Bietentelers sluitpost op vrije suikermarkt

De marktordening voor suiker in de EU stopt op 30 september. Dat drukt de suikerprijs en dus ook de bietenprijs. En het maakt de onderhandelingen tussen telers en verwerkers grimmig.Worden de bietentelers in de EU de dupe van de afschaffing van de suikerquotering? De Europese organisatie van bietentelers (Cibe) houdt haar hart vast. Op de jaarvergadering in mei zei voorzitter Bernhard Conzen dat de onderhandelingspositie van de telers op de vrije suikermarkt in de EU verzwakt. Dat vergroot het risico dat de winsten in de suikerketen vooral ten goede komen aan de suikerproducenten en niet aan de bietentelers. De telers dreigen de sluitpost te worden in de suikerketen, stelde Conzen.Suikerquotering eindigt op 30 septemberDe bezorgdheid van Cibe komt voort uit het einde van de suikerquotering op 30 september dit jaar. Daardoor worden dit jaar 17% meer bieten geteeld in de EU. De suikerproductie stijgt naar zo’n 20 miljoen ton, terwijl de EU slechts 16 miljoen ton voedingssuiker nodig heeft. De rest moet worden geëxporteerd of verwerkt tot andere producten. Terwijl een bepaalde groep ontwikkelingslanden vanaf 1 oktober onbeperkt suiker mag exporteren naar de EU zonder invoerheffing. Tot nu geldt voor deze groep een importquotum van 3,5 miljoen ton suiker. Met de quotering eindigt ook de minimumprijs voor bieten (€ 26,29 per ton). Deze bodem in de markt verdwijnt voor de bietentelers.Door het einde van de suikerquotering wordt dit jaar 17% meer bieten geteeld in de EU. De suikerproductie stijgt naar zo’n 20 miljoen ton, terwijl de EU slechts 16 miljoen ton voedingssuiker nodig heeft. Foto: Ruben MeijerinkConcurrentie van isoglucoseWat extra druk op de suikerprijs en dus op de bietenprijs geeft, is dat suiker vanaf dit jaar concurrentie kan verwachten van isoglucose, een zoetstof die van graan wordt gemaakt. Op 30 september eindigt ook de quotering van isoglucose. Het volume aan isoglucose is door de quotering slechts 5% van het suikervolume in de EU. De Europese Commissie verwacht dat de productie van isoglucose op termijn verdrievoudigt, van het huidige quotum van 720.000 ton naar 2 miljoen ton. De Verenigde Staten kent geen quotering voor isoglucose. In de VS bestaat de markt voor zoetstoffen voor 40% uit isoglucose. Er ontstaat een concurrentiestrijd in de EU tussen suiker en isoglucose. Dat gaat ten koste van de suikerprijs en daardoor ook van de bietenprijs. En de concurrentie tussen de bietenverwerkers neemt toe, omdat de suikerproductie flink gaat stijgen. Ook dat drukt de bietenprijs.Sombere voortekenen voor bietentelersDe voortekenen zijn somber voor de bietentelers. Het verloop van de suikerprijs tot nu toe geeft weinig hoop op een sprankelend begin van het quotumloze tijdperk. De suikerprijs daalt op de wereldmarkt. Half augustus noteerde suiker rond de $ 370 per ton op de termijnmarkt in Londen. Dat is de laagste prijs in bijna twee jaar. De suikerprijs staat onder druk, omdat analisten voor seizoen 2017-2018 een grote suikerproductie verwachten. De International Sugar Organization (ISO) verwacht een productie van 179 miljoen ton, terwijl het verbruik blijft steken op 175 miljoen ton. Dat betekent dat de wereldvoorraden groeien en die drukken op de prijzen. Daarnaast staat de koers van de Braziliaanse reaal laag door politieke onrusten. Ook dat verlaagt de suikerprijzen, omdat Brazilië een grootleverancier is voor importerende landen. Zolang de prognoses uitgaan van een hoge suikerproductie, is er geen zicht op betere suikerprijzen.Suikerfabriek van Südzucker in Duitsland. De onderhandelingen tussen Südzucker en zijn bietentelers in verschillende landen verliepen dit voorjaar grimmig en stroperig. Foto: EPAGrimmige onderhandelingenWaar de vrije suikermarkt toe kan leiden, bleek afgelopen voorjaar uit de grimmige onderhandelingen van de Duitse suikerproducent Südzucker met zijn bietentelers buiten Duitsland. Südzucker, de grootste suikerproducent in Europa, wil voor heel Europa één bietenprijs, die afhankelijk is van de suikerprijs. En die is laag in de EU. Begin 2014 schommelde de prijs voor voedingssuiker rond de € 630 per ton. Dat zakte weg naar € 430 in 2016. Momenteel ligt de prijs van voedingssuiker rond € 500 en die van industriële suiker rond € 350. De relatief lage suikerprijs maakte de onderhandelingen stroperig tussen Südzucker en de bietentelers in Polen, België en Frankrijk. De onderhandelingen tussen Tiense Suikerraffinaderij, een dochterbedrijf van Südzucker in België, en de bietentelers duurden ruim een jaar. Er rolde pas half maart, vlak voor het zaaien, een bietenprijs uit van € 27,56 bij 17% suiker en bij een suikerprijs van € 450 voor oogst 2017. Dat is nog lager dan de huidige EU-minimumprijs voor bieten (€ 26,29), die is gebaseerd op 16% suiker.Rapen gaar in PolenIn Polen waren de rapen helemaal gaar. Südzucker maakte daar eind januari een bodemprijs bekend van net geen € 17 per ton bieten, wat leidde tot protesten van de telers. Südzucker weet dat de Poolse overheid de bietentelers steunt met € 81 miljoen, omgerekend € 400 per hectare bieten. Wat de boeren extra aan subsidies ontvangen vanuit Brussel, is door Südzucker weer van de bietenprijs afgetrokken. In Frankrijk botste het ook. De Franse vereniging van bietentelers weigerde het aanbod van Südzucker voor oogst 2017. Daarop heeft Südzucker een klacht neergelegd bij de mededingingsautoriteit. Die moet onderzoeken of de telersvereniging buitensporig veel marktmacht bundelt.Milder voor Duitse telersSüdzucker is milder voor de Duitse bietentelers. Met het Verband Süddeutscher Zuckerrübenanbauer, dat 56% van de aandelen van Südzucker bezit, is een bietenprijs afgesproken van € 29 per ton bieten bij een suikerprijs van € 400. Als de suikerprijs € 50 stijgt of zakt, beweegt de bietenprijs mee met € 3 per ton.Bietentelers uit deze landen zullen wel eens jaloers naar Nederland kijken. Bietentelerscoöperatie Cosun, eigenaar van Suiker Unie, garandeert de leden vanaf oogst 2017 een minimumbietenprijs van € 32,50 per ton bij 17% suiker. Uitladen van geoogste suikerbieten. Südzucker en Nordzucker betalen Duitse bietentelers een toeslag in de bietenprijs van de niet-suikeractiviteiten, maar die betalen ze niet aan telers in andere landen. Foto: EPAWelke bietenprijs moet gepubliceerd worden?Ook de Europese Commissie ziet dat de positie van de bietentelers verzwakt in de suikerketen zonder quotering en minimumbietenprijs. Daarom wil de Commissie vanaf volgend seizoen 2018-2019 bietenprijzen en suikerprijzen publiceren. Bij de suikerprijzen is dat geen groot probleem. Bij de bietenprijzen echter des te meer. Want welke prijs moet je publiceren: de gemiddelde prijs van bieten die voor voedingssuiker zijn verwerkt of ook van bieten voor de ethanolproductie of andere doeleinden (de huidige surplusbieten)?Iedere producent bepaald suikerprijs op eigen manierDaarnaast is er nog het probleem dat iedere suikerproducent op zijn eigen manier de bietenprijs bepaalt. Soms zit de pulpprijs in de bietenprijs. Anderen berekenen ook de premies voor vroeg- of laatleveringen in de prijs. Weer andere bietenverwerkers, zoals Cosun, heeft een toeslag in de bietenprijs van de niet-suikeractiviteiten. Ook Südzucker en Nordzucker betalen de Duitse bietentelers zo’n toeslag, maar die betalen ze niet aan telers in andere landen. Ook zitten bij sommige bietenverwerkers de kosten voor transport en tarra in de bietenprijs. Daarnaast wordt nog volop gediscussieerd of de Commissie een gemiddelde bietenprijs per lidstaat publiceert of een gemiddelde bietenprijs voor de hele EU. Nadeel is ook dat pas in juni 2019 de bietenprijzen bekend worden van seizoen 2017-‘18. Terwijl in juni de suikerproducenten al lang afspraken hebben gemaakt met de telers.Commissie wil uniforme rapportage van suiker- en bietenprijzenDe Commissie wil een uniforme rapportage van de suiker- en bietenprijzen om de telers houvast te geven in een vrije markt zonder quotering en minimumbietenprijs. Daarnaast heeft de Commissie de rapportage ook nodig om te kunnen bepalen of suiker via de particuliere opslagregeling uit de markt moet worden genomen bij zeer lage suikerprijzen. De particuliere opslagregeling voor suiker is straks het enige marktinstrument dat de Commissie nog heeft om zeer lage suikerprijzen op te vangen. De EU heeft wel een invoerheffing op suiker van € 319 per ton ruwe suiker en € 404 per ton witsuiker. Maar verhoging heeft geen zin, want de heffing is al zo hoog dat er buiten de importquota met een lage of nulheffing geen korrel suiker de EU binnen komt. Brussel kan wel de importquota verkleinen, maar het maken van nieuwe afspraken daarover met de exporterende landen vergt jaren.Het Amerikaanse ministerie van landbouw (USDA) verwacht dat de wereld een record van bijna 180 miljoen ton suiker gaat produceren. Foto: Koos van der SpekWereld produceert 8 miljoen ton meer dan nodigDe verwachtingen voor de suikerprijs zijn laag gespannen in het eerste seizoen dat de EU het zonder quotering moet stellen. Diverse marktbureaus voorspellen voor 2017-2018 een stijging van de suikerproductie in de wereld. Het Amerikaanse ministerie van landbouw (USDA) verwacht dat de wereld een record van bijna 180 miljoen ton suiker gaat produceren, terwijl het jaarlijkse verbruik voor het eerst gaat dalen, naar 171,6 miljoen ton. Dat is uitzonderlijk, want zelfs in jaren met hoge suikerprijzen bleef het verbruik stijgen. De wereld produceert in het nieuwe seizoen 8 miljoen ton suiker meer dan het nodig heeft. De laatste twee seizoenen had de wereld een suikertekort. Zo’n groot overschot in 2017-2018 heeft een drukkend effect op de suikerprijs en daarmee ook op de bietenprijzen die de telers gaan ontvangen.Een voordeel voor de suikerproducenten in de EU is dat met het einde van de productiequotering ook de export niet langer gebonden is aan de limiet van de wereldhandelsorganisatie WTO van 1,37 miljoen ton. Het USDA verwacht dan ook dat de Europese export met 50% toeneemt naar 2,2 miljoen ton.Andere toepassingenDe Duitse Landwirtschaftliche Rentenbank stelt dat de sector zich ook moet richten op andere toepassingen dan voedingssuiker. Het aanboren van nieuwe markten is een voorwaarde om te zorgen dat de biet een aantrekkelijk gewas blijft voor de akkerbouwers op een geliberaliseerde suikermarkt, schrijft de bank in een rapport over de suikersector na de quotering. De bietenteelt en verwerking heeft in principe een goede toekomst. De vraag naar suiker blijft wereldwijd stijgen, vooral in de opkomende economieën. Suikervervangers kunnen niet aan die vraag voldoen, stellen de analisten van de bank. Maar de suikerbiet blijft alleen een succesvol gewas in de EU als er alternatieve afzet is voor de suiker. De analisten zien aanzienlijke groeikansen voor verwerking van suiker tot grondstof voor bioplastics. Nu is slechts 1%van de plastics van biologisch materiaal.Puur technisch bekeken kan echter 90% van de op fossiele grondstoffen gebaseerde plastics door biomassa worden vervangen. Maar zover is het nog lang niet. Het enige houvast voor de bietentelers is dat de suikerproducenten niet jaren achter elkaar lage bietenprijzen kunnen betalen. Dan stokt hun aanvoer. Dat jaagt de kostprijs omhoog, want bietenfabrieken draaien slechts een klein deel van het jaar. Maar verder luidt het eerste seizoen zonder quotering en minimumbietenprijs een periode in van grote onzekerheid voor de bietentelers in de EU.Marktordening voor suiker stoptDe EU stelde in 1968 de marktordening voor suiker in met onder andere een minimumprijs voor bieten. Brussel wilde de bietsuikersector beschermen tegen goedkope import van rietsuiker. Er kwam een importheffing op suiker uit derde landen. Later werd de productie aan banden gelegd met quota. De EU verkocht de overschotten, vaak met exportrestitutie, op de wereldmarkt.Na klachten van grote exporteurs als Brazilië, Thailand en Australië bij de wereldhandelsorganisatie WTO over dumping van suiker door de EU, hervormde Brussel het suikerbeleid. Vanaf seizoen 2006-‘07 geldt een productiequotum van 13,5 miljoen ton suiker voor de voedingsmarkt en een quotum van 720.000 ton isoglucose (zoetstof uit graan). Een groep ontwikkelingslanden (MOL-landen) mag heffingvrij ieder jaar 3,5 miljoen ton suiker exporteren naar de EU. Voor de rest geldt een importheffing. De EU mag jaarlijks 1,37 miljoen ton exporteren. De minimumprijs voor de telers zakte van € 43,63 naar € 26,29 per ton bieten.

Deze marktordening stopt per 30 september 2017. Dan verdwijnen de quota en de minimumbietenprijs. De importheffing blijft, maar de volumebeperking voor de MOL-landen vervalt. De EU kan vanaf 1 oktober onbeperkt suiker exporteren.