Bioveiligheid is fundament varkensbedrijf

Een gezonde varkensstapel verlaagt de productiekosten en zorgt voor hogere opbrengsten van de dieren. Het begint allemaal met bioveiligheid, zowel om als in het bedrijf.Goede bioveiligheid en dito varkensgezondheid maken financieel het verschil tussen varkensbedrijven. Ziekten kosten namelijk veel geld, zo blijkt uit cijfers van Wageningen UR. Een long- of darminfectie kost zomaar € 5 per uitbraak per dier. PRRS zorgt voor de grootste inkomstenderving. Een uitbraak van dit virus kost tussen € 68 en € 211 per zeug. Dit zijn zomaar een paar getallen die voorbij kwamen tijdens de veertiende editie van het symposium Hogere varkensgezondheid, afgelopen dinsdag in Eindhoven. Het thema was economie en gezondheid._{Lees verder onder de foto‘s}
Hoofdspreker Jeroen Dewulf deelt zijn bevindigen op het gebied van bioveiligheid en economie. - Foto's: Koos GroenewoldVarkenshouder Jeroen van Doremalen van Dorvar vertelt over hogere gezondheid op zijn bedrijven.Varkenshouder Jeroen van Doremalen spreekt ook in Eindhoven en weet uit eigen ervaring hoeveel gezonde varkens waard zijn. Hij werkt heel planmatig aan het ziektevrij maken van zijn bedrijven. Hij houdt 2.800 zeugen en 4.500 vleesvarkens/opfokdieren op spf-bedrijven. Nog eens 3.500 zeugen en 4.500 vleesvarkens/opfokdieren liggen op gangbare bedrijven.Ziektevrij houden valt meeHij becijfert de meerprijs van de spf-big op € 1 per dier. Het kostprijsvoordeel is volgens hem € 5 per big, zodat het netto voordeel uitkomt op € 6 per afgeleverde big. Het kostprijsvoordeel is de som van minder arbeid, lagere dierenartskosten en een hoger percentage verkoopbare biggen.Een bedrijf vrij maken van bepaalde ziektekiemen (spf) is één ding. Deze kiemen vervolgens buiten de deur houden is twee. Het valt Van Doremalen tot dusver mee zijn spf-bedrijven ziektevrij te houden. Zijn personeel werkt daar enthousiast aan mee, vertelt hij. Door gebruik te maken van een huurbedrijf valt het productieverlies van het leegdraaien, desinfecteren en herbevolken van zijn stallen mee. De varkenshouder vertelt ook dat er tegenvallers zijn. De kosten om een stal kiemvrij te maken en de hygiëne te verbeteren zijn hoog. Hij noemt als voorbeeld het coaten van vloeren en wanden.Belang bioveiligheid neemt toeHoofdspreker Jeroen Dewulf van de universiteit Gent vertelt in zijn betoog dat op grotere bedrijven het belang van bioveiligheid toeneemt. Hij ziet ziektepreventie als de fundament onder elk varkensbedrijf en vindt dat bioveiligheid de basis zou moeten zijn van elk dierziekteprogramma. Dewulf: “Als een bedrijf groter wordt moet ook het fundament steviger worden.”_{Lees verder onder de foto}Wikke Kuller raadt haar gehoor aan goed te kijken naar het gedrag van dieren en gezond boerenverstand te gebruiken.Wikke Kuller: neem tijd om varkens te observerenEen beter dierenwelzijn hangt samen met een hogere gezondheid, dit stelt Wikke Kuller, varkensdierenarts van de ULP in Harmelen. Dierenwelzijn hangt samen met gedrag, maar volgens Kuller is het de vraag naar welk gedrag gekeken moet worden: normaal gedrag of natuurlijk gedrag.

Gedrag varkens veranderd
Het gedrag van varkens is in de loop van decennia veranderd door de fokkerij. Daarom is er binnen de faculteit diergezondheid een onderzoek gestart om tot goede voorwaarden te komen om welzijn te kunnen meten. Kuller stelt dat het moderne varken niet per se in de modder hoeft te rollen om zich goed te voelen. Het is een kwestie van ‘gezond boerenverstand’ om op stal te kunnen bepalen over varkens zich goed voelen. De tijd nemen om varkens te observeren is al een eerste stap.

Wat Kuller betreft moet er meer en beter gekeken en gemeten worden: “Wat laten de dieren zien aan gedrag en hokgebruik en controleer daar het klimaatsysteem en de temperatuur in afdelingen en biggenesten op.” Ook gaat het te vaak mis met vreetruimte aan de voerbak. Bij te weinig ruimte ontstaat ruzie.

Oor- en staartbijten
Het optimaliseren van functiegebieden in hokken kan helpen om problemen al oor- en staartbijten te verminderen. Sturen op een ruimer rustgebied kan stress flink reduceren. Kuller adviseert dierenartsen en varkenhouders om vaker gebruik te maken van timelapscamera’s om de oorzaak van problemen te ontdekken. Er wordt volgens haar te vaak naar bijvoorbeeld het voer, of het voerstation gewezen terwijl er een heel andere oorzaak ten grondslag ligt aan bijvoorbeeld terugkomende zeugen.
Hoogleraar Dewulf houdt zich voornamelijk bezig met bioveiligheid op veebedrijven in relatie tot de productie en de economie. Uit zijn onderzoeken komt duidelijk naar voren dat een betere interne en externe bedrijfshygiëne leidt tot een betere productie en gemiddeld een hoger inkomen voor de boer. Steeds meer studies bevestigen dat beeld, vertelt hij. Dewulf noemt voordelen van € 42.99 per zeug per jaar en € 2,67 per vleesvarken op jaarbasis. Hij merkt daarbij op dat bij de huidige hoge varkensprijs het voordeel veel groter is.Nog veel te besparen op gezondheidskostenWat betreft gezondheidskosten is voor veel bedrijven nog veel te halen, vertelde Robert Hoste, econoom varkensproductie bij Wageningen ER. Op gesloten bedrijven liggen de gezondheidskosten gemiddeld op € 92 per zeug, met een spreiding van € 40 tot € 138. De kosten per grootgebrachte big lopen uiteen van 50 cent tot € 6.

Gezondheidskosten gestegen
Volgens Hoste is het altijd de vraag hoe de kosten zijn opgebouwd. In de belangrijkste varkenslanden Nederland, Denemarken, Duitsland, België, Frankrijk en Spanje zijn bijvoorbeeld de gezondheidskosten in de zeugenhouderij de afgelopen 10 jaar gestegen. Daar staat een daling van de kosten in de vleesvarkenshouderij tegenover. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat er in de zeugenhouderij meer gevaccineerd wordt, wat bijdraagt aan de vermindering van het antibioticagebruik in de vleesvarkenshouderij. Over het verlagen van het antibioticagebruik, kan Hoste geen economisch effect noemen.

Kosten gelinkt aan bedrijfsomvang
De verschillen in kosten op zeugenbedrijven zijn volgens Hoste deels gelinkt aan de bedrijfsomvang. Grote bedrijven zijn vaak meer gespecialiseerd en meer op export georiënteerd. Ook het aandeel vreemde arbeid zorgt voor hogere kosten per big, Hoste schat dat 20% van de verschillen daardoor veroorzaakt wordt.

Tegenover hogere kosten voor onder andere vaccins staan de kosten voor niet-gezonde dieren, en die zijn hoger. Onderdeel daarvan zijn de kosten voor uitval, lagere productiviteit, dierenartsenkosten, noodslacht, eventuele ruimingen, extra managementmaatregelen en minder arbeidsvreugde. Lagere gezondheidsresultaten maken varkens door achterblijvende slachtkwaliteit minder aantrekkelijk voor vermarkting en kan consequenties hebben voor de keten als geheel.