Teelt van zoete bataat vraagt forse investering

Coöperatie Sweet Potato in Poortvliet teelt al voor het derde jaar vrij grootschalig zoete bataat. Afgelopen jaar 7 hectare. De opbrengst gaat grotendeels naar de fritesindustrie.Zoete bataat wordt ook wel zoete aardappel genoemd. De enige overeenkomst met de aardappel is echter dat de bataat ook op ruggen geteeld en met een aardappelrooier gerooid wordt. De laatste zoete bataat van coöperatie Sweet Potato van oogst 2019 is half december afgeleverd voor de fritesindustrie. De coöperatie teelt sinds 2017 zoete bataat. Volgens voorzitter Rien Sinke van de coöperatie is het een gewas dat in opkomst is door een toenemende vraag van de consument en de industrie. Om de teelt op te kunnen starten heeft het personeel van mestdistributiebedrijf Van Leijsen een coöperatie opgericht. De coöperatie telt twaalf leden die samen het werk uitvoeren en het risico dragen.Rien Sinke is voorzitter van Sweet Potato Cooperatie U.A. Deze coöperatie is gespecialiseerd in de teelt en afzet van zoete bataat. - Foto's: Anton DingemanseForse investeringDe teelt vraagt volgens Sinke een forse investering. Alleen het plantmateriaal kost al zo’n € 7.000 per hectare, de folie om de ruggen op te warmen kost € 1.500 per hectare. Ook arbeid is een grote kostenpost. Alleen het planten vraagt al 100 mensuren per hectare. Alles bij elkaar begroot Sinke de kosten op zo’n € 15.000 per hectare.Oogst van zoete bataat met een aardappelrooier. Loonwerker Den Engelsman paste alleen de loofklapper aan.Warmte nodigDe zoete bataat is een subtropische plant die voldoende warmte nodig heeft om zich goed te kunnen ontwikkelen. De bataat wordt daarom op ruggen geteeld die al voor het planten afgedekt worden met afbreekbare zwarte folie. Ook vanwege de temperatuur wordt de bataat pas vanaf de derde week van mei geplant. Afgelopen jaar is een deel van de bataat al begin mei geplant. De telers hadden namelijk de indruk dat het aantal groeidagen te kort was voor een maximale opbrengst. Door de koude meimaand gingen echter veel planten verloren. Tot 21 juni is daarom nog steeds bijgeplant. Sinke heeft de indruk dat het late planttijdstip afgelopen jaar niet veel opbrengst heeft gekost.Een nestje zoete bataat in de rug. De knollen zijn geen knollen zoals de aardappel, maar een verdikking van de wortels.Veel handwerkHet planten van de bataat is moeilijk te mechaniseren. Het gewas groeit namelijk niet uit knollen maar uit stekjes. Deze stekjes worden handmatig en één voor één door de folie in de rug gedrukt. Het planten zorgt dus voor een enorme arbeidspiek. Doordat alle leden van de coöperatie mensen meebrengen om te helpen is dat volgens Sinke wel goed te organiseren. Afgelopen voorjaar is met een plantmachine geëxperimenteerd, maar het aandrukken van de stekken in de rug blijkt moeilijk. Daarom moesten de stekken alsnog handmatig aangedrukt worden. Een andere mogelijkheid om het planten te mechaniseren is met in perspotjes opgekweekte stekken. Deze zijn echter dubbel zo duur dan losse stekken, daarom volgens Sinke voorlopig nog geen optie.De leden van de coöperatie proberen of een plantmachine geschikt is om de stekken van zoete bataat te planten. De plantgaten zijn zo ruim dat de stekken alsnog handmatig aangedrukt moeten worden.Voldoende vocht essentieelNa het planten is het belangrijk om de wortelvorming aan de stekken zo snel mogelijk op gang te krijgen. Voldoende vocht is daarbij essentieel. Het gewas krijgt daarvoor met een haspel meerdere keren een kleine watergift van zo’n 10 millimeter per keer.Handmatig planten gaat net zo goed. Met een plantstok wordt het stekje dwars door de folie meteen op de goede plek gezet.Onkruid weinig kansZijn de planten eenmaal aangeslagen dan vraagt de teelt niet meer zoveel aandacht. Aan bemesting vraagt de teelt 100 kilo stikstof en 100 kilo kali. Dat krijgt het voor het grootste deel uit dierlijke mest. Onkruid krijgt door de folie weinig kans en wat er door de plantgaten naar boven komt is met het herbicide Sencor goed te bestrijden. Half juli heeft het gewas de grond dicht. Aantasting door schimmels of insecten heeft Sinke nog niet gezien, wel vraatschade door muizen. Hij maakt zich wel wat zorgen of dat in de hand te houden is. Voor de afzet naar de retail zijn knollen met een hapje er uit waardeloos, voor verwerking tot frites is dat minder een probleem. Lees ook: Meer leren over telen en vermarkten van zoete bataatAfzetkanalenVoor een deel van de zoete bataat heeft de coöperatie vaste afnemers, voor de rest wordt in de loop van het seizoen een afnemer gezocht. Aan het begin van het project is gekeken naar de retail als afzetkanaal vanwege de hoge prijzen die daar voor het product betaald worden. De prijzen liggen daar soms boven de € 1 per kilo. Echter door de hoge eisen qua beschadigingen en maatvoering voor dit afzetkanaal bleek het voor de coöperatie niet aantrekkelijk om zich alleen op dit segment te richten. Bovendien is het volgens Sinke moeilijk om de hoeveelheid die de coöperatie teelt aan de detailhandel kwijt te kunnen. Sinke rekent met een gemiddelde opbrengst van 40 ton per hectare. Het grootste deel van de opbrengst gaat nu daarom naar de industrie, die het verwerkt tot frites of chips, of gebruikt in babyvoeding. Voor het afleveren gaan de knollen twee keer over de stortbak en wordt er handmatig zo veel mogelijk tarra uit de partij gehaald.Voordeel industriële verwerkingDe industriële verwerking heeft als voordeel dat het product met een aardappelrooier geoogst kan worden, eventuele beschadigingen zijn dan niet zo’n probleem. De zoete bataat wordt in oktober geoogst. In ieder geval voordat er kans is op vorst, want daar kan de bataat niet tegen. Risico’s later oogstenHoewel het blad bij de oogst nog groen is, is de groei er volgens Sinke wel uit. Later oogsten voor extra kilo’s, maar met het risico op vorstschade is daarom volgens Sinke niet verstandig. De bataat hoeft niet direct achter de rooier weg omdat de coöperatie de bataat tijdelijk bij Van Leijsen in kisten of onderlossers op kan slaan. Op 6 december is de laatste vracht afgeleverd. Lees ook: Thoolse zoete bataat voor de industrie