Zo gaan deze melkveehouders om met ledlicht in de stal

Ledverlichting heeft de toekomst. 3 melkveehouders vertellen hoe zij op verschillende wijze omgaan met dit zuinige type stalverlichting.➤ Pieter Bosma: ‘Niet meer met zaklamp de stal in’ 
➤ Cor Okkema: ‘Veel licht en energie besparen met led’ 
➤ Klaas Pieter Mulder: ‘Structuur en ritme bevorderen gang naar robot’  Het voeren van een lichtregime van dagelijks 16 uren licht en 8 uren donker, met een intensiteit van 150 tot 200 lux heeft een positief effect op de melkproductie, groei en vruchtbaarheid. Dat blijkt uit een studie van de Animal Sciences Group uit 2003.Sjoerd Portena, van het Friese Opti-Cow, stelt dat een lichtniveau van 80 tot 120 lux voldoende is. “Op basis van onze praktijkervaring adviseren wij een lichtniveau van gemiddeld 90 lux. Daar kan je als melkveehouder uitstekend mee uit de voeten.”Ledlampen 70% zuinigerPortena merkt dat steeds meer melkveehouders kiezen voor ledverlichting, met name in nieuwe stallen. Het is het licht van nu en de toekomst. “Bij nieuwbouwprojecten wordt nu al 9 van de 10 keer voor ledarmaturen gekozen”, aldus Portena.

Ledlampen zijn 70% zuiniger dan traditionele verlichting. Het aantal lumen per watt wordt steeds hoger, waardoor de ledarmaturen alsmaar efficiënter worden. Investeren in de duurzame ledarmaturen kan fiscaal aantrekkelijk zijn. In 2018 is het alleen voor renovatieprojecten nog mogelijk om te profiteren van energie-investeringsaftrek (EIA), aangezien leds in nieuwbouwstallen al gemeengoed zijn.➤ ‘Ik hoef niet meer met een zaklamp de stal in’Pieter Bosma liet zijn nieuwe stal inrichten met ledlampen. Hij koos voor gemak en kwaliteit.
Pieter Bosma. - Foto: Jan Willem van VlietPieter Bosma (36) verhuisde vanuit het Friese Pietersbierum naar het Groningse Winsum. Daar bouwde hij in 2016 een nieuwe stal, die hij vorig jaar in gebruik nam. Hij heeft 150 melk- en kalfkoeien en 80 stuks jongvee op 60 hectare. Bosma zette Opti-Cow aan het werk voor het maken van een lichtplan en het installeren van ledverlichting. “Ik moest licht hebben in de stal. Die mannen weten waarover ze praten”, aldus Bosma, die goed te spreken is over de verlichting. “Het ziet er netjes uit en alles doet het.”De ledarmaturen zijn van het type VetSite Forte LED Agri. De 27 ledlampen in de stal branden dagelijks tussen 04.45 uur ’s ochtends en 23.00 uur ’s avonds. “Het moet licht zijn als ik ’s ochtends de stal in kom.” De lampen gaan automatisch aan en uit. ’s Nachts is de stal minimaal verlicht. In de kleine uurtjes blijven 2 armaturen gedimd branden.De armaturen bij Pieter Bosma zijn evenredig tegen de dakhelling geplaatst en hangen niet in de lengterichting. Dat beperkt de lichtuitstoot. - Foto: Jan Willem van VlietIn het lichtplan is rekening gehouden met de omgeving van het melkveebedrijf. De armaturen zijn evenredig tegen de dakhelling geplaatst en hangen niet in de lengterichting. Dat beperkt de lichtuitstoot.Wereld van verschil vergeleken met TL-buizenHet witte, egale licht dat in zijn nieuwe stal schijnt, is volgens Bosma geenszins te vergelijken met de TL-verlichting die hij vroeger in zijn stal had. “Dat is echt een wereld van verschil. Het licht van de TL-buizen was veel minder fel. Die armaturen gingen ook nog wel eens stuk.” De melkveehouder weet het onderscheid in lichtniveau treffend uit te drukken. “Ik hoef nu niet meer met een zaklamp de stal in.”De ledarmaturen zijn zuinig, hebben een langere levensduur dan traditionele verlichting en vragen geen onderhoud. Bosma heeft zich niet in de specificaties verdiept, zo geeft hij eerlijk toe. Hij koos voor gemak en kwaliteit.➤ ‘Leds zorgen voor veel licht en besparen energie’Melkveehouder Cor Okkema verving onlangs zijn 6 gasontladingslampen voor 17 ledlampen.
Cor Okkema. - Foto: Anne van der WoudeDe ligboxenstal van Cor Okkema (59) in het Friese Boksum dateert van 2004. In maatschap met vrouw Ansje en zoon Menno heeft hij 110 melk- en kalfkoeien en 70 stuks jongvee op 60 hectare. Het rollendjaargemiddelde is 10.099 liter, met 4,28 % vet en 3,49 % eiwit.De geïsoleerde stal is 45 meter lang en 23 meter breed. De afgelopen jaren werd de stal alsmaar donkerder. “Er hingen 6 gasontladingslampen. Vanwege de hitte werden de lampenkappen steeds bruiner. Ik had daarom al eens twee kappen vervangen”, vertelt Okkema, wiens stal een grote lichtnok ontbeert. “Het was er bepaald niet licht. Dat begon echt op te vallen, zeker als de stalgordijnen ook nog eens dicht waren.”Hij besloot daarom zijn gasontladingslampen te vervangen voor ledverlichting. De nieuwe lampen hangen er sinds december. Okkema merkt het verschil. “Het is veel lichter. De lampen schijnen heel helder. Dat werkt plezierig. Ik kan beter waarnemen en zie koenummers een stuk eerder.”Menno (links) en Cor Okkema hebben sinds december 2017 ledlampen in hun stal. De lampen schijnen heel helder. Dat werkt plezierig", aldus Cor Okkema. - Foto: Anne van der WoudeHet lichtregime wordt automatisch gestuurd. Tussen 23.00 uur ’s avonds en 05.00 uur ’s ochtends zijn de lampen gedoofd. De leds zijn dimbaar. Een sensor meet de lichtsterkte in de stal. Aan de hand daarvan branden de lampen. “Het is allemaal een stuk efficiënter.”‘Licht stimuleert activiteit van de dieren’Zijn koeien leveren meer dan 10.000 liter per jaar. Dat wil hij doorzetten. Alle facetten van de bedrijfsvoering moeten optimaal zijn, zo vindt Okkema. “Dit aspect was nog voor verbetering vatbaar. Licht in de stal stimuleert de activiteit van de dieren. Er zit nu ook structuur in. Ik heb er een goed gevoel bij, ook al gaan we het misschien niet direct terugzien in de resultaten.”Okkema investeerde € 10.000 in de ledverlichting. Hij profiteerde van energieinvesteringsaftrek (EIA) en kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA). De Fries vindt de terugverdientijd van zijn investering in dit geval niet het belangrijkste aspect. “We hebben nu een mooi verlichte stal. Dat is goed voor de dieren en fijn voor ons. De energiezuinigheid is een bijkomend voordeel. De ledlampen van 50 watt zijn natuurlijk een stuk zuiniger dan die gasontladingslampen van 300 watt.”➤ ‘Structuur en ritme bevorderen gang naar de robot’Klaas Pieter Mulder werkt volgens een strak lichtschema. Het is iedere dag 16 uur licht en 8 uur donker in de stal.
Klaas Pieter Mulder. - Foto: Jan Willem van VlietDe nieuwe ligboxenstal van Melkveehouderijbedrijf Mulder vof in het Groningse Houwerzijl beschikt over een volledig automatische licht- en klimaatcomputer. Deze zogenoemde plug-and-play-besturingskast is gekoppeld aan verschillende sensoren en een weerstation die de verlichting en ventilatie in de stal aansturen. Bij regen, wind en kou gaan de ventilatiekleden automatisch dicht. Op het vlakke Groningse land is dat geen overbodige luxe, aldus Klaas Pieter Mulder (31). “Onze zijwanden zijn bovendien 4,5 meter hoog.”Hij houdt 100 melk- en kalfkoeien en 50 stuks jongvee op 65 hectare. Het rollendjaargemiddelde is 9.466 liter, met 4,22 % vet en 3,56 % eiwit. Mulder runt het bedrijf samen met zijn ouders Jan en Tjarda en zijn vriendin Amarins.De melkveehouder, die het bedrijf combineert met zijn werk als rundveedierenarts, kan de klimaatcomputer met zijn mobiele telefoon bedienen. “Maar in de praktijk maak ik eigenlijk nooit gebruik van die mogelijkheid. De systemen draaien automatisch en ik hoef ook niets aan de instellingen te veranderen.”Met een strak lichtschema van 16 uur licht en 8 donker zorgt Mulder voor structuur en ritme. Dat stimuleert volgens hem de gang naar de robots. - Foto: Jan Willem van VlietBij het bouwen en inrichten van de stal heeft Mulder veel rekening gehouden met dierenwelzijn en looplijnen. Hij koos onder meer voor diepstrooiselboxen, met zand als boxvulling. “Als wij goed voor onze koeien zijn, zijn de koeien goed voor ons”, zo redeneert Mulder.Voldoen aan Maatlat Duurzame VeehouderijIn de stal hangen 16 ledlampen. Deze branden standaard tussen 06.30 uur en 22.30 uur en zorgen voor helder, wit licht. “Met ledlampen en de juiste lichtsterkte voldoe ik aan de eisen van de Maatlat Duurzame Veehouderij”, aldus Mulder.Met een strak lichtschema van 16 uur licht en 8 donker zorgt Mulder voor structuur en ritme. “Dat is in mijn ogen een vereiste om de gang van de dieren naar de melkrobots er goed in te houden.”Met de ingebruikname van een nieuwe stal stapte Mulder over van traditioneel melken op robotmelken. Het aantal melkbeurten steeg van 2 naar ruim 3 per dag en ook de productie steeg behoorlijk. “Het is moeilijk in te schatten wat de invloed van het licht is op de resultaten. Maar de lampen dragen zeker bij aan het werkgemak en – plezier.”