Bodemgebonden ziekten beheersen met best4soil

In de nieuw ontwikkelde database Best4soil kunnen telers alle relevante informatie vinden over de relatie tussen hun gewassen en bodemschimmels.Bodemgezondheid is niet alleen in Nederland een item, maar in heel Europa. Kennis over bodemgezondheid, lees aaltjes en bodemgebonden schimmels, is er wel, maar deze kennis is erg versnipperd en voor telers en adviseurs moeilijk te vinden. Dit is een reden voor de EU om een thematisch netwerk rondom bodemgezondheid op te zetten. Het aaltjesschema dat door Wageningen UR is ontwikkeld, is in de database van het netwerk opgenomen en heeft model gestaan voor het nieuwe bodemschimmelschema. Voor Nederlandse telers is het aaltjesschema niet nieuw. Wel is een aantal witte vlekken ingevuld door kennis die uit de internationale literatuurstudie naar voren is gekomen. Geen spectaculaire ontdekkingen, volgens WUR-aaltjesonderzoeker Leendert Molendijk, maar in plaats van een vraagteken een plusje of minnetje voor een van de groenbemesters die in het schema opgenomen zijn.Voorbeeld van een bodemschimmelschema samengesteld uit de database op www.best4soil.nl. Iedere teler kan zelf zo’n schema samenstellen aan de hand van zijn grondsoort, gewassen en mogelijk aanwezige bodemschimmels. Uit het schema is direct af te lezen welke gewassen gevoelig zijn voor een bepaalde schimmel en of ze deze vermeerderen. Met hulp van het schema kan de gewaskeus en de optimale vruchtopvolging bepaald worden en het kan helpen met de keus voor de meest geschikte groenbemester.150 bodemschimmelsWel nieuw is een schema waarin bijna 150 bodemschimmels zijn opgenomen waaronder de voor Nederland belangrijke bodemschimmels fusarium, rhizoctonia, verticillium of sclerotinia. Het schema helpt telers die met schadelijke bodemschimmels te maken hebben om een optimaal bouwplan samen te stellen. De database is te benaderen via de website Best4soil.eu. Deze is voor iedereen vrij toegankelijk. Telers kunnen door het invullen van de grondsoort, hun gewassen en de aanwezige bodemschimmels een eigen schema samenstellen. Dat laat zien of de gewassen gevoelig zijn voor de aanwezige schimmel en of ze de betreffende schimmel vermeerderen. Naast de belangrijkste akker- en tuinbouwgewassen zijn ook 21 groenbemesters in de lijst opgenomen.Elke combinatie van bodemschimmel en gewas heeft een achtergrondpagina met aanvullende informatie en do’s en don’ts. In de nieuwe versie van de database worden bij het selecteren van de gewassen voor het bodemschimmelschema alleen de schimmels meegenomen die van belang zijn voor de gekozen gewassen. In de eerste versies werden nog alle schimmels meegenomen.Compost strooien in het voorjaar. Toedienen van compost is een van de ‘Best practices’ om de bodem in een betere conditie te brengen. Compost verhoogt het gehalte aan organische stof in de bodem, stimuleert de microbiële activiteit en de diversiteit in de bodem. Zo verhoogt het de weerbaarheid van de grond tegen bodemgebonden ziekten. - Foto: Koos GroenewoldOpvallende relatiesEen paar opvallende, minder bekende relaties tussen gewas en bodemschimmels, die volgens projectleider Harm Brinks uit het internationale project naar voren zijn gekomen:de groenbemester Japanse haver vermeerdert Fusarium oxysporum f.sp. cepivae, de soort die schade doet aan uien. Voor de meeste uientelers is dit nieuw; schade aan groenbemesters door bodemziekten is nauwelijks aan de orde. Alleen facelia is gevoelig voor Rhizoctonia AG2,2;een aantal groenbemesters vermeerdert wel bodemziekten. Bladrammenas vermeerdert Sclerotinia, Engels raaigras Rhizoctinia AG2,2. Ook facelia vermeerdert deze schimmel, waar peen en suikerbieten gevoelig voor zijn. Gele mosterd vermeerdert zowel Sclerotinia als Rhizoctonia. Dit zijn duidelijke handvatten waar een akkerbouwer rekening mee kan houden op percelen waar problemen zijn met een van deze schimmels.De Best4Soil-database in combinatie met de factsheets geeft telers ook inzicht in de aanwezigheid van schadelijke schimmels waar hij zich nog niet van bewust was. Schadebeelden in gewassen waarvan de oorzaak niet duidelijk was kunnen mogelijk verklaard worden door de aanwezigheid van een schadelijke schimmel. De ondernemer kan daarop dan gericht actie ondernemen.Europees projectBest4Soil is een thematisch netwerk dat gericht is op het verbeteren van kennisverspreiding over bodemgezondheid in Europa. Het Best4Soil-project organiseert een praktijknetwerk in twintig landen, waarin telers, adviseurs, docenten en onderzoekers bij elkaar worden gebracht. Via dit netwerk wordt kennis over moderne niet-chemische beheersingsmethoden van bodemziekten met elkaar gedeeld.

Innovatieve beheersmaatregelen worden aangeboden door middel van instructievideo’s en factsheets die meer diepgaande informatie geven. Alle informatie is beschikbaar in 20 EU-talen en is vrij toegankelijk. Hiermee willen de initiatiefnemers een vlotte kennisoverdracht van onderzoek naar de praktijk bewerkstelligen.

Nederlandse partners in het project zijn Wageningen UR en Delphy, projectleider is Harm Brinks. Best4Soil wordt gefinancierd vanuit het Horizon 2020-programma van de Europese Unie. Het project loopt van
1 januari 2019 tot 31 december 2021.
Anaerobe Grondontsmetting (ASD) is een alternatief voor chemische grondbehandelingen. ASD vermindert een breed scala aan bodemziekten, plagen en onkruiden. De methode vereist het inwerken van gemakkelijk afbreekbaar organisch materiaal in de bodem, waarna de bodem wordt afgedekt met luchtdicht plastic om de toevoer van zuurstof te voorkomen, waardoor een anaerobe omgeving ontstaat. - Foto: Bert JansenBewaarui aangetast door fusarium. De bodemschimmel Fusarium oxysporum f.sp. cepivae die in het veld de ui al aantast wordt vermeerderd door de groenbemester Japanse haver. - Foto: Peter RoekVier methoden om de bodem in betere conditie te brengenNaast de directe relatie tussen aaltje / bodemschimmel en gewas geeft het netwerk ook handvatten om de bodem gezond te krijgen of te houden. Daartoe zijn vier zogenoemde ‘Best practices’ benoemd, methoden om de bodem gezond te krijgen en weerbaar te maken. Dit zijn:

Compost
Compost maakt deel uit van de natuurlijke cyclus. Het is het resultaat van microbiële afbraak van dood organisch materiaal in aanwezigheid van zuurstof (aerobe omstandigheden). De herhaalde toepassing van compost op akkerbouw- en groenteteeltpercelen verhoogt het gehalte aan organische stof in de bodem, stimuleert de microbiële activiteit en de diversiteit in de bodem. Compost kan ook de onderdrukking van door de bodem overgebrachte ziekten vergroten en de gezondheid van de bodem in het algemeen verbeteren.
Compost is een eenvoudige manier om de organische stof in de bodem, de microbiële diversiteit van de bodem, de vruchtbaarheid van de bodem en de gezondheid van de bodem te verhogen. Compost maakt deel uit van de natuurlijke cyclus. Organisch materiaal is essentieel voor de meeste bodemfuncties zoals bodemstructuur, waterzuivering en -afgifte, het vastleggen en reguleren van koolstof (afgifte), biodiversiteit en de nutriëntenkringloop. De toename van de microbiële diversiteit en dichtheid is belangrijk voor planten, bijvoorbeeld door voedingsstoffen opneembaar te maken of om bodemziekten te onderdrukken.

Gezonde bodemecosystemen bevatten een grote bodembiodiversiteit. Voldoende organische stof (OS) in de bodem is hiervoor de basis, omdat dit het eerste niveau van het bodemvoedselweb is. Om een rijke bodembiodiversiteit te creëren of te behouden is het belangrijk om alle organismen die actief zijn in het bodemvoedselweb van voedsel te voorzien.

Groenbemesters
Het gebruik van groenbemesters biedt mogelijkheden om uit de bodem afkomstige ziekten van akker- en tuinbouwgewassen onder controle te krijgen. Maar omdat hun effect kleiner is en meer tijd kost dan bij meer radicale methoden, zoals chemische grondontsmetting, moeten ze op een meer preventieve en strategische manier worden gebruikt. Over het algemeen hebben groenbemesters positieve effecten op de bodemstructuur, bodemerosie, het verminderen van nutriëntenuitspoeling, onkruidbestrijding en het voeden van het bodemmicrobioom.

Anaerobe grondontsmetting
Anaerobe Grondontsmetting (ASD) is een alternatief voor chemische grondbehandelingen. ASD vermindert een breed scala aan bodemziekten, plagen en onkruiden. De methode vereist het inwerken van gemakkelijk afbreekbaar organisch materiaal in de bodem, waarna de bodem wordt afgedekt met luchtdicht plastic om de toevoer van zuurstof te voorkomen, waardoor een anaerobe omgeving ontstaat. Alle zuurstof wordt in de bodem gebruikt door micro-organismen die het organisch materiaal afbreken. Voor sommige organismen zijn deze anaerobe omstandigheden op zich al dodelijk. Het organisch materiaal breekt verder af door fermentatie, waarbij vluchtige vetzuren vrijkomen die dodelijk zijn voor vele andere soorten bodemorganismen. Veel nuttige soorten overleven zowel anaerobe omstandigheden als deze vluchtige verbindingen, dus er is geen sprake van sterilisatie.

Solarisatie
Solarisatie is een methode voor grondontsmetting door gedurende 4-6 weken de bodem te bedekken met een dunne doorzichtige laag plastic, in de periode van het jaar met de hoogste zonnestraling en hoogste temperaturen. Solarisatie verhoogt de bodemtemperatuur en veroorzaakt veranderingen in de microbiële bodemgemeenschap en de chemische en fysische eigenschappen van de bodem. Deze methode lijkt vooralsnog alleen geschikt voor Zuid-Europa, in Nederland wordt het niet warm genoeg.