daarom effectiever zijn. Bacteriën zoals Buchneri 40788 en Hilgardii 4785 dragen bij aan een stabieler fermentatieproces en remmen ongewenste micro-organismen.
De kuil stuurt de pens
De microbiologie van het ruwvoer bepaalt in belangrijke mate de microbiologie van de pens. En die bepaalt hoe de koe presteert.
Goed ruwvoer begint daarom niet alleen op het land, maar ook in het inkuilproces. Wie de bacteriën in de kuil onder controle heeft, legt de basis voor een stabiele pens, hogere opname en een beter rendement.
Betere kuil, hogere opname, gezond meer melk met BeterRuwvoer
Al 50 jaar werken ruwvoerspecialisten Piet Riemersma en Wim Jaspers samen met boeren aan beter gras, betere kuilen en betere prestaties. Ontdek hoe je de schakels in het ruwvoerproces verbeterd op beterruwvoer.nl en volg BeterRuwvoer op Instagram en Facebook. BeterRuwvoer werkt samen met Lallemand Animal Nutrition.
Keuzetool
Ruwvoer is het belangrijkste onderdeel van het rantsoen van je dieren. Het gebruik van een inkuilmiddel (ofwel ruwvoerverbeteraar) zorgt ervoor dat de voederwaarde in de kuil behouden blijft en dat het ruwvoer langer houdbaar, smakelijker en gezonder blijft.
Maar hoe kies je het juiste inkuilmiddel en waar moet je aan denken? Met onze keuzetool ontvang je in 5 stappen advies op maat! Ga naar de keuzetool.
