Een landbouwbedrijf in het noorden van de provincie Friesland. - Foto: Mark Pasveer AlgemeenCommentaar

‘Door de kruitdampen zicht op een ander landbouwbeleid, maar welk beleid?’

De kruitdampen trekken langzaam op. Hoewel, inmiddels heeft beoogd verkenner Gom van Strien zijn verkennersopdracht alweer teruggegeven. Wie nu in het politieke slagveld de mogelijkheden van een nieuw kabinet gaat onderzoeken is nog onbekend.

Op het eerste oog ligt een coalitie op rechts van PVV, NSC, BBB met VVD voor de hand. Toch is dit nog niet zo simpel. De BBB van Caroline van der Plas staat weliswaar te popelen van ongeduld. Pieter Omtzigt geeft tegenstrijdige signalen af. Dilan Yeşilgöz wil een ‘kabinet van winnaars’ slechts gedogen.

Landbouw speelt ondergeschikte rol

De landbouwkoers gaat veranderen, zoveel is wel duidelijk. Maar hoe, op welk terrein en op welke termijn is nog volstrekt onduidelijk. De partijen moeten elkaar eerst vinden op de ‘grote’ onderwerpen als immigratie, zorg, schatkist, woningbouw en bestaanszekerheid. De stikstofregels spelen daar zeker een rol in, maar laten we ook realistisch zijn: landbouw speelt in dit hele traject een ondergeschikte rol.

Hoewel de logische coalitiepartners allemaal op ‘rechts’ zitten, verschillen de verkiezingsprogramma’s nogal. De PVV besteedt nauwelijks aandacht aan landbouw. De partij was afwezig in de debatten. Ja, Geert Wilders was wel op de demonstraties, maar veel verder dan oneliners over het schrappen van de stikstofregels kwam hij niet. BBB en NSC willen een beleid geënt op emissie en natuurkwaliteit.

PVV dichter bij PvdD dan bij BBB

PVV vindt klimaatbeleid ‘waanzin’. NSC, BBB en VVD denken daar genuanceerder over. Immigratie is ook zoiets. Wilders stelde in 2012 een ‘Polenmeldpunt’ in, tot afgrijzen van iedereen in Nederland én buitenland. Daar zit meteen ook een gevoelige snaar: de positie van Nederland in Europa. Een nexit, zoals PVV voorstaat, is niet reëel, maar Nederland zal niet langer ‘het beste jongetje van de klas’ willen zijn. En laten we eerlijk zijn: op terrein van dierenwelzijn staat PVV dichter bij de PvdD dan bij BBB.

Alle bespiegelingen ten spijt, waar het echt om gaat, is dat boeren perspectief moet worden geboden: een reëel en langjarig perspectief. De tijd van stoere taal is voorbij. Het andere beleid moet bestendig zijn, standhouden in Brussel en in de rechtszaal. Niemand zit op een tweede PAS-debacle te wachten.

Beleid kost tijd

Tegelijkertijd geldt hier de ‘winstwaarschuwing’. Welke coalitie er straks ook komt, een ander beleid sorteert niet meteen effect. Vraag het de BBB die na de monsterscore in maart bij de Provinciale Staten-verkiezingen nu al kiezers teleurstelt die menen dat er niks gebeurt. Nieuw beleid heeft tijd nodig, in traject, in implementatie en in uitvoering.

De vraag is hoeveel tijd er is. Veel boeren staan op een kantelpunt. Ondertussen gaat ook de maatschappelijke onderstroom voor verduurzaming door. Afnemers, supermarkten en banken nemen op dit terrein steeds meer de regie in handen.

Nee, eenvoudiger is het er met de verkiezingsuitslag niet op geworden.

Beheer
WP Admin