Bedrijf opzetten in Roemenië vergt veel geduld

Roemenië heeft zeer vruchtbare grond in het zuidoosten. Maar een rendabel akkerbouwbedrijf opzetten vergt veel uithoudingsvermogen en geduld. En vooral een langetermijnvisie.Roemenië ligt bedekt onder een laag sneeuw. Dat is ongebruikelijk in de laatste week van april. Zelfs voor de Roemenen, die wel wat gewend zijn, wat de winter betreft. De sneeuw onderbreekt de voorjaarswerkzaamheden in het zuidoosten van Roemenië. Die waren al mooi opgeschoten. Op het akkerbouwbedrijf Frizon Group in Nanesti zat 60% van de gewassen in de grond. Nu is het wachten tot de winter definitief is afgelopen.Roemenië heeft strenge winters. Maar dat eind april sneeuw het voorjaarswerk stillegt, gebeurt zelden. De laatste keer dat dit ook gebeurde, was zo’n dertig jaar geleden. - Foto: Mark PasveerEnorme voorraad zaaizaad voor wintertarwe en wintergerstHet Roemeense klimaat gooit wel vaker roet in het eten, blijkt uit de enorme voorraad zaaizaad in de schuur van de Frizon Group. Daar ligt voor 1.000 hectare zaaizaad van wintertarwe en wintergerst, zegt de Nederlandse akkerbouwer Minne Lettinga, een van de vijf aandeelhouders van de Frizon Group. “Afgelopen herfst was het te nat om te zaaien. Daarom zaaien we dit voorjaar alle grond in met korrelmais en zonnebloemen, en een beetje erwten om aan de vergroeningseisen van de Europese Unie te voldoen. In de schuur ligt voor € 125.000 aan zaaizaad dat een jaar lang blijft liggen. We doen dit najaar kiemproeven met het zaad, om te kijken of we extra zaad moeten gebruiken. Door het korte groeiseizoen zaaien we liever geen zomergraan. Mais en zonnebloemen passen beter, omdat dat bij laat zaaien meer zekerheid geeft op een goede oogst.”Het akkerbouwbedrijf Frizon group kocht een zaaimachine op rupsbanden, met een werkbreedte van 24 rijen mais en zonnebloemen. De machine kost €180.000. - Foto: Frizon GroupLand met veel landbouwmogelijkhedenLettinga vertelt dit om aan te geven dat de akkerbouw in Roemenië zijn eigen uitdagingen kent. Het zuidoosten van het land is weliswaar erg geschikt voor het telen van gewassen, maar het van de grond tillen van een akkerbouwbedrijf vergt uithoudingsvermogen, geduld en een langetermijnvisie. Toen Lettinga in 2008 voor het eerst Roemenië bezocht, zag hij veel mogelijkheden. “Ik heb me specifiek gericht op het zuidoosten van het land, waar de Donau in de Zwarte Zee stroomt. In de deltagebieden in de wereld vind je de vruchtbaarste grond. De Donaudelta bestaat uit zwarte aarde. Dat is een 1,5 meter dikke laag vruchtbare grond met 7 tot 8% organische stof en goed bewerkbaar. De grond is wel fosfaatarm. We passen de bemesting daarop aan. Toen ik deze grond voor het eerst in mijn handen voelde, wist ik dat je er wat mee kunt.”‘Toen ik deze grond voor het eerst in mijn handen voelde, wist ik dat je er wat mee kunt.’Frisian InvestorsDaarom richtte Lettinga in 2008 met 6 andere initiatiefnemers Frisian Investors op. De investeringsmaatschappij heeft in vier inschrijfrondes geld opgehaald en daar 2.100 hectare grond voor gekocht in Roemenië. Er doen 58 certificaathouders aan mee. De vijfde en laatste inschrijfronde start dit jaar. Het doel van Frisian Investors is om 2.500 hectare grond in eigendom te hebben. Lettinga verwacht dat in 2018 voor het eerst dividend wordt uitgekeerd, als Frisian Investors 2.500 hectare grond in bezit heeft. Ongeveer twee derde van de grond wordt verpacht aan Roemeense en een derde aan buitenlandse akkerbouwers. Met de inkomsten uit pacht worden de kosten betaald. Het doel is om in 2022 de grond te verkopen, aan de certificaathouders, als ze belangstelling hebben, of aan derden. De winst zit in stijging van de grondprijs, verwacht Lettinga. “In 2008 lag de grondprijs op € 1.500 per hectare. Nu ligt dat tussen € 4.000 en € 5.000. Ik verwacht een verdere stijging naar € 8.000 in 2022. Als je kunt beregenen, brengt de grond nog meer op.”De grond is na de val van het communistische regime terug gegeven aan de eigenaren van vóór 1948. Door versnippering is grondverwerving een bureaucratische zoektocht. - Foto: Mark PasveerBureaucratieHet kopen van grond is echter een tijdrovende onderneming in Roemenië. Na de val van dictator Nicolae Ceausescu, eind 1989, werd het land herverdeeld. De grond werd teruggegeven aan de eigenaren van vóór 1948, toen grond werd onteigend door de communisten. De eigendomsrechten moesten worden geregistreerd bij het kadaster, de gemeente en een notaris. Omdat dat geld kostte, heeft bijna niemand dit gedaan. Sindsdien is door vererving veel grond herverdeeld onder familieleden. Hierdoor kost het veel moeite de grondeigenaren te achterhalen, vertelt directeur Diana Paun van makelaarskantoor Landagra Zone, dat Frisian Investors bijstaat in de grondverwerving. “Soms moet een eigenaar naar een rechtbank om de eigendomsrechten alsnog te kunnen laten registreren, bijvoorbeeld als de grond lang is gebruikt door iemand anders. Wij helpen grondeigenaren met deze registratie.”Veel boeren in Roemenië werken met paard en wagen op kleinschalige bedrijven. - Foto: Mark PasveerVerplichte aanbieding grond aan 6 voorkeursgroepenAls de registratie is gelukt en de eigenaar wil de grond verkopen, volgt nog een heel traject. Paun: “De wet verplicht sinds 2014 dat eigenaren de grond eerst aanbieden aan 6 voorkeursgroepen. Dat zijn jonge boeren, de directe buren in alle windrichtingen, familieleden, mede-eigenaren, pachters en de staat. Deze ronde duurt 30 dagen. Als je de grond niet aan iemand uit een voorkeursgroep wilt verkopen, staat de verkoop 6 maanden stil. Daarna begint het proces opnieuw. Pas als niemand zich meldt uit een voorkeursgroep, mag je aan een ander verkopen. De verkoop moet je registreren bij het kadaster, de notaris en het gemeentehuis. Alle dossiers moeten in tweevoud zijn vastgelegd. Grond kopen is een zoektocht en een lang bureaucratisch proces.”‘Pas als niemand zich meldt uit een voorkeursgroep, mag je aan een ander verkopen. De verkoop moet je registreren bij het kadaster, de notaris en het gemeentehuis. Alle dossiers moeten in tweevoud zijn vastgelegd. Grond kopen is een zoektocht en een lang bureaucratisch proces.’Pachtprijzen van € 130 tot € 165 per hectareFrisian Investors bewandelde deze lange weg en wist zo 2.100 hectare grond te verwerven sinds 2008. De pachters ruilen onderling de pachtcontracten van verschillende eigenaren en vormen zo grotere percelen. De pachtprijs is gelijk aan de toeslagrechten die de grondgebruikers krijgen van Brussel. Die variëren van € 130 tot € 165 per hectare, afhankelijk van de regio. Lettinga: “De flatrate stijgt tot 2020 geleidelijk naar het Europese gemiddelde van rond € 250 per hectare. Daarnaast geven we landbouwkundige adviezen aan onze pachters en we regelen subsidies die ze kunnen krijgen op hun investeringen.”Volgens Lettinga wil de Roemeense overheid de bureaucratie verminderen. “Het lidmaatschap van de EU is een zegen voor Roemenië. Brussel dwong Roemenië om structuur aan te brengen in het bestuurlijke systeem, zodat de toeslagrechten op de goede plek terechtkomen. Ook is veel geïnvesteerd in de infrastructuur in het land. Zo zijn oude irrigatiekanalen weer hersteld met Europees geld, zodat water van de rivieren naar de akkers kan stromen.”Op het akkerbouwbedrijf Frizon Group staan een paar werktuigen binnen. De rest staat zomer en winter buiten, zoals gebruikelijk in Roemenië. - Foto: Mark PasveerLandklimaat en akkerbouwbedrijf dat 3.700 hectare pachtVijf certificaathouders van Frisian Investors zagen zoveel mogelijkheden voor de akkerbouw in Roemenië, dat ze naast hun investeringen in Frisian Investors het akkerbouwbedrijf Frizon Group zijn gestart in 2013. Lettinga is een van hen. Het bedrijf pacht 3.700 hectare land van diverse eigenaren. De akkerbouwers moeten terdege rekening houden met het landklimaat in Roemenië, zegt Lettinga. “Het voordeel is dat de grond door de strenge winter een goede structuur heeft. Het nadeel is het korte groeiseizoen. Na mei regent het bijna niet meer en wordt het erg warm. Dan moet er een goed gewas staan, anders ben je te laat. Dus moet je in het voorjaar snel zaaien. Een ander nadeel is dat door de hete droge zomers de gewassen snel afrijpen. De zaden komen snel los in de aar te zitten. Eén storm en je kunt zo een kwart van je opbrengst verliezen. Dus moet je ook in korte tijd alles oogsten. En daarna heb je beperkt tijd om de grond te bewerken en in te zaaien met wintergraan. Het gewas moet goed genoeg ontwikkeld zijn om de strenge winter te overleven. Daarom hebben al onze machines een enorme capaciteit in zaaien, grondbewerking en oogsten. Ze zijn allemaal voorzien van gps-RTK, zodat we dag en nacht kunnen werken. Dat vergt grote investeringen. We hebben net een 24-rijige zaaimachine gekocht op rupsbanden. Dat is een investering van € 180.000.”Het nadeel is het korte groeiseizoen. ‘Na mei regent het bijna niet meer en wordt het erg warm. Dan moet er een goed gewas staan, anders ben je te laat.’Minne Lettinga is een van de aandeelhouders van de Frizon Group. Er staat voor €125.000 tarwe en gerst dat door slecht weer in het najaar niet gezaaid kon worden. - Foto: Mark PasveerKort groeiseizoen en droge, hete zomersDoor het korte groeiseizoen en de droge hete zomers blijven de hectareopbrengsten aan de lage kant. Frizon Groep oogst gemiddeld zo’n 7,5 ton korrelmais en 3 ton zonnebloemenzaad per hectare. Dat drukt de saldi, zegt Lettinga. “Wij halen met de huidige wereldmarktprijzen saldo’s van € 50 tot € 150 per hectare. Een kleine prijsstijging betekent voor ons een grote winststijging. Ook hogere hectareopbrengsten verbeteren de saldi aanzienlijk.”Daarom investeert Frizon Groep in beregening. Afgelopen winter is het akkerbouwbedrijf begonnen met het graven van sloten. Die voeren beregeningswater aan vanaf de rivier de Siret. Op termijn willen de akkerbouwers de grond draineren, zodat de sloten overtollig regenwater snel afvoeren. Frizon Group teelt alleen maaigewassen. De grond is wel geschikt voor rooivruchten, maar Lettinga ziet dat niet zitten. “Er zijn hier geen afnemers van aardappelen, uien of suikerbieten. Daarom richten we ons alleen op wereldmarktgewassen, zoals mais, zonnebloemen, gerst en tarwe. We willen wel starten met het houden van vleeskuikens. Dan kunnen we ons eigen graan gebruiken als voer en gaat de mest naar de akkers. Zo houden we mineralen hier, die we nu nog afvoeren. Er is namelijk geen dierlijke mest beschikbaar in de regio. Bovendien krijgen we met vleeskuikens een regelmatige cashflow, omdat je 5 tot 6 keer per jaar dieren aflevert.”Roemenië werd in 2007 lid van de EU. Brussel stopte veel geld in infrastructuur. De subsidie van €1.204.215,63 voor deze brug staat tot op de cent nauwkeurig vermeld. - Foto: Mark Pasveer‘Dit land heeft een enorme potentie’Lettinga houdt van de vrijheid die Roemenië biedt in het ondernemen. “Het land heeft een enorme potentie. De staatsschuld is laag en de economische groei hoog. Maar je loopt hier niet zomaar binnen. Een struikelblok is de bureaucratie. En je hebt schaalgrootte nodig om rendabel te kunnen boeren. Daar zijn grote investeringen voor nodig. Het vergt een langetermijnvisie om wat te bereiken in Roemenië.”Carmen Banica (25) is bedrijfsleider van het akkerbouwbedrijf Faurei in de gelijknamige plaats in in Roemenië. Oppervlakte: 1.500 hectare Gewassen: koolzaad, tarwe, zonnebloemen, korrelmais. - Foto: Mark PasveerIn Roemenië staan veel machines het hele jaar door buiten. Een uitzondering vormt het akkerbouwbedrijf even buiten Faurei in het zuidoosten van Roemenië, waar bedrijfsleider Carmen Banica de scepter zwaait. Het bedrijf is sinds 2009 eigendom van een Nederlandse investeerder. Op het erf staat een gloednieuwe werktuigenberging. Die wordt niet gebruikt voor opslag van de oogst. De oogst wordt direct van het land verkocht. Volgens Banica zijn investeringen in graanopslag niet rendabel te maken. “De prijzen stijgen nauwelijks gedurende het afzetseizoen, of ze dalen zelfs. Terwijl je wel de kosten hebt voor afschrijvingen, bewaring, bewaarverliezen en het renteverlies. Bovendien kunnen we nu direct na de oogst met het geld kunstmest, bestrijdingsmiddelen, zaaizaad en brandstof kopen voor het nieuwe groeiseizoen.”Volgens Banica is het landklimaat de grootste uitdaging voor de akkerbouwers. “Het groeiseizoen is kort door de droge hete zomer. We halen bij de wintertarwe gemiddeld 5,4 ton per hectare, bij mais 6,7 ton, bij zonnebloemen 3,4 ton en bij koolzaad 3,2 ton.”Een andere grote uitdaging is de verpachting. Het bedrijf pacht de 1.500 hectare grond van maar liefst 1.700 eigenaren uit de buurt. Zo’n 80% van de pacht wordt uitbetaald in natura, zegt de bedrijfsleider. “De eigenaren ontvangen 750 tot 1.100 kilo tarwe per hectare, afhankelijk van de grondkwaliteit. In augustus ga ik naar de dorpen met een vrachtwagen tarwe. De kleinste verpachter betaal ik 20 kilo tarwe voor 2 are grond. De grootste verpachter ontvangt 6.000 kilo. Dit vergt een enorme administratie, vooral om te zorgen dat niemand twee keer zijn pacht komt opeisen. Ook moet ik voortdurend pachtcontracten vernieuwen. De meeste contracten hebben een looptijd van 15 jaar. De andere 20% van de pacht betalen we in geld. Die pacht is gelijk aan de toeslagrechten, rond de € 150 per hectare.”