‘Die simpele bak heeft veel geld bespaard’

Vlaamse varkenshouders kregen gezondheidsproblemen bij de gespeende biggen niet onder controle. Uitsluiten van windinvloeden bleek de oplossing.De Vlaamse Westhoek, de streek in het zuidwesten van België tussen de kust en de Franse grens, is een afwisselend gebied met veel akkerbouw- en varkensbedrijven. Ook het bedrijf van Stefaan en Sofie Vandenbrande-Veraverbeke telt beide agrarische takken. De thuislocatie is het ouderlijke bedrijf van Sofie; daarnaast heeft het echtpaar varkens op het ouderlijk bedrijf van Stefaan en op een pas aangekochte locatie, beide op steenworp afstand.Het bedrijf van Stefaan en Sofie Vandenbrande-Veraverbeke in de Vlaamse Westhoek. Foto: Atelier 68Wind oorzaak van ellendeGezien de ligging dichtbij de kust en het open landschap kan het hier aardig waaien. ‘Wind’ bleek de afgelopen jaren een belangrijke oorzaak van veel ellende op het bedrijf, met name bij de gespeende biggen. De varkenshouders zijn bescheiden in het noemen van krachttermen, maar ze zaten echt met de handen in het haar. Veel hoest, een veel te hoge uitval en ook in het latere leven als vleesvarken presteerden de dieren ondermaats. “We kwamen er niet uit, niks leek te helpen”, vertelt Sofie. In overleg met de dierenarts zijn onder andere bloedmonsters genomen en op basis daarvan zijn entingen ingezet bij de biggen tegen PRRS en Circo. Duur, maar de varkenshouders grepen alles aan om de problemen te tackelen. Het leek even te verbeteren maar gaf toch niet het gewenste resultaat.Wind had vrij spelBij structurele longproblemen is de link met het klimaat een logische. Toch gaf dat niet direct aanleiding te veronderstellen dat het niet in orde was. “Zo oud is de stal nog niet en tot een paar jaar terug draaide het goed.” De stal kent een eenvoudig klimaatsysteem; tegen de kopse kant van de biggenstal is over de hele breedte een luchtrooster gemaakt. De lucht gaat onder de grond via roosters in een gang en schiet daar boven de afdelingen. Via plafondventilatie met een inlaat boven de voergang wolkt de lucht naar de biggen.Naast de aanpassingen zijn de instellingen in de klimaatcomputer langsgelopen, onder andere de ventilatieniveaus. Toch adviseerde de dierenarts om de Nederlandse klimaatspecialist Frans Lemans langs te laten komen. Die eerste ontmoeting hebben ze nog helder voor ogen. “Hij komt op het erf rijden, loopt naar de luchtinlaat bij de biggenstal en zegt: ‘de lucht vliegt hier naar binnen’.”Lemans was ervan overtuigd dat de wind vrij spel had op het luchtsysteem waardoor er van een stabiele ventilatie niks terechtkwam. De wind bepaalde de luchtverplaatsing, niet de instellingen van de ventilatie. “We hoorden dat ook wel aan de ventilatoren, die reageerden op de wind.” Dat de stal met de luchtinlaat op het westen gericht staat, is geen voordeel.Kleine spleetjes tussen de betonelementen in de voergang zijn dichtgemaakt om putventilatie te voorkomen.Het advies van Lemans was om een kast om de luchtinlaat te bouwen zodat de wind geen vrij spel meer had. Met tussenschotten om de windinvloed verder te breken. Daarnaast gaf hij in de stal een paar punten ter verbetering, met name het plaatsen van plastic flappen voor de centrale gang, zodat de lucht daar niet inschiet, en het isoleren van een binnenmuur. Ook zijn instellingen van de klimaatkasten langsgelopen. De ondernemers kregen verder het advies om de kleine spleetjes tussen elementen in de voergang dicht te maken. Daarmee moest worden voorkomen dat lucht naar beneden schiet met putventilatie tot gevolg.Links een stukje buitengevel, op de grond het rooster van de luchtinlaat. De plaat erboven regelt de opening van de luchtinlaat.Geen hoest en uitvalDe varkenshouders gingen adequaat te werk; binnen enkele weken waren alle aanpassingen doorgevoerd, waarvan de donkere bak tegen de buitengevel het meest in het oog springt. Ze volgden daarbij exact de instructies op. De inlaathoogte van de bak moest bijvoorbeeld exact 27 centimeter zijn.De opleg van het eerste koppel na de aanpassingen was spannend, maar al snel bleek het te werken. Er was geen hoest, geen uitval en vaccinaties konden achterwege blijven. Een rondje door de afdelingen laat inderdaad een gezond koppel zeer levendige biggen zien. Ook bij de vleesvarkens ziet het er nu veel beter uit en zijn resultaten weer als voorheen. “Voor ons is het duidelijk: eerst ventilatie, dan pas aan andere ingrepen denken.”De lucht komt via het plafond in de voergang. Sinds de aanpassingen is het luchtpatroon gelijkmatiger en heeft wind geen invloed.Kleine ingreep die veel geld scheeldeDe aanpassing in het luchtsysteem was een relatief kleine ingreep die de ondernemers een paar duizend euro heeft gekost. “Maar die simpele bak heeft ons veel geld bespaard.” Alleen al aan vaccinaties waren ze een even groot bedrag per maand kwijt. Daar komen de gevolgen van de achterblijvende resultaten, het extra werk én het chagrijn nog bij.In de zomer heeft het systeem goed gedraaid. In de winterperiode moet dat nog blijken maar daar hebben ze alle vertrouwen in. Een puntje ter verbetering is in de zomer de binnenkomende lucht te koelen met een systeem met nozzels in de luchtinlaat.De kast die rondom de luchtinlaat is gebouwd. Deze eenvoudige aanpassing schakelde windinvloeden uit en heeft de longproblemen opgelost.Ook op de aangekochte locatie zijn problemen met hoest en heeft Lemans inmiddels adviezen neergelegd ter verbetering. “We werken daar met voergangventilatie maar de verwarming hangt veel te hoog, zodat de lucht er helemaal niet langs komt.” Ook de inlaatopeningen in de deuren zijn te groot en instellingen van de klimaatkasten lieten te wensen over. Het idee is om warmte die vrijkomt bij de luchtwasser te gebruiken om de afdelingen te verwarmen.Naam: Stefaan (37) en Sofie (35) Vandenbrande-Veraverbeke.
Plaats: Kortemark (België).
Bedrijf: op de thuislocatie 420 zeugen en 1.500 vleesvarkens, bij de ouders van Stefan 1.800 vleesvarkens en op een nieuwe locatie in de buurt nog 1.200 biggen en 1.800 vleesvarkens. Verder heeft het een akkerbouwtak van 85 hectare waaronder 30 hectare CCM en een mestverwerking van 35.000 kuub met aanvoer van mest van andere varkenshouders. De zeugen zijn Topigs 20 en de beer een Belgische Pietrain. De vleesvarkens worden in binnenland geslacht, deels voor een grote supermarktketen. Naast de twee ondernemers zijn van beide ouders nog werkzaam op het bedrijf.‘Door wind een factor 30 meer kuubs in de stal’De invloed van wind wordt vaak zeer onderschat, is de ervaring van klimaatspecialist Frans Lemans. Als wind met windkracht 4 of 5 volop op de inlaat staat, kan volgens hem tot een factor 30 keer meer kuubs lucht in de stal worden geduwd. De stand van de stal ten opzichte van de windrichting en andere gebouwen is belangrijk, maar ook de juiste constructie van de inlaat.Om de invloed van wind te beperken, zijn er verschillende mogelijkheden. Tot een paar jaar terug werden vaak geperforeerde damwand en windbreekgaas gebruikt. Deze materialen remmen wel de snelheid van de lucht die er doorheen gaat, maar er vindt door windinvloeden toch te veel drukopbouw plaats.Lemans adviseert eerst een regelbare opening, bijvoorbeeld met een zaagtandconstructie en daarvoor een winddrukkap die windvlagen opvangt. Zonder winddrukkap loopt een geregelde inlaat altijd achter de feiten aan, omdat de grillen van de wind tot foute aansturing leidt. Een geregeld zeil wordt bij voorkeur aangestuurd op basis van ventilatie en niet op onderdruk omdat het nulpunt moeilijk te vinden is.