Dirk Strijker: ‘Maatschappelijke druk enorm toegenomen’

Dirk Strijker stopt na bijna tien jaar als columnist. Boeren wijzen op hoe burgers denken zag hij als zijn opdracht. Zijn lezers adviseert hij: ‘Blijf om je heen kijken.’Steek de kop niet in het zand, blijf open staan voor wat er om je heen gebeurt. Met die boodschap aan zijn lezers neemt Dirk Strijker afscheid als columnist van Boerderij na bijna tien jaar. 443 columns schreef de Groninger hoogleraar plattelandseconomie sinds december 2010. Deze week verschijnt de laatste. Daarvoor schreef hij zeven jaar lang columns voor het Dagblad van het Noorden. “Toen legde ik burgers uit wat boeren doen. Bij Boerderij is het omgekeerd. Ik wil boeren wijzen op hoe burgers denken”, zegt de Drentse boerenzoon in het afscheidsinterview bij hem thuis in zijn huis in de Veenkoloniën met uitzicht op de Hondsrug. Hij heeft een kritische blik op de wereld én op de landbouw, maar altijd met gevoel voor de positie van zijn lezers – de boeren zelf. _{Lees verder onder foto}Dirk Strijker (geb. 1953) is emeritus-professor Plattelandsontwikkeling, Mansholt leerstoel voor Plattelandsontwikkeling aan de RU Groningen. - Foto: Jan Willem van VlietVersnippering en schaalvergrotingEr is veel veranderd in tien jaar. Strijker noemt zaken als de versnippering in de belangenbehartiging en uiteraard de doorgaande schaalvergroting en specialisatie. Maar het belangrijkst is volgens hem de druk van het niet-agrarische deel van de maatschappij op de landbouw. “Die is enorm toegenomen. Vroeger had je nog druk en tegendruk, maar de laatste tien jaar zie je die tegendruk afnemen. De maatschappij dwingt allerlei zaken af. Daar is de landbouwsector nog lang niet aan gewend. Het gevolg zie je nu.” Hij doelt op de hernieuwde protesten tegen het stikstofbeleid. En ja, stikstof is een papieren probleem. Maar wel een met grote maatschappelijke supportMede door de versnippering in de sector lukt het maar niet om die ontwikkeling van toenemende maatschappelijke druk in goede banen te leiden, aldus Strijker. “Als je nou een krachtige belangenbehartiging had, die een eenheid vormde, dan kon die zeggen: oké, er is een probleem. Jullie oplossing deugt niet, hier is een betere, laten we het daar over hebben. Maar die is er niet. En ja, het voerverhaal is aan geen burger uit te leggen. En ja, stikstof is een papieren probleem. Maar wel een met grote maatschappelijke support. De tendens is daarbij: het ligt altijd aan de veehouderij, ook als dat niet zo is.”Niet dat met sterkere boerenorganisaties die maatschappelijke druk afgewend zou kunnen worden, overigens. “Dat gaat je niet lukken. Maar het zou wel in betere banen geleid kunnen worden. En dat gebeurt nu niet, met als gevolg de protesten, de frustraties.”EigenwijzerMaar waar komt dat dan door, waarom lukte het dertig jaar geleden wel en nu niet meer? Strijker wijst verrassend genoeg niet naar de specialisatie in de sector en de tegengestelde belangen die daardoor ontstaan tussen verschillende deelsectoren. Hij ziet een belangrijker oorzaak in het toegenomen individualisme. “Mensen zijn beter opgeleid, eigenwijzer en dat geldt ook voor boeren. Ze zijn activistischer. En er is geen hiërarchie meer. Wie iets zegt, krijgt meteen weerwoord. En ja dat is eigenlijk heel democratisch, maar het heeft als bijeffect dat er geen goede besluiten genomen worden.”De intensiteit van de veehouderij werd te lang ontkend“Die belangentegenstellingen waren er vroeger ook al. Maar toen slaagde bijvoorbeeld de Brabantse varkenshouderij erin haar mestprobleem tot een nationale kwestie te maken van alle boeren. En ja, inderdaad, hier spreekt de noorderling, maar zo is het wel gegaan. De intensiteit van de veehouderij werd te lang ontkend. Met kronkels en trucs hebben ze de negatieve effecten weggemoffeld. Eerst pikten de mensen dat nog, ook daar in de regio, mede omdat andere plattelanders economisch afhankelijk waren van de landbouw. Maar dat is veranderd. Mensen die daar alleen maar wonen en elders hun inkomen halen, pikken het niet meer. En dat wordt alleen maar meer. Ik zeg tegen boeren: er is een samenleving, steek je kop niet in het zand, ontken dat niet, maar hou er rekening mee. Voor de grondgebonden sectoren gaat het richting extensiveren, afgedwongen door de maatschappij. Nu gaat het om de stikstofkwestie, maar dat is maar één onderwerp, daarna komt er weer een ander.”Harde boodschapHet is een harde boodschap, maar in Strijkers ogen de enige realistische. Hij verschilt sterk van mening met de aanhangers van de vroegere WUR-professor Rudi Rabbinge, die toekomst zien in vergaande intensivering van de landbouw op de best geschikte plek. Dat geeft per saldo de schoonste productie plus ruimte voor natuur op andere plekken. “Dat zijn theoretische droombeelden. Het is technisch denken. Overal zitten mensen. En die gaan zich daartegen verzetten. Daarnaast heb je nog steeds een hoge puntbelasting – bijeffecten op die plekken waar productie plaatsvindt.”Duidelijk verhaal nodigHij deelt de analyse van ex-LTO voorzitter Marc Calon over de werking van belangenbehartiging. Sta je te demonstreren voor de deur van de Tweede Kamer, dan heb je wel veel reuring maar ben je te laat. Het echte werk gebeurt voordat de Kamer erover praat. “Maar acties zijn ook nodig. En een duidelijk verhaal. De milieubeweging heeft het beter voor elkaar dan de landbouw: die hebben een duidelijker verhaal dat consequenter uitgedragen wordt.”Denk niet dat je de wereld kunt veranderen, probeer hem te begrijpenKomt er ooit een einde aan die maatschappelijke druk, komt er ooit een evenwicht, een moment: zo is het genoeg? Veel boeren zijn bang dat er een agenda is op de achtergrond: boeren wegjagen, en hun grond voor andere doelen gebruiken. Strijker: “Ik herken die emotie. Ik zeg al jaren: er is een groep boeren die afhaakt bij de maatschappij, want dat betekent het in feite. Maar ik geloof niet dat dat wegjagen klopt. De samenleving is niet op de grond uit. Al was het alleen maar omdat landbouw de goedkoopste manier is om de grond te beheren. Er komt een keer een evenwicht, zoals je dat ook bij andere sectoren ziet. Een dynamisch evenwicht, dat wel. Maar nu zitten we middenin een periode waarin er forse druk is om iets aan negatieve bijeffecten van landbouw te doen.”Voor zijn lezers, boeren, heeft Strijker deze raad bij zijn afscheid: “Blijf je oriënteren, blijf om je heen kijken. Denk niet dat je de wereld kunt veranderen, probeer hem te begrijpen. Blijf open staan, anders komt de samenleving over je heen. Probeer te begrijpen wat er gebeurt. Dat is de beste manier om geld te kunnen blijven verdienen en om niet chagrijnig maar juist gelukkig te worden.”