Braziliaanse kansen in binnen- én buitenland

De varkensvleesproductie in Brazilië wordt gestuwd door kansen op de exportmarkt. Het land verwacht bovendien een toenemende binnenlandse vraag.Brazilië is na Rusland, Canada, Verenigde Staten en China in grootte het vijfde land ter wereld. Het Zuid-Amerikaanse land heeft ongeveer 208 miljoen inwoners.Brazilië is na China, de EU en de Verenigde Staten de vierde grootste varkensvleesproducent ter wereld. Varkensland Brazilië produceerde in 2017 3,75 miljoen ton varkensvlees, zo blijkt uit cijfers van het Britse AHDB Pork. In 2007 bedroeg de productie nog een kleine 3 miljoen ton.ConsumptieHet gros van het geproduceerde vlees (85%) was in 2017 bedoeld voor de binnenlandse markt. “Het is de verwachting dat de Braziliaanse consumptie van varkensvlees de komende jaren toeneemt. Momenteel is de consumptie per hoofd van de bevolking slechts 15 kilo”, vertelt de Braziliaanse freelance-journalist schrijft. Ter vergelijking: de Braziliaanse consumptie van kippenvlees is 43,6 kilo per inwoner.Aantal varkensbedrijvenBrazilië telt ongeveer 18.100 varkensbedrijven, waaronder 3.100 fokbedrijven. De zeugenstapel omvat zo’n 2 miljoen dieren. Grote integraties en coöperaties zijn goed voor 80% van de productie, zo laat Daniel Azevedo weten. Volgens hem hebben onafhankelijke en kleine varkensbedrijven nog altijd een aanzienlijk productieaandeel. “Maar het aantal kleine producenten daalt elk jaar”, zo zegt hij.Varkensland Brazilië in cijfers► 3,75 miljoen ton varkensvleesproductie
► 18.100 varkensbedrijven
► 2 miljoen zeugen
► 15 kilo varkensvleesconsumptie per inwoner
► 549.000 ton varkensvlees op export in 2018Grote slachterijen85% van alle Braziliaanse varkens worden in het zuiden en zuidoosten van het land gehouden. De zuidelijke deelstaten Rio Grande do Sul, Santa Catarina, Paraná en Sao Paulo zijn dé varkensgebieden van Brazilië. Daar zijn ook de grote integraties zoals JBS en Brasil Foods voornamelijk gevestigd. De varkenssector is in het westen aan een opmars bezig, niet in de laatste plaats vanwege de aanwezigheid van grote arealen mais en sojabonen. “Er zijn al grote slachthuizen gebouwd”, zo laat journalist Azevedo weten. Er zijn 110 slachthuizen in Brazilië. De varkenshouderij in het land biedt rechtstreeks werk aan zeker 130.000 mensen._{Lees verder onder de foto.}De foto's bij dit verhaal zijn gemaakt bij Coöperatie Castrolanda in de provincie Paraná, in het zuiden van Brazilië. 85 % van alle varkens worden in het zuiden en zuidoosten van het land gehouden. - Foto's: Vincent ter BeekRussische boycotNa de EU, de Verenigde Staten en Canada is Brazilië de vierde grootste exporteur van varkensvlees ter wereld. In 2018 exporteerde Brazilië 549.000 ton varkensvlees. Dat is ruim 7% minder dan in 2017, toen het land 592.000 ton varkensvlees over de grens verkocht (15% van de totale productie). De totale exportwaarde van Braziliaans varkensvlees bedroeg in 2018 € 972 miljoen. Dat is ruim 24% lager dan de € 1,3 miljard in 2017. Dat blijkt uit cijfers van de Braziliaanse associatie van producenten van dierlijke eiwitten (ABPA).De lagere exportcijfers hebben alles te maken met de Russische ban voor Braziliaans varkensvlees. In het najaar van 2017 besloot Rusland het Braziliaanse vlees te weren vanwege de vondst van het groeihormoon ractopamine. Rusland was op dat moment al enige jaren de belangrijkste bestemming voor Braziliaans varkensvlees.Grootschalige Braziliaanse vleesfraudeIn maart 2017 kwam in Brazilië een grootschalig vleesschandaal aan het licht. Daarbij werd duidelijk dat zuren en andere chemische middelen in slachterijen werden ingezet om bedorven vlees weer vers te laten lijken en de geur te verdoezelen. Vleesinspecteurs van het ministerie van landbouw lieten zich omkopen en gaven veterinaire certificaten af zonder enige inspectie. Bij een grootschalige politieactie onder de codenaam ‘Came Fraca’ (het vlees is zwak) werden arrestaties verricht en invallen gedaan in slachterijen, waaronder bij JBS en Brasil Foods. Als gevolg van het schandaal exporteerde Brazilië in het eerste halfjaar van 2017 in totaal 145.000 ton minder vlees dan in dezelfde periode van 2016. Na enkele roerige maanden trok de export weer aan.China en HongkongDe gevolgen van de Russische boycot voor de Braziliaanse export van varkensvlees lieten zich in de eerste helft van 2018 dan ook duidelijk voelen. De uitvoer lag in de eerste 6 maanden van 2018 20% lager dan in de dezelfde periode in 2017. Na het wegvallen van de Russische vraag stortte Brazilië zich nog meer op de Aziatische markten. Brazilië vergrootte de volumes naar China en Hongkong, kreeg toegang tot de Zuid-Koreaanse markt en compenseerde in de tweede helft van 2018 de tegenvallende cijfers uit het eerste halfjaar. In de laatste 6 maanden van 2018 exporteerde Brazilië ongeveer 312.400 ton varkensvlees, een stijging van 31% ten opzichte van het eerste halfjaar. Dat blijkt uit cijfers van United States Department of Agriculture (USDA).Afrikaanse varkenspestUSDA verwacht dat de Braziliaanse productie in 2019 met 3% toeneemt en dat de export van varkensvlees met 7% groeit en weer op het niveau van 2017 uitkomt. De toegenomen Chinese vraag als gevolg van Afrikaanse varkenspest biedt kansen voor de Brazilianen, zoals dat ook voor concurrent EU geldt. Intussen is de Russische markt voor een deel van de Braziliaanse leveranciers weer toegankelijk. Deze recente en geleidelijk groeiende terugkeer naar de Russische markt draagt eveneens bij aan de groeiende Braziliaanse export, zo verwacht Rabobank._{Lees verder onder de foto.}Met een verwachte toenemende binnenlandse vraag naar varkensvlees en kansen op de exportmarkt willen de Brazilianen de productie verder opschroeven.‘Enorm potentieel’Brazilië richt zich bij de export van varkensvlees niet uitsluitend op Azië en Rusland. Een deel van het vlees wordt afgezet in Zuid-Amerika, met Argentinië, Uruguay en Chili als belangrijkste afnemers. Ook gaat een substantieel deel naar het Afrikaanse land Angola, zo blijkt uit de Pork Map 2018 van Rabobank. “Brazilië onderhandelt met Mexico over het exporteren van varkensvlees. Het is de verwachting dat Brazilië dit jaar toegang krijgt tot de Mexicaanse markt”, zo zegt Aldolfo Fontes, sectorspecialist van de Rabobank in Sao Paulo (zie interview onderaan dit artikel).Braziliaanse agribusinessMet een verwachte toenemende binnenlandse vraag naar varkensvlees en kansen op de exportmarkt willen de Brazilianen de productie verder opschroeven. Met grond en een gunstig klimaat, mensen en technologie zijn belangrijke en sterke basisvoorwaarden aanwezig om dat mogelijk te maken, stelt Azevedo. De logistieke structuur, de handelspromotie, het politieke klimaat en de bureaucratie zijn volgens hem zwakke plekken en potentiële bedreigingen die groei in de weg kunnen staan. Maar voor hem staat één ding wel vast: “De Braziliaanse agribusiness heeft een enorm potentieel.”‘Positieve vooruitzichten voor Braziliaanse varkensmarkt’Hoge voerprijzen in combinatie met de Russische boycot maakten van 2018 een moeizaam jaar voor de Braziliaanse varkensindustrie. 2019 ziet er een stuk rooskleuriger uit, zo zegt Aldolfo Fontes, specialist dierlijke eiwitten bij Rabobank in Sao Paulo.Hoe groot was de invloed van de Russische boycot op de Braziliaanse varkensmarkt?“2018 was een lastig jaar. De voerprijzen waren hoog en de exportproblemen zorgden voor lagere varkensprijzen. Met een aandeel van 40% was de Braziliaanse export van varkensvlees tot en met 2017 grotendeels op Rusland gericht. Het vlees kwam deels terecht op de binnenlandse markt, met lagere prijzen als gevolg.”_{Lees verder onder de foto.}Hoe is het wegvallen van de Russische afzet verder opgevangen?“De export naar China is meer dan 200% gestegen. Ook heeft Brazilië meer varkensvlees geëxporteerd naar buurlanden als Argentinië en Uruguay. In november 2018 heeft Rusland de grenzen voor Braziliaans varkensvlees heropend. Maar de afzet ligt bij lange na nog niet op het niveau van 2017.”Wat zijn de verwachtingen voor dit jaar?“Het ziet er positief uit. De voerprijzen dalen en de afzetmogelijkheden nemen toe. Er is meer mais beschikbaar, waardoor de voerprijzen lager uitvallen dan vorig jaar. De export naar China blijft stijgen, ook vanwege de problemen daar met Afrikaanse varkenspest. De consumptie van dierlijke eiwitten op de binnenlandse markt stijgt eveneens. De Braziliaanse economie groeit dit jaar waarschijnlijk met meer dan 2%. Tijdens de crisisjaren 2015 en 2016 zat de economie in het slop. Dat had zijn weerslag op de vleesconsumptie.”Wat is het vooruitzicht op de langere termijn?“Het is afwachten hoe de hervormingen van de nieuwe regering uitpakken. President Bolsonaro wil investeren in de economie en de omstandigheden voor bedrijven verbeteren. Hij heeft minder bureaucratie en lagere belastingtarieven beloofd. Momenteel is 60% van de varkensvleesexport gericht op China en Hongkong. Hoewel dat dit jaar waarschijnlijk geen problemen oplevert, is dat voor de langere termijn een risico. Het is zaak om de afzet naar buurlanden Uruguay, Argentinië en Chili te vergroten en nieuwe markten zoals Mexico aan te boren, om niet alleen van Azië afhankelijk te zijn.”Op welke vlakken kan de sector zich verbeteren?“Brazilië is vrij van mond- en klauwzeer. Maar in vrijwel alle staten wordt gevaccineerd. Landen als Japan en Zuid-Korea vragen specifiek om vlees uit regio’s waar niet tegen MKZ wordt gevaccineerd. Tot dusverre heeft alleen deelstaat Santa Catarina de status ‘vrij van MKZ zonder vaccinatie’. Het is zaak om deze status in meer staten te realiseren en de exportkansen te vergroten. Daarnaast kan Brazilië qua omvang en logistiek gezien nog competitiever worden.”‘Project 500K’ moet export opschroevenDe Braziliaanse associatie van producenten van dierlijke eiwitten (ABPA) wil de gezamenlijke export van pluimvee- en varkensvlees richting 2020 opschroeven naar 500.000 ton per maand.In Brussel, Peking en Dubai worden daartoe promotiekantoren geopend. Deze drie steden zijn gekozen uit strategisch oogpunt. ABPA richt zich op de EU, China en het Midden-Oosten. Met ‘Project 500K’ hebben de exporterende vleesverwerkers in Brazilië ambitieuze doelen gesteld. De export moet flink worden vergroot om de doelstelling te behalen. Het land exporteerde in de laatste zes maanden van 2018 gemiddeld 377.300 ton pluimveevlees per maand. De export van varkensvlees kwam in de slotmaand van 2018 uit op 48.000 ton.