België zucht onder AVP-uitbraak

Ondanks het feit dat de uitbraak van Afrikaanse varkenspest beperkt blijft tot wilde zwijnen is de Belgische export gehalveerd. De prijsdaling drukt zwaar op de varkenshouders en er is geen zicht op snelle verbetering van de situatie.De datum van 13 september 2018 staat bij Belgische varkenshouders in het geheugen gegrift. De dag dat het Afrikaanse varkenspestvirus (AVP) bij een dood wild zwijn in de Ardennen wordt aangetroffen. Met als grote vraag: hoe? In eerste instantie werd uitgegaan van een weggegooid broodje met besmet vlees. Maar het gerucht dat het virus met uit Polen of Tsjechië geïmporteerde en vervolgens losgelaten wilde zwijnen het land binnen is gekomen, dook al snel op en lijkt nu zeer waarschijnlijk. Begin februari zijn er 2 jagers, een boswachter en zijn zoon vanwege aanwijzingen hiervoor opgepakt. De boswachter wordt er van verdacht dat hij na de ontdekking van het eerste dode wilde zwijn enkele dagen heeft gewacht met het melden van het kadaver.Het met DNA-onderzoek aantonen dat de gevonden en afgeschoten zwijnen uit Polen of Tsjechië afkomstig zijn, is volgens Paul Cerpentier, ondervoorzitter van het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) lastig omdat de gehele Waalse zwijnenpopulatie voortgekomen is uit begin vorige eeuw uitgezette Poolse zwijnen.Virus waart rond in varkensluw gebiedDe uitbraak van Afrikaanse varkenspest blijft tot nu toe beperkt tot de provincie Luxemburg. Het gebied beslaat zo’n 66.000 hectare. Eind september zijn in het getroffen gebied 58 bedrijven, waarvan drie professionele varkenshouders, met 4.150 varkens geruimd. Deze bedrijven krijgen uit het sanitaire fonds (diergezondheidsfonds) een ruimings- en een leegstandsvergoeding. De afgebakende zones zijn half februari naar het noorden uitgebreid na de vondst van een wild zwijn op de grens van de buitenste zone. Frankrijk bouwt langs de grens van het gebied een hekwerk van circa 70 kilometer lengte om te voorkomen dat besmette wilde zwijnen de grens oversteken.Nog niet onder controleBegin dit jaar leek het erop dat het aantal gevonden of geschoten besmette zwijnen op zijn retour was. Maar de vondst van een besmet zwijn op de grens van de buitenste veiligheidszone en de melding van 79 dieren in 1 week laten zien dat niets minder waar is. Begin maart stond de teller van het aantal besmette dieren op 619 van de kleine 1.700 gevonden of afgeschoten wilde zwijnen. “We weten ook niet hoeveel zwijnen er precies in de Ardennen rond lopen. Bij de eerste schatting werd er gesproken van 4.000 zwijnen in het getroffen gebied, maar dat is nu bijgesteld naar 6.000. Omdat het gebied én uitgestrekt én op veel plaatsen slecht toegankelijk is, kan het maar zo zijn dat er nog veel meer besmette kadavers in de bossen liggen”, verduidelijkt Wouter Wytynck, secretaris van de Boerenbond-vakgroep varkens de situatie. De grootste angst is dat een deel van de besmette wilde zwijnen de ziekte overleeft en resistente drager wordt of dat de nakomelingen van deze overlevers resistente dragers worden. “Het risico daarop is relatief groot omdat 70 tot 75% van de zwijnen een besmetting overleefd. Bij gedomesticeerde varkens loopt de mortaliteit op tot 90 tot 95%.”Financieel aan de grondDoor de uitbraak zit de Belgische varkenshouderij financieel bijna aan de grond. Het land heeft een zelfvoorzieningsgraad van 225% en is dus sterk afhankelijk van export. 80% van de export blijft binnen de EU, met Duitsland, Polen en Nederland als grootste afnemers. Door de AVP-uitbraak ligt de export naar derde landen vrijwel stil. Maar ook de export naar Nederland en Duitsland wordt beïnvloed omdat afnemers van Nederlandse en Duitse slachterijen zwart op wit willen hebben dat het vlees niet afkomstig is uit België. Die exportbeperking zorgt er ook voor dat deze slachterijen minder willen betalen voor Belgische varkens.Krediet bij voerleverancierBij veel varkenshouders staat het water inmiddels aan de lippen. Bij zowel de Boerenbond als ABS zijn steeds meer bedrijven bekend die een krediet bij de voerleverancier hebben omdat ze de rekeningen niet meer kunnen betalen. Hoe lang veevoerbedrijven daar mee doorgaan is afhankelijk van de relatie tussen de bedrijven. Koen Bernaerts, voorzitter van de Boerenbondvakgroep Varkenshouderij en secretaris van een mestverwerkingscoöperatie merkt ook bij de mestverwerking dat bedrijven in de problemen komen: “Meer bedrijven betalen de rekeningen later. Maar de eersten kloppen ook aan om uitstel van betaling. En dat zijn soms niet de minste bedrijven, die altijd financieel top draaien.”Steun van Belgische overheidInmiddels heeft het ministerie van landbouw een tijdelijke waarborgregeling opgesteld voor bedrijven met acute geldnood. Bedrijven kunnen tot 31 mei zo’n overbruggingskrediet aanvragen als ze aantoonbare schade door de AVP hebben. De maximale looptijd van de kredieten is 7 jaar en de waarborg geldt voor 3 jaar.De Belgische overheid kwam eind vorig jaar de bedrijven al tegemoet door de rekening van de Rendac te vergoeden. Of er dit jaar weer zo’n regeling komt is nog niet bekend. Het gaat volgens Wytynck om een bedrag van zo’n € 3 miljoen. Cerpentier maakt zich daarover wel zorgen: “De Rendac-rekening gaat dit jaar sowieso 10 tot 15% omhoog vanwege een tegenvallende vettenmarkt. En met de algemene verkiezingen in mei op komst, is het nog maar afwachten of de overheid nog een keer garant gaat staan.” En dan hebben varkenshouders ook nog te maken met een vaste bijdrage voor het Vlaams Centrum voor Agro- & Visserijmarketing (VLAM). De bijdrage aan het sanitaire fonds (diergezondheidsfonds) was afgelopen jaar gehalveerd maar zal dit jaar ook weer voor het volle pond betaald moeten worden.Belgische prijs profiteert niet meeVerschil in noteringen is er altijd geweest tussen België en Nederland en Duitsland. Door toeslagen lag de uiteindelijke uitbetaalde prijs meestal wel op vergelijkbaar niveau. Maar na de uitbraak van AVP op 13 september hebben de Belgen te maken met een fors prijsverschil.De Nederlandse en Duitse prijsindex dalen tussen eind augustus en begin oktober geleidelijk met 12 indexpunten, terwijl de Belgische notering die daling in 2 weken doormaakte. Vóór de uitbraak was het verschil tussen de noteringsindexen 12 punten, daarna liep het verschil op tot 20 punten. De laatste weken laten de noteringen weer stijgingen zien, maar in België wordt het prijsgat nog lang niet goed gemaakt. De Vlaamse Producentenorganisatie Varkens (VPOV) houdt sinds de uitbraak een overzicht bij met het prijsverschil tussen de Belgian Pork Group en de Vereinigungspreis. Het langjarig gemiddelde 2013 tot nu lag voor de uitbraak 19 cent lager dan de Vereinigungspreis, dit verschil liep direct na de uitbraak op tot 30 cent. Momenteel ligt de notering van de Belgian Pork Group nog 5,3 cent lager dan het langjarig gemiddelde.Nog geen betere vooruitzichtenMet de opleving van het aantal gevonden besmette zwijnen is er nog geen verbetering van de situatie in zicht. Recent is er door onder andere België, Nederland en Duitsland overlegd met China over voorwaarden waaronder export wel mogelijk kan zijn zolang het virus alleen onder wilde zwijnen rond gaat. Dat kan de Belgen weer lucht bieden. Alleen gaat dit nog een hoop lobbywerk opleveren voordat zo’n regeling van de grond komt en er daadwerkelijk geëxporteerd kan worden. In het gunstigste geval zou dat in augustus het geval kunnen zijn. Er wordt daarbij echter gesproken over regionalisering. “En daar ligt een grote uitdaging. Waar leg je de grenzen van de regio die uitgesloten wordt? De grens met Luxemburg en Frankrijk is makkelijk, maar aan de andere kant? Daar moet heel goed naar gekeken worden”, stelt Wytynck.‘Bodem van de spaarpot komt rap in zicht’Het bedrijf van Koen Bernaerts in Wuustwezel ligt ver van het gebied waar de Afrikaanse varkenspest huishoudt. Toch zijn de gevolgen voor de Vlaamse varkenshouder groot.Koen Bernaerds heeft in Wuustwezel (B.) een gesloten bedrijf en is voorzitter van de Boerenbond-vakgroep varkenshouderij.Direct na de uitbraak in september daalden de prijzen voor vleesvarkens met 8 cent ten opzichte van het buitenland. Inmiddels blijven de opbrengstprijzen na een paar prijsverhogingen nog 4 tot 5 cent achter ten opzichte van de Europese prijs. “Met de 1.000 varkens die ik per maand lever betekent dit dat ik nu € 5.000 per maand minder binnenkrijg, in het najaar was het gat nog groter. Dat kun je een tijdje overbruggen maar de bodem van de spaarpot komt nu toch rap in zicht”, vertelt de varkenshouder aan de keukentafel. Een flinke domper omdat 2018 op weg was om een niet zo heel slecht jaar te worden: “We draaiden break-even en de vooruitzichten in de zomer waren voor de rest van het jaar niet zo heel slecht. Maar ja, vanaf september gaat het dus diep in het rood. Het afgelopen half jaar is er gewoon € 50.000 tot 60.000 minder binnen gekomen.”Zorgen over toekomst bedrijfIngrijpen in zijn bedrijfsvoering ziet Bernaerts nog niet zitten: “We kunnen wel gaan schuiven met het dekken van zeugen maar die dieren blijven wel vreten en dus geld kosten. Er zijn nu collega’s met alleen vleesvarkens die minder dieren per ronde opzetten maar zeugen doorschuiven kost me ook geld en het geeft te weinig lucht.” Zolang het AVP-virus in de Ardennen blijft, maakt Bernaerts zich geen grote zorgen op het gebied van gezondheid op zijn bedrijf. Maar over de toekomst ligt hij wel degelijk wakker. “Mijn dochter wil het bedrijf graag overnemen. Daar lig ik ’s nachts toch echt wel over te piekeren. Moet ze het nog wel overnemen? Wat voor toekomst heeft ons bedrijf dan? En eigenlijk moeten we dan op de andere locatie uitbreiden en hier alleen nog vleesvarkens houden. Maar ja, de kosten en de procedure van het vergunningen aanvragen, moeten we daar nog wel aan beginnen?”