Standaard protocol tegen slepende melkziekte

Door meten van het vetzurenpatroon in de melk van de koeien zag Noud Versteijnen dat veel van zijn verse koeien kampten met slepende melkziekte.De koeien van Noud Versteijnen in Zeewolde (Fl.) vreten van een flinke dijk TMR-rantsoen dat aan het voerhek ligt. Een belangrijk deel van het rantsoen voor de melkgevende koeien bestaat uit snijmais. “Dat moet ook bijna wel als Brabander”, grapt Versteijnen, die oorspronkelijk uit de omgeving van Tilburg komt. Ruim 20 jaar geleden vertrok hij naar de polder om daar zijn melkveebedrijf voort te zetten.De zwartbonte koeien, die qua bloed deels vermengd zijn met Brown Swiss, zien er goed uit. Links in de stal staan de hoogproductieve dieren. Daarachter bevindt zich de laagproductieve groep en aan de rechterkant van de stal zijn de pinken gehuisvest, evenals de droge koeien. Versteijnen heeft lang niet alle jongvee nodig voor vervanging. Een flink deel gaat na afkalven weg voor de verkoop.Melkveebedrijf Versteijnen, Zeewolde
Noud Versteijnen (70) heeft met zijn vrouw Gerrie (65) een melkveebedrijf in Zeewolde (Fl.). - Foto’s: Ton KastermansBedrijfsgegevens100 melk- en kalfkoeien110 jongvee9.983 kilo melk per koe (rgj)4,40% melkvet3,56% melkeiwit60 ha kleigrond6-weekse melkcontroleMelkcontroleOp het bedrijf in Brabant werd de melkcontrole uitgevoerd door CRV. Dat bleef in de polder ook zo. Omdat Versteijnen toch best leergierig is, nam hij al snel deel aan de Flevolandse studieclub ‘De Zuidlob’. Ruim 10 jaar geleden kwam hij via een inleiding in contact met Vereniging Veehouderijbelangen (VVB) Veluwe IJsselstreek in Nunspeet. Omdat deze destijds voor gunstiger tarieven de melkcontrole uitvoerde, stapte Versteijnen over naar VVB.Vorig jaar startte de Vereniging Veehouderijbelangen met meten van het vetzurenpatroon en Blood nefa in de melkmonsters die verzameld worden tijdens de MPR (melkproductieregistratie). Veehouders kunnen daar via een aparte module aan deelnemen. Het vetzurenpatroon en de Blood nefa-waarden in de melk zeggen iets over de penswerking, de vetverbranding, het voorkomen van slepende melkziekte en zelfs de kans op een lebmaagdraaiing.Vetzurenpatroon biedt informatie over diergezondheidVVB Veluwe IJsselstreek in Nunspeet (Gld.) meet sinds 2 jaar het vetzurenpatroon in de melkmonsters van koeien. Deze worden met de leden die zich aangemeld hebben in de HerdManagementTools van VVB gedeeld._{Lees verder onder de foto.}De melkcontrole komt binnen via de computer en op papier. Door in de pc terug te zoeken, kan Versteijnen de kritische koeien selecteren en behandelen.De lengte van de vetzuurketens is opgedeeld in 3 groepen. De kortketenvetzuren (C14/C15) zijn de zogenoemde DeNovo vetzuren. Deze zijn een maat voor de penswerking. De langketenvetzuren (C18:0 en hoger) worden de Preformed vetzuren genoemd. Deze vetzuren vinden hun oorsprong in de voeding. Daar tussenin zitten C16:0- en C16:1-vetzuren die in de categorie Mixed vallen. Daarnaast worden nefa’s gemeten (non-esterified fatty acids). Dat geeft een beeld van de mate van vrijmaken van eigen vetreserves door de koe bij energietekort.Een te lage DeNovo-waarde samen met te hoog nefa duidt op slepende melkziekte. Een veel te lage DeNovo-waarde geeft aan dat de koe een lebmaagdraaiing dreigt te krijgen. Dit komt weinig voor.Omdat VVB Veluwe IJsselstreek nu zoveel ervaring heeft met deze kengetallen, gaat het bedrijf aan het eind van de zomer dit voor elke veehouder uitvoeren en de cijfers delen in hun nieuwe MPR-uitslag die voor alle leden beschikbaar komt.Schrikken van uitslag metingenVersteijnen had al wel vaker in de vakbladen gelezen dat een flink deel van de koeien kampt met slepende melkziekte. Zelf had hij daar weinig zicht op, maar hij merkte wel dat sommige koeien toch wat opstartproblemen ondervinden. “Sommige hoogproductieve koeien komen zo snel op een grote productie dat het ook bijna niet anders kan dan dat ze energie tekortkomen. Ik zou ook liever zien dat ze wat rustiger zouden opstarten, maar ja, dat heb je niet altijd voor het zeggen.”Als driekwart van je koeien problemen heeft, moet je wat doenIn oktober 2018 kreeg hij naast de MPR-gegevens ook de eerste uitslag van het vetzurenpatroon en het nefa-gehalte (maat voor vrijmaken van eigen vetreserves door de koe, red.) in de melk per individuele koe. “Daar schrok ik wel van. 11 van de 15 nieuwmelkte koeien zaten veel te hoog in de nefa’s en veel te laag in de waarde DeNovo, een maat voor de penswerking.”Preventief behandelen omdat oorzaak onduidelijk blijftMet driekwart van de koeien met afwijkende waarden wist Versteijnen dat hij actie moest ondernemen. De directe actie is om de koeien direct meer energie te geven. Een koe met slepende melkziekte wordt normaal gesproken ondersteund door verstrekken van propyleenglycol. “Maar dan moet je wel weten dat het dier kampt met slepende melkziekte. Bij veel van mijn koeien kwam het subklinisch voor, dus dan zie je dat niet.”_{Lees verder onder de foto’s.}
Preventief drenchen is bij Noud Versteijnen standaard protocol geworden, nadat uit de melkcontrole bleek dat veel van zijn nieuwmelkte koeien kampten met slepende melkziekte.Vullen van de drench is simpel. Versteijnen knijpt het handvat in en steekt het uiteinde in de can propyleenglycol. De drench zuigt zich vol als Versteijnen het handvat loslaat.Om de verse koeien direct te helpen, geeft Versteijnen nu, preventief, elke koe direct na afkalven 300 cc propyleenglycol. “Als driekwart van je koeien problemen heeft, moet je wat doen.” Hij verstrekt het middel via een drench. Dat werkt gemakkelijk en snel. Als de koeien tijdens eerste paar weken aan de melk alsnog een afwijkende waarde hebben, geeft hij nog eens 300 cc. In ernstige gevallen 2 keer op een dag. Dat doet hij dan aan het voerhek. Omdat hij zelf niet al te groot is, gebruikt hij het voer als een soort opstapje. “Dan kan ik goed bij de koeien en is drenchen eigenlijk best een eenvoudig klusje dat je vlot kan uitvoeren.”_{Lees verder onder de foto.}De droge koeien komen kort voor afkalven in de rijk ingestrooide afkalfstal.Nog geen aanpassingen aan voerOm de oorzaak te achterhalen, is Versteijnen in gesprek gegaan met zijn voerleverancier. Het rantsoen van de nieuwmelkte koeien is opnieuw bekeken en doorgerekend. Dat geldt ook voor de droogstandrantsoenen. Versteijnen houdt de droge koeien in 2 groepen, maar er zijn geen afwijkingen te vinden in de rantsoenbenaderingen. Kort voor afkalven gaan de koeien naar het strohok en ook daar zijn de basisvoorwaarden aanwezig. Voorlopig tast Versteijnen daarom in het duister waarom zoveel koeien problemen hebben met slepende melkziekte. “Maar de preventieve actie met propyleenglycol voldoet voorlopig goed. Dus daar hou ik maar aan vast.”