5 trends in inseminatiemanagement

Het inseminatieproces is belangrijk. Zeugenhouders investeren in klimaatkasten voor sperma-opslag of kiezen voor bedrijfs-ki.De tijd van een eigen beer voor natuurlijke dekking is voorbij. Die maakt plaats voor een vijftal trends waarbij elk zeugenbedrijf een individuele keuze maakt. Naast welzijn van zeugen krijgt ook de publieke opinie een rol. Daardoor is er voor het insemineren van zeugen in groepen steeds meer draagvlak. De trends op een rij:Minder insleep van ziekten is een van de redenen om met bedrijfs-ki te starten. Ongeveer 20 % van de bedrijven werkt met bedrijfs-ki - foto Henk Riswick.Trend 1: bedrijfs-kiInternationaal gezien is bedrijfs-ki meer regel dan uitzondering. In Nederland past een stabiele groep zeugenhouders deze werkwijze toe. Uit een enquête van Boerderij blijkt dat een op de 5 zeugenhouders met bedrijfs-ki werkt. Een gesloten bedrijfsvoering met zo min mogelijk insleep van ziekten is de belangrijkste reden waarom ze voor bedrijfs-ki kiezen.Met MKZ en klassieke varkenspest nog in het achterhoofd, een recente uitbraak van PRRS op een ki-station en ook de huidige dreiging van AVP is er meer interesse in bedrijfs-ki op het zeugenbedrijf. Mart Smolders, directeur HyCare bij MS Schippers, ziet een toename in offertes voor producten die nodig zijn voor het toepassen van bedrijfs-ki.Hygiënisch en nauwkeurig kunnen werken is van groot belang bij bedrijfs-kiWim Reesink gaat met een mobiel laboratorium, KI Mobiel, bij zeugenbedrijven langs om sperma te vangen van bedrijfs-ki beren. “Voor elk bedrijf dat stopt, staat er weer een ander in de rij klaar”, vertelt Reesink, die 50.000 zeugen in zijn klantenbestand heeft.Reesink berekent voor elke klant wat de besparing is van bedrijfs-ki ten opzichte van levering van sperma via een ki-organisatie. “Gemiddeld bespaart een zeugenbedrijf de helft op de ki-kosten”, aldus Reesink. Volgens hem is bedrijfs-ki vanaf 1.000 zeugen interessant.“Het maken van doses sperma is meer dan alleen onder een microscoop de zaadcellen bekijken”, geeft Reesink aan. Hij gaat met de nieuwste apparatuur en technieken de boer op.“Hygiënisch en nauwkeurig kunnen werken is van groot belang bij bedrijfs-ki”, aldus Frank van Haaren, major accountmanager bij Topigs Norsvin. Van Haaren adviseert om bij twijfel sperma bij een ki-organisatie te bestellen.Een zeugenbedrijf moet voldoende omvang hebben – meer dan 2.000 zeugen – om efficiënt en verantwoord met bedrijfs-ki te kunnen werkenEen nadeel van bedrijfs-ki is dat wanneer de ondernemer wil wijzigen van eindbeer hij op dat moment alle beren moet vervangen. Bij ki-organisaties is er jaarlijks een vervanging van 100% bij de beren.“Voor een maximale genetische vooruitgang zou ik dat ook adviseren op zeugenbedrijven die met bedrijfs-ki werken”, aldus van Haaren. Hij begeleidt onder andere de Nucleus-bedrijven van Topigs Norsvin die de ki-beren produceren.Een bedrijfs-ki beer bij Topigs Norsvin heeft een vaste prijs en kost in aanschaf € 2.500. Deze beren zijn qua fokwaarde vergelijkbaar met beren die op de ki-stations liggen. “Bij een vervanging na 2 jaar is dat voor 2.500 geproduceerde doses € 0,60 per dosis”, rekent Reesink voor.Hij vindt dat geen drempel voor vervanging of om een extra ki-beer te nemen. “Een zeugenbedrijf moet voldoende omvang hebben – meer dan 2.000 zeugen – om efficiënt en verantwoord met bedrijfs-ki te kunnen werken”, aldus van Haaren. Hij geeft aan dat per 350 à 400 zeugen één beer nodig is. “Dan kun je ook een afgekeurde of zieke beer opvangen.”De koerier van Varkens Ki Nederland heeft met een cijfercode toegang tot klimaatkast - foto Bert Jansen.Trend 2: inseminatiemanagementMeer dan 90% van de zeugenbedrijven werkt met een inseminatiesysteem. Dat varieert van cijfers op de zeugen die het ideale inseminatiemoment aangeven tot kleuren en stippen en strepen. De materialen en hulpmiddelen voor het insemineren zijn niet veel gewijzigd in de laatste 5 jaar.Wel is er door zeugenhouders meer geïnvesteerd in huisvesting en aanpassingen in lichtintensiteit in de dekstal. Zeugen en opfokzeugen worden meer gewogen en is er aandacht voor aangepaste voeding rondom dekking.De laatste 5 jaar worden meer de puntjes op de i gezetHet inseminatiemanagement is de laatste jaren veranderd doordat er meer aandacht is voor het juiste inseminatiemoment. “Te laat insemineren levert schade op”, vertelt Lei Timmermans, specialist reproductie bij Topigs Norsvin. Hij merkt dat in de laatste vijf jaar meer de puntjes op de i worden gezet.Ook is de houdbaarheid van sperma met een aantal dagen verbeterd door toevoegen van een andere verdunner (voeding). Topigs Norsvin garandeert momenteel dat het sperma 5 dagen houdbaar is zonder kwaliteitsverlies.Daardoor is het mogelijk om één keer per week sperma te leveren. KI Mobiel geeft bij het gewonnen sperma van de bedrijfs-ki beren met verdunner een houdbaarheidsgarantie af van 7 dagen. Dit geldt alleen voor kwalitatief goed sperma zonder veel afwijkingen.Trend 3: afleveren van spermaSinds de varkenspestperiode in 1997-1998 leveren de ki-organisaties alleen nog sperma en moeten de zeugenhouders zelf insemineren. Het grootste deel van de zeugenhouders insemineert inderdaad zelf of met hulp van medewerkers de zeugen.Ongeveer 10% van de zeugenhouders huurt zzp’ers in om te insemineren. De levering van sperma is door hygiëneprotocollen aangescherpt. De koerier komt niet meer op het bedrijf en ki-organisaties leveren sperma in de verkeersluwe uren van de dag.Smolders merkt dat steeds meer zeugenhouders investeren in een professionele opslag van het sperma. Dat blijkt ook wel uit de enquête waaruit blijkt dat bijna 30% een professioneel gekoelde box in de stal heeft staan.De helft van de zeugenbedrijven ontvangt het sperma in een koelbox in de hygiënesluis en 20% geeft aan het sperma in een inseminatiebox aan de straat te ontvangen. “We merken dat er meer vraag is naar bewaarboxen buiten de stal”, aldus Smolders, die aangeeft dat de combinatie van ammoniak en vocht funest is voor metalen kasten.Hou zelf de regie in handen, als er te laat geacteerd wordt is de schade enormDaarnaast merkt Smolders dat er meer vraag is naar sensoren die de temperatuur in de bewaarbox monitoren en waarschuwen als deze afwijkt. MS Schippers levert deze met een app op de telefoon. Dat vraagt een investering van een paar honderd euro.“De schade kan tientallen keer meer zijn”, aldus Smolders. Hij adviseert de zeugenhouder om zelf de regie in handen te houden. “Als er te laat geacteerd wordt, is de schade enorm. Bij compleet dood sperma valt het meteen op, maar het wordt erger als het sperma beschadigd is.”De koerier blijft bij de levering van het sperma in de klimaatkast buiten de stal - foto Bert Jansen.Trend 4: diepte inseminerenWereldwijd is het insemineren via diepte-inseminatie – ook wel post cervival inseminatie (PCI) genoemd – een trend. Bij diepte-inseminatie wordt het sperma verder de baarmoeder ingebracht zodat de spermacellen een kortere weg hoeven af te leggen om in de eileiders te komen.Hierdoor is de helft minder sperma nodig voor een inseminatie en een derde minder beren. In Nederland is deze techniek ook een aantal jaren geleden geïntroduceerd op fokbedrijven, maar het lijkt tot nu toe geen doorslaand succes.Het werken met PCI brengt extra kosten met zich mee door een extra werkgangIn het buitenland is de varkenshouderij vooral georganiseerd in integraties. Deze hebben met bedrijfs-ki meer voordeel van PCI door het minder aantal benodigde beren. Het werken met PCI brengt extra kosten met zich mee door een extra werkgang.Trend 5: insemineren in groepenAlleen in de inseminatiestal mogen de zeugen nog tijdelijk in boxen gehuisvest worden. Of dit in de toekomst ook zo blijft, is maar de vraag onder de huidige maatschappelijke discussies. Bij ruim een kwart van de zeugenhouders is insemineren in groepen niet in te passen in het huidige bedrijfssysteem.Het overgrote deel van de zeugenhouders ziet het insemineren in groepen niet zitten om welkzijnsredenen. Berige zeugen gaan niet zachtzinnig met elkaar om. Toch geeft bijna 20% aan dat ze al in groepen insemineren en 5% van de zeugenhouders ziet het wel als optie in de toekomst.Zeugenhouder Erik van Lipzig kan vanuit de stal het geleverde sperma uit de klimaatkast halen - foto Bert Jansen.Investeren in een professionele klimaatkastVarkens Ki Nederland brengt 2 keer per week vers sperma naar het zeugenbedrijf van Erik van Lipzig in het Limburgse America. Van Lipzig werkt met een weeksysteem waarbij de meeste zeugen op dinsdag geïnsemineerd worden.

Voor de zeugen die in het weekend en maandag berig zijn, bestelt de zeugenhouder het sperma voor de levering in de nacht van vrijdag op zaterdag. Dit is ongeveer 50% van de benodigde sperma in de week. Op maandag bestelt van Lipzig het sperma dat nodig is voor de dinsdag.

Wekelijks zijn gemiddeld 100 doses sperma nodig. “Door in 2 keer te bestellen, heb ik altijd vers sperma voorhanden en kan ik besparen op het aantal tubes”, aldus van Lipzig. Hij rekent voor dat met 3 tubes minder de voorrijkosten al gecompenseerd zijn.

Voor de levering van de doses sperma hoeft de zeugenhouder niet thuis te blijven en is rekening gehouden met de biosecurity. In de recent opgeleverde stal voor 900 zeugen is een professionele klimaatkast in de buitenmuur gemonteerd. De koerier blijft buiten de stal en kan met behulp van een cijfercode de deur openen en het sperma afleveren.

Klimaatkast als doorgeefluik
De klimaatkast is een doorgeefluik waardoor van Lipzig of een van de medewerkers niet de zeugenstal hoeft te verlaten om het benodigde sperma te halen. Er is in de nieuwe stal rekening gehouden met de looplijnen. De klimaatkast is op niet meer dan 5 meter afstand van de dekstal gemonteerd.

In de klimaatkast – een investering van € 3.800 – heeft de varkenshouder een voeler geïnstalleerd die aangesloten is op de klimaatcomputer. De klimaatkast is als een aparte afdeling ingesteld met een minimumtemperatuur van 16,5 graden en maximaal 17,5 graden.

Wijkt de temperatuur af, dan krijgt van Lipzig een alarm via de klimaatcomputer op zijn telefoon. “De aanschaf en installatie van de extra voeler in de klimaatkast was een kleine aanpassing en geringe investering, maar geeft wel extra zekerheid in de bewaring van het sperma”, besluit van Lipzig.