Bomvolle varkensstallen nog net handelbaar

Het wegvallen van slachtcapaciteit is steeds harder voelbaar. De nood is op veel plaatsen hoog, maar vooralsnog wel handelbaar.Zo extreem als de situatie in de Verenigde Staten – waar varkens uit overvolle stallen zelfs zijn doodgeschoten en in slachterijen geëuthanaseerd – lijkt het in Nederland gelukkig niet te worden. Toch trekt de coronacrisis door sluiting van slachterijen een zware wissel op de varkenssector.Naast het moeilijk kunnen plaatsen van varkens, kampen slachterijen die wel open zijn met vraaguitval vanuit China vanwege risico op binnenhalen van het virus.Op veel varkensbedrijven lopen de hokken van biggen en vleesvarkens goed vol. De situatie is ernstig, maar er zijn weinig meldingen van schrijnende situaties - foto Herbert Wiggerman.Vooral het wegvallen van Tönnies wordt hard gevoeld. Deze slachterij mag weer langzaam opstarten, maar daarmee is de prop varkens niet weg. Bovendien draait de slachterij niet meteen op volle capaciteit en is ook de nood in Duitsland groot. Daar komt de vakantieperiode nog bovenop. Mocht alles nu snel opstarten, dan zal het zeker nog 3 tot 4 weken duren voordat alles weer een beetje normaal is.Het probleem lijkt niet groter te worden, maar het neemt ook niet af; dat is lastigOm de pijn enigszins te verlichten, heeft Compaxo een extra slachtdag ingelast. Ook zoeken handelaren nieuwe afzetmogelijkheden en wordt het ene gat met het andere gevuld. Uit een inventarisatie bij handelaren, voerfabrikanten en dierenartsen ontstaat een beeld dat alle varkensbedrijven in meer of mindere mate worden geraakt.De grootste impact is vooralsnog het puzzelen met de ruimte, zoeken naar andere afzet, maar vooral de fors lagere prijzen voor alle diercategorieën. Bij belangenorganisaties Vee & Logistiek Nederland en de POV zijn door leden niet veel noodsituaties gemeld.“We hebben weinig meldingen gekregen met heel grote problemen”, vertelt Eric Stiphout, vicevoorzitter van de POV. “Maar lastig is dat het probleem niet groter lijkt te worden, maar ook nog niet afneemt.”Het verloop van de komende 2 weken is cruciaal; gaan de slachterijen weer volledig open, dan zullen de problemen gestaag oplossen. Gebeurt dat niet of komen er nieuwe sluitingen, dan kan de situatie snel nijpend worden.Bomvolle hokkenOndanks dat de crisis in beginsel alle diercategorieën raakt, zijn er wel verschillen merkbaar. De meeste problemen met de afzet waren en zijn er bij de slachtzeugen. Dat komt omdat juist Tönnies de grootste zeugenslachter van Europa is.Slachten is op meer plekken mogelijk, maar verwerken van de karkassen gebeurt nauwelijks. Ook meldt een aantal handelaren dat ze juist in deze moeilijke periode extra zeugen krijgen aangeboden van deelnemers aan de stoppersregeling.Gesloten bedrijven kunnen niet schuiven met de aanvoer en lopen dus helemaal snel volOndanks dat de afzet dramatisch is, is de impact ervan op de bedrijven niet zo groot. Dat komt doordat de aantallen beperkt zijn; op een bedrijf met 1.000 zeugen gaat het om zo’n 10 zeugen per week. Daarnaast hebben handelaren nieuwe bestemmingen voor de zeugen gevonden, van België tot aan Italië toe. De opbrengsten zijn zeer laag, maar de zeugen zijn dan wel van het bedrijf.Meer problemen met bomvolle hokken zijn er bij vleesvarkens en biggen. Vooral bedrijven die aan Duitse slachterijen of handelaren leveren, ervaren veel druk. Op Beter Leven-bedrijven lijken de problemen minder groot en is er gemakkelijker wat extra ruimte in de stal.Gesloten bedrijven kunnen niet schuiven met de aanvoer en lopen dus helemaal snel vol. Wat ze wel doen, is vaker koppels biggen verkopen om wat lucht te krijgen.Tijdig inspelen op volle hokkenVarkenshouders kunnen zelf het nodige doen om de problemen bij volle hokken te verhelpen:Overleg met de voeradviseur of het nodig is om de voeding van vleesvarkens aan te passen. Mogelijkheden zijn er met het verlagen van de curve, terugschakelen naar soberder voer, of het inzetten van speciaal aangepast voer. Verder in het traject is het logischer en verantwoorder om dit soort voermaatregelen te nemen dan als de varkens jonger zijn.Leg biggen in de opfokstal of in de vleesvarkensstal van een gesloten bedrijf dubbel op, dat kan de pijn tijdelijk verlichten. Zorg voor voldoende vreetmogelijkheden en hou rekening met de instellingen van het klimaat. Let goed op of de hokken niet te vol komen, zeker als de buitentemperaturen gaan oplopen.Benader de situatie alsof het een periode met hoge temperaturen is. Dat betekent niet meer in de stal komen dan strikt nodig is, het werk- en voerschema aanpassen en maatregelen nemen voor voldoende ventilatie en het koel houden van de stallen. Ook hier kan het tijdelijk verstrekken van aangepast voer helpen.Bekijk bijtijds de mogelijkheden voor het realiseren van noodopvang. Denk aan een loods of een ander bedrijfsgebouw. Tussen de stallen is vaak ruimte die tijdelijk overkapt kan worden. Ook buiten zijn mogelijkheden zoals in een overkapte sleufsilo of via het plaatsen van zeecontainers.Gebruik deze periode om kritisch naar het voorkomen en oplossen van noodsituaties te kijken waardoor het bedrijf in de toekomst minder kwetsbaar is bij bijvoorbeeld een vervoersverbod.Oplopende slachtgewichtenBij de vleesvarkens lopen de slachtgewichten snel op; gewichten van 120 kilo zijn niet ongewoon. Dat levert bij de slachterijen nogal wat kortingen op, wat extra hard doortikt bij de fors gedaalde prijzen.Er lijkt geen sprake van massale welzijns- of gezondheidsproblemen, wat ook te danken is aan de koele zomer tot dusver. Bovendien ligt de productie traditioneel rond deze tijd op een wat lager niveau. Daar heeft de sector nu profijt van.Op een deel van de zeugenbedrijven is de nood hoog, maar qua gezondheid is er nog niet veel aan de handBij de biggen is het hetzelfde verhaal; ook daar volle hokken met oplopende aflevergewichten tot wel 40 kilo. Hier waarschuwen dierenartsen wel voor gezondheidsproblemen. Het is immers een kwetsbare groep waar een te hoge bezetting snel kan leiden tot afwijkend gedrag en een hogere ziektedruk.Toch nuanceert John van der Wielen, varkensdierenarts bij De Varkenspraktijk, de situatie. “Op een deel van de zeugenbedrijven is de nood hoog, zeker bij bedrijven die exporteren naar Duitsland. Op de meeste bedrijven zitten de afdelingen wel vol, maar is er qua gezondheid nog niet veel aan de hand.” Van der Wielen ziet dat een aantal zeugenhouders al heeft voorgesorteerd op de situatie door wat eerder biggen weg te doen.Slachtzeugen gaan mondjesmaat van de bedrijven af en vinden nieuwe bestemmingen in Europa - foto Jan Willem Schouten.Extra ruimte creërenUit het relaas van handelaren en adviseurs blijkt dat er nog niet veel noodmaatregelen worden getroffen. Een aantal zeugenhouders heeft extra ruimte gecreëerd om de slachtzeugen tijdelijk te parkeren. Gezien de beperkte aantallen is dat voor zeugen doorgaans vrij gemakkelijk te realiseren.Voor biggen en vleesvarkens zijn het best ingrijpende maatregelen met ook risico’s voor de gezondheid en resultaten. Doordat op de meeste bedrijven toch nog dieren weggaan, blijft de situatie een status quo.Een andere mogelijkheid die varkenshouders hebben, is het aanpassen van de voeding. Op die manier kunnen ze de groei wat uit de dieren halen zoals in de VS maar ook in Nederland tijdens pest en MKZ veelvuldig gebeurde.Iedereen hoopt dat dit van korte duur is, aanpassingen in voer werken lang doorHenk Flipsen, directeur van Nevedi, zegt geen signalen van leden te hebben dat massaal ander voer wordt besteld. “Dat is ook wel te verklaren. Iedereen hoopt dat dit van korte duur is en aanpassingen in voer werken lang door.”Volgens Flipsen wordt in individuele situaties wel ander voer ingezet, maar is de situatie onvergelijkbaar met de varkenspestperiode. Hetzelfde geluid is te horen bij geraadpleegde voerfabrikanten. Daarbij heeft een aantal fabrikanten een speciaal crisisvoer klaarliggen, terwijl andere in eerste instantie adviseren om terug te schakelen naar een eenvoudiger voer uit het standaardpakket.Het beste dat nu kan gebeuren, is dat alle slachterijen weer maximaal gaan slachten. Dat gaat zeker verlichting geven, maar de snelheid en mate waarin het merkbaar is, blijft afwachten. Ook in Duitsland hangen immers veel hele zware varkens boven de markt.John Tijmensen (42) heeft in Achterveld (Gld.) een varkensbedrijf met 2.200 vleesvarkens en werkt 3 dagen per week bij een accountantskantoor. Tijmensen heeft 1 vierkante meter per varken en voor de crisis was de gemiddelde groei 900 gram - foto Herbert Wiggerman.Aangepast voer voor zware varkensNet als veel varkensbedrijven gaat de coronacrisis niet aan het bedrijf van John Tijmensen voorbij. Met aangepast voer probeert hij de zware varkens wat te remmen. Tijmensen levert zijn Beter Leven-varkens aan zowel Tönnies als Van Rooi en beide slachterijen zijn getroffen. “Toen Van Rooi dichtging, konden we nog wel volle vrachten in Duitsland leveren. Maar dat hield op toen Tönnies ook niet meer mocht slachten.”

Wekelijks kan Tijmensen nog wel wat leveren, maar de gewichten lopen snel op. Hij schat tot zo’n 130 tot 140 kilo levend. Toch valt het beeld hem in de stallen nog mee, ook omdat wekelijks nog wel zware varkens weggaan. “Ondanks dat de beren ouder zijn, blijven ze best rustig. Dat is hier eigenlijk altijd het geval.” Aan de voorkant gaat de biggenopleg gewoon door. Die zijn wel een stuk zwaarder, maar de gewichten vallen nog mee.

Om de groei van de zwaarste varkens wat te temperen, heeft de varkenshouder in samenspraak met zijn voerfabrikant AgruniekRijnvallei het voerregime aangepast. Tijmensen voert met een CDI-installatie aanvullend voer naast gemalen tarwe en een grondstoffenmengsel met relatief veel structuur. Dat is bedoeld om de darmgezondheid te bevorderen.

Voer meer gericht op onderhoud dan groei
Voor de zware varkens is vanaf ongeveer 90 dagen leeftijd een apart aanvullend voer gemaakt zodat de andere varkens op afmestvoer niet in hun groei worden geremd.

Het voer voor de zware varkens is meer gericht op onderhoud dan op groei. Daarvoor is de energiewaarde verlaagd, net als de hoeveelheid ruw eiwit en lysine. Ook is er een toevoeging gedaan tegen hittestress, alhoewel dat bij de huidige temperaturen nog niet hard nodig is.

De ondernemer voert het aangepaste rantsoen nu een week en dat gaat goed. “Elke kilo die er niet aankomt, wordt door de slachterij niet gekort. Ook bespaar ik met dit voer wat op de voerkosten.”

Want dat deze crisis veel geld gaat kosten, is voor Tijmensen wel duidelijk. “Eerst al de forse daling van de varkensprijs en dan ook nog 10 tot 20 cent korting omdat de varkens te zwaar zijn. Omdat de varkens langer blijven liggen, nemen ook de kosten voor voeraankoop en mestafzet toe.”

Ondanks de problemen met de afzet en hoge gewichten heeft Tijmensen goede hoop dat Tönnies weer snel kan gaan slachten zodat alles weer normaal wordt. Dat van de goede financiële verwachtingen voor 2020 weinig over is, is helaas een bittere constatering.