Akkerbouwers onthutst over toepassing vergroeningsregels

Het akkerbouwbedrijf van maatschap Van Kessel heeft veel natuurvoorzieningen. Toch loopt de maatschap vergroeningspremie mis.Maatschap Van Kessel houdt van natuur. Er zijn tal van natuurvoorzieningen aangelegd op het akkerbouwbedrijf in het Gelderse Erichem. De familie wil iets doen voor het dorp waar hun boerderij tegenaan ligt. Daarom is een oud kerkenpad in ere hersteld, zijn akkerranden en natuurvriendelijke oevers aangelegd en is een stukje boomgaard omgezet in een struweelrand naast het dorp.De maatschap bestaat uit Hans (r) en Geertje van Kessel en hun dochter Jolijn Zwart-Van Kessel (l). Vader en dochter staan bij het toegangshek naar het kerkepad op hun land. - Foto's: Herbert WiggermanDeel vergroeningspremie niet betaaldDe akkerbouwers dachten dat alle natuurvoorzieningen ruim voldoende zouden zijn om te voldoen aan de vergroeningseisen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), maar dat blijkt niet het geval. Ze krijgen een deel van hun vergroeningspremie voor 2018 niet betaald. En hun aanvraag in de Gecombineerde opgave voor 2019 wordt in eerste instantie ook afgewezen door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl). RVO.nl vindt dat ze niet volledig voldoen aan de regels. De akkerbouwers verwijten RVO.nl te veel naar de regeltjes te kijken en niet naar de intenties van de familie.
In de sloot is een paaiplaats aangelegd. Vissen planten zich het beste voort als water langzaam stroomt. Het eilandje zorgt daar voor.De akkerbouwers Van Kessel begonnen in 2011 met de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs alle A-sloten op het bedrijf.Ondernemen met je omgevingDe maatschap bestaat uit Hans en Geertje van Kessel en hun dochter Jolijn Zwart-Van Kessel. Het bedrijf telt 34 hectare akkerland en ruim 1 hectare peren. Het ligt pal tegen het dorp Erichem aan. Toen duidelijk werd dat dochter Jolijn verder wilde met het akkerbouwbedrijf, wilde zij iets doen waar het dorp ook voordeel van heeft, vertelt vader Hans. “Want ondernemen doe je met je omgeving. De mensen moeten kunnen genieten van ons bedrijf. Daarom hebben we geleidelijk steeds meer natuurwaarden aangelegd. We zijn in 2011 begonnen met natuurvriendelijke oevers langs alle A-sloten op ons bedrijf en hebben een paaiplaats aangelegd voor vissen. We kregen een vergoeding voor de aanleg en het waterschap betaalde ons de waardevermindering van de grond. Dat dekte ongeveer de kosten die we hebben gemaakt.”
Het akkerbouwbedrijf van de maatschap ligt vlakbij het dorp Erichem in Gelderland. Op de voorgrond de struweelrand tussen de boerderij en het dorp. De bomen zijn in 2018 geplant en nog klein.In de zomer zijn de oevers een weelde van natuurlijke begroeiing. De maatschap kreeg een vergoeding voor de aanleg en de waardevermindering van de grond.Volgende stappen natuurontwikkelingIn 2013 werd de volgende stap gezet in de natuurontwikkeling op hun bedrijf. Toen zijn rondom alle percelen 4 meter brede akkerranden aangelegd, totaal 2,5 kilometer. Van Kessel: “Voor deze akkerranden krijgen we een vergoeding, die iets lager is dan het saldo dat je met een tarwegewas kunt halen.”Bij de picknickplaats staat een informatiebord met wetenswaardigheden over Erichem.Kerkenpad onder handen genomenIn 2016 nam de maatschap het kerkenpad van 600 meter onder handen dat dwars door hun land loopt. Van Kessel: “Voorheen liepen daar nauwelijks mensen, en ook nog door de modder. Nu is het daar bij mooi weer een drukte van belang. We hebben hekken geplaatst bij de in- en uitgang om brommers en paarden te weren, een beukenhaag aangelegd en in overleg met de gemeente een prullenbak geplaatst bij de ingang. Het kerkenpad is onderdeel van de zogenoemde Klompenpaden. Wij houden het pad begaanbaar door het gras te maaien en onkruiden zoals brandnetels en distels te verwijderen. Voor het vernieuwen van de verharding met schelpengrit hebben we subsidie gevraagd via de Stichting Landschapsbeheer Gelderland. Bij de vissenpaaiplaats is samen met de gemeente Buren een picknickplaats aangelegd.”Bij de ingang van het kerkepad staat een bijenhotel met een informatiebord over de insectenschuilplaats.Pruimenboomgaard gerooidAls laatste onderdeel van de natuurontwikkeling is in 2018 een oude pruimenboomgaard gerooid. Stichting Landschapsbeheer Gelderland stelde een natuurplan op voor deze kwart hectare grond. En zo verscheen daar een struweelrand met gras, inheemse kruiden en 150 inheemse bomen en struiken, zoals de Gelderse roos, meidoorn, sleedoorn, liguster, amandelwilg, wilde appel, zwarte els, zomereik en vlierbes. Ook zijn drie pruimenbomen blijven staan voor de spechten. De aanleg werd gesubsidieerd door de gemeente Buren, waar Erichem onder valt. Van Kessel: “We leggen het snoeihout in rillen, zodat houtwallen ontstaan. Dat geeft dekking aan wezels, fazanten en egels. Als we onze eigen arbeid niet meerekenen dan is de aanleg van deze struweelrand bijna kostenneutraal.”De akkerranden zijn tot in de herfst kleurrijk. RVO.nl controleert onder andere met luchtfoto’s of aan de vergroeningsregels wordt voldaan.GeschilpuntDe struweelrand werd het geschilpunt tussen de maatschap en RVO.nl. Van Kessel: “Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU eist dat akkerbouwers 5% van hun bedrijf ecologisch inrichten. Dat kan met akkerranden, natuurvriendelijke oevers, bosjes of struweel. Maar vrijwel alle akkerbouwers voldoen aan die vergroening met bepaalde gewassen of groenbemesters. Het oorspronkelijke doel was de biodiversiteit bevorderen maar daar is niks van terechtgekomen. Wij wilden op ons bedrijf echte natuur aanleggen om te voldoen aan die eisen.”De akkerranden bestaan voor een groot deel uit bloemen en kruiden. De akkerbouwers hebben 2,5 kilometer aan akkerranden aangelegd.Regeltjes tegen gevoel inDoor de natuurontwikkeling op hun bedrijf ging de maatschap ervan uit dat het wel snor zat met de vergroeningspremie. Van Kessel: “We hebben in 2018 gevraagd aan RVO.nl hoe we dat struweel moesten aanmelden. Vanwege de bomen die waren geplant, moesten we het aanmelden als bomengroep. Vervolgens werd de aanvraag afgekeurd omdat bomen een kruin moeten hebben van minstens vier meter. Dat kan natuurlijk niet, want de bomen zijn in 2018 geplant. Ook werd de struweelrand in 2018 afgekeurd omdat het niet aan een akker grenst. Dat is ook zo, want de rand met gras en kruiden ligt er tussen. Die hebben we in de Gecombineerde opgave van 2019 dus maar weggehaald tussen de struweelrand en de akker. Zo voldoen we aan regeltjes, maar het gaat tegen ons gevoel in. Want die rand is een extra bescherming tegen de afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen en kunstmest naar de sloot.”De akkerbouwers krijgen voor de akkerranden een vergoeding, die volgens Van Kessel iets lager is dan het saldo van tarwe.In beroepDe maatschap ging vergeefs in beroep, maar moest intussen wel de Gecombineerde opgave voor 2019 invullen. Dus bleef de struweelrand een bomengroep. Van Kessel: “Pas later kregen we de melding dat we dat moeten invullen als een struweelrand.”Regels passen niet bij praktijkVan Kessel is zichtbaar onthutst over de gang van zaken. “Ik snap dat we moeten voldoen aan regels. Maar waarom komt RVO.nl dan niet kijken? We hebben het struweel aangelegd volgens een plan van Landschapsbeheer Gelderland. En we hebben nog veel meer aan natuurontwikkeling gedaan op ons bedrijf. Hoe natuurlijk wil je het hebben? Het heeft ons enkele honderden euro’s aan premie gekost. Maar het gaat niet om het bedrag. We doen veel aan natuurontwikkeling en worden afgerekend op regeltjes die niet passen bij wat wij in de praktijk doen. Dat werkt demotiverend en RVO.nl handelt niet in de geest van de oorspronkelijke bedoeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.”RVO.nl: luchtfoto’s ondersteunen beslissingDe Rijksdienst voor Ondernemend Nederland gaat vanwege de privacywetgeving niet in op individuele gevallen. Een woordvoerder meldt dat beoordeling van ecologische aandachtsgebieden plaatsvindt onder andere met luchtfoto’s. Boeren kunnen bezwaar aantekenen als ze het niet eens zijn met een beslissing. In een hoorzitting kunnen ze hun zaak toelichten.

Voor groepen bomen geldt dat de kruinen van de bomen moeten overlappen en dat de kruindiameter minimaal 4 meter is. De maximale oppervlakte van een groep bomen om mee te mogen tellen als ecologisch aandachtsgebied is 30 are. Daarnaast moeten de bomen op bouwland staan, of er aan grenzen. Tussen het bouwland en dit perceel mag een buffer van maximaal 5 meter breed liggen, mits deze tot beschikking staat van de gebruiker. Dat moet dan natuurlijke vegetatie zijn of een kavelpad of watergang.