Zo voorkom je dat koe scherpe voorwerpen binnenkrijgt

Scherp-in komt vaker voor op rundveebedrijven. Magneten kunnen uitkomst bieden, maar niet voor aluminium blikjes.Scherp-in is een groeiend probleem in Nederland. Dat blijkt uit een korte rondgang langs dierenartspraktijken. Koeien die een scherp voorwerp hebben opgegeten met een beschadiging van de netmaag tot gevolg, verliezen in het gunstigste geval hun eetlust en krijgen een dip in melkproductie. In het ergste geval ontstaat een chronische ontsteking en kunnen koeien overlijden.Het probleem scherp-in is moeilijk in cijfers te vangen. De belangrijkste oorzaak: er wordt weinig tot geen sectorspecifiek onderzoek naar gedaan. Daarbij komt dat niet precies duidelijk is hoeveel dieren er jaarlijks aan overlijden. Dat heeft ook een economische reden. Een enkele koe met scherp-in wordt zelden als vreemd sterfgeval bij de Gezondheidsdienst voor Dieren aangemeld. Bij meerdere sterfgevallen gebeurt dat wel vaker._{Lees verder onder de foto}Ingedeukte blikjes in een wei met koeien. Het wordt gevaarlijk als het hoge gras wordt gemaaid en het versnipperde blik in het kuilvoer kan belanden. De gevolgen voor de vretende koeien in de stal laten zich dan raden. - Foto's: Jan Willem SchoutenVoorwerp uit de stal of zwerfafvalKoeien lopen scherp-in op via het voer. Dat kunnen metalen voorwerpen uit de stal zelf zijn, bijvoorbeeld door slijtage of onderhoud. Een groeiend probleem ligt echter buiten het boerenerf: zwerfafval. Mensen gooien steeds vaker blikjes, plastic of glas van zich af. Dat zwerfafval belandt in weilanden. Vooral (aluminium) blikjes zijn een probleem, omdat ze in tegenstelling tot metaal niet aan magneten (in koeien of voermengwagens) blijven plakken.Als grasland wordt gemaaid en gekneusd, versnipperen die blikjes en belanden ze in het kuilvoer met alle gevolgen van dien. Het is daarom erg belangrijk om perceelranden van grasland goed te controleren en schoon te houden. Op maisland heeft blik geen gevolgen. Mais wordt hoger afgesneden dan gras.Wat te doen tegen scherp-in?Controleer perceelranden voor het maaien van gras.Let vooral op bij veldkavels en fietsroutesCheck het ruwvoer later waar mogelijk nog een keer extra.Investeer eventueel in magneten (veestapel of voerwagen).Houd er rekening mee dat magneten niet werken bij aluminium.Wees alert als koeien stoppen met herkauwen of minder vreten.Houd de melkproductie in de gaten.Let op bij slijtage van machines.Wees voorzichtig bij onderhoud in de stal.Probeer burger bewust te maken van gevolgen weggooien blikjes.Lees ook: Blik ligt boer en koe zwaar op de maag 4.000 dode koeien per jaarOfficiële cijfers van koeien met scherp-in zijn er niet. Alleen masterstudent economie Robin van der Bles van Wageningen UR bracht vorig jaar – in opdracht van milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux – de gevolgen in kaart. Hij focuste daarbij op scherp-in als gevolg van zwerfafval en ondervroeg 250 veehouders.Ruim 60% van de boeren – met gezamenlijk 40.000 koeien – had in de laatste vijf jaar wel een keer met een scherp-in te maken gehad. In totaal ging het om 520 koeien. Daarvan overleden er 184. Op basis van deze cijfers maakte van der Bles een landelijke schatting van de zwerfafvalschade. De slotsom: 11.400 tot 13.200 koeien lopen jaarlijks scherp-in op en daarvan gaan er elk jaar 3.800 tot 4.300 dood. De berekende schade: naar schatting € 10,8 tot € 16 miljoen.Die kostenpost is opgebouwd uit:opruimkosten (maximaal € 8,6 miljoen) vroegtijdige uitvalskosten (maximaal € 3,2 miljoen)teruggelopen melkproductie (maximaal € 3,2 miljoen) veebehandelingskosten (minimaal € 0,8 miljoen)^{Lees verder onder de video van EenVandaag uit 2018 over het onderzoek van Robin van der Bles}Aluminium blikjes grote boosdoenerIn Nederland is geen statiegeld op (aluminium) blikjes, terwijl blikjes in de praktijk oververtegenwoordigd zijn in natuur en landbouw. Tijdens de recente World Clean Up Day op 23 september ruimden vrijwilligers bijna 80.000 ‘stuks’ zwerfafval op. Qua materialen stonden blikjes op 1, qua merken op 1 en 5.Steeds meer overheden en organisaties – ook LTO – maken zich daarom sterk voor een statiegeldverplichting op blik. Recycling Netwerk Benelux stelt dat Nederland Europees gezien achterloopt. “Acht EU-landen hebben al statiegeld op blikjes ingevoerd. En daar komen op korte termijn Frankrijk, Groot-Brittannië en Slowakije bij”, zegt directeur Rob Buurman.Tweede Kamer wil statiegeld op blikEen meerderheid in de Tweede Kamer wil staatssecretaris Van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat dwingen om een systeem op te zetten voor statiegeld op blik. Die regeling zou dan per 2022 kunnen ingaan. Het is in Nederland een eerste doorbraak in de strijd tegen zwerfafval in de landbouw en de natuur.Regeringspartij ChristenUnie heeft hiertoe onlangs een motie ingediend. Die wordt ondersteund door coalitiepartijen CDA en D66 en GroenLinks, SP en PvdA. De zes partijen hebben samen een meerderheid in de Kamer. Het CDA was lange tijd tegen invoering van statiegeld op blik, maar is nu toch om.‘Het zijn niet alleen blikjes van de burger’DAP Beilen is een echte rundveepraktijk. Zes gespecialiseerde dierenartsen hebben rond het Drentse Beilen zo’n 15.000 runderen in hun portefeuille. Bernd Hietberg is een van hen. “Scherp-in komen we steeds vaker tegen, op alle bedrijven wel.”_{Lees verder onder de foto}Dierenarts Bernd Hietberg (39) van DAP Beilen (Drenthe).Hoe vaak komt scherp-in voor?“Gemiddeld gaat het jaarlijks om 1 à 2 koeien per bedrijf. Dat komt neer op zo’n 200 koeien per jaar. Meestal loopt dat goed af, maar er overlijden ruwweg ook 5 dieren per jaar. Ruwweg, want in de praktijk zijn het er meer. Exacte cijfers heb ik niet. Bij een vreemd sterfgeval kan een boer die koe of koeien bij de Gezondheidsdienst voor Dieren laten onderzoeken. Een basisonderzoek kost circa € 160. Dat gebeurt meestal bij een rare dood of als meerdere dieren sterven. Niet bij iedere koe met scherp-in. Zodoende weten wij niet precies in welk geval scherp-in de doodsoorzaak was.”Waar moet je als boer op letten?“De melkproductie zakt en de koe stopt met herkauwen en eet niet meer. Daarnaast hebben dieren een stijve rug en komen ze moeilijker overeind en krijgen ze koorts door beschadiging in de netmaag. Detectie van scherp-in is in theorie lastig, maar in de praktijk zijn alle symptomen ons bekend.”Wat kun je als boer doen?“Als we ‘patiënten’ tegenkomen, schieten we vaak een kooimagneet in bij de koe. Dat is een vrij zware magneet, die ijzerdeeltjes aantrekt en zo’n € 5 tot € 7 per stuk kost. Per jaar doen wij – of de boer zelf – dit zo’n 125 keer. Daarnaast nemen onze boeren goedkopere, mindere krachtige magneten af. De magneten werken levenslang. Als een boer scherp-in op tijd herkent – en het ijzer aan de magneet blijft plakken – is de overlevingskans groter dan 90%. Het enige nadeel: de magneet trekt geen aluminium, plastic of glas aan.”Wat kun je nog meer doen?“Steeds meer veehouders halen preventief magneten bij ons op en schieten ze bij hun hele veestapel in. Een paar jaar geleden ging het om 5% van de bedrijven, nu is dat een kwart. Daarnaast is er een groep die magneten in de voermengwagen laat monteren. Veel nieuwe machines hebben die al. Ook dat kan scherp-in tegengaan.”En aluminium dan?“Daar is nog geen oplossing voor, maar scherp-in wordt niet alleen veroorzaakt door blikjes. Metaal van slijtage aan machines of voerbunkers, schroefjes of onderhoud in de stal spelen ook een rol. Het zijn niet alleen blikjes van de burger. We moeten de burger zeker aanspreken, maar het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.”