LIVE: boeren met minister Schouten in debat over landbouwvisie

Lees hier alles over het debat over de landbouwvisie, boeren die in gesprek gingen met de minister over de toekomst van de (kringloop)landbouw.In de landbouwvisie beschrijft de minister dat ze toe wil naar kringlooplandbouw. Maar er zijn nog veel open einden. Want hoe groot moet die kringloop worden? Hoe doen we dat met mest en kunstmest? En is er nog wel geld te verdienen voor boeren op deze manier?Over deze en nog meer aansluitende vragen gingen boeren in gesprek met de minister tijdens het landbouwvisiedebat. Dit werd er gezegd tijdens dat debat.Het landbouwdebat is afgelopen. Minister Schouten sluit af met de volgende woorden:“Ik wil boeren recht in de ogen kunnen blijven aankijken, want door samen in gesprek te gaan, kunnen we verder kijken naar de toekomst. Ik kan niet altijd iedereen tevreden stellen. Dit is dan ook niet de laatste keer dat ik met boeren in gesprek ga.”Slotwoord minister @carolaschouten van @minlnv tijdens #debatlandbouwvisiepic.twitter.com/fVUd6KT7dO— Martijn ter Horst (@MartijntHorst) 5 november 2018Een andere melkveehouder vraagt waarom de 8,3% korting heilig is. “Dat is ene vraag voor alle andere melkveehouders”, vindt Schouten. Het is geen beslissing geweest van het ministerie om dat getal te kiezen. De minister vindt niet dat alle schuld bij de overheid ligt. “Dit is een discussie tussen het individu, tegenover het collectief.”De minister schets de situatie waarin alle regelgeving wordt losgelaten. “Als ik me nu terugtrek, dan gaan we over alle normen heen en verliezen we de derogatie. De fosfaatrechten zijn nu nog nodig om ervoor te zorgen dat Nederland binnen de gestelde normen blijft. Toen het melkquotum werd afgeschaft, werd er vanuit gegaan dat boeren vrijwillig onder de norm zouden blijven. Dat gebeurde niet, dus moest de overheid ingrijpen. Dus dat is nog wel nodig”, aldus de minister. De volgende vraag gaat over de ‘schotten’ tussen de sectoren in het fosfaatvraagstuk. Carola Schouten antwoordt: “Dit vraagt nog meer solidariteit van boeren onderling. Breder dan alleen melkveehouders onder elkaar. Die afbakening tussen de sectoren is dus nog steeds nodig, want anders krijg je nog meer verdeling tussen pluimvee-, varkens- en rundveehouders.”Schouten: hoewel ik weet dat de actualiteit veel pijn doet, hoop ik dat we met elkaar kunnen praten over de toekomst. Ik wil niet weglopen voor ongemakkelijke vragen en ik hoop dat we met elkaar in gesprek kunnen blijven. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Als ik schotten fosfaatplafonds weghaal vliegen pluimveehouders, varkenshouders, melkveehouders elkaar houden, zegt minister Schouten. #debatlandbouwvisie— Jan Braakman (@JanBraakman) 5 november 2018Schouten wil de schotten tussen de sectoren niet weghalen, omdat sectoren elkaar dan gaan overrulen. Om iedere sector de ruimte te geven die ze nodig hebben, willen ze de schotten behouden. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Indringende vraag over fosfaatbeleid
Melkveehouder Ronald Beulink heeft een indringende vraag. Deze gaat niet zozeer over de kringloopvisie, maar wel over de toekomst van zijn bedrijf: het fosfaatbeleid. Hij ziet zijn bedrijf als duurzaam. Net als andere collega’s loopt hij voorop en is hij gaan werken naar het model van Schoutens’ voorganger Sharon Dijksma. “Ik heb nu problemen doordat er fouten zijn gemaakt in dit dossier. Ik kan aan mijn zoontje niet uitleggen waarom mijn bedrijf misschien wel moet stoppen.”

De minister zegt dat ze zich het afgelopen jaar alle vragen heeft gesteld. “Ik heb alle vragen gesteld, binnen en buiten het stelsel, maar ik heb de antwoorden nog niet gevonden. Maar als ik nu rechten ga toekennen aan u en de andere 100 bedrijven, gaat dat ook voor anderen gelden. Andere boeren hebben al moeten inleveren, ook boeren die niet zijn gegroeid. De enige oplossing zou zijn een nieuwe generieke korting, maar dat roept waarschijnlijk nog meer problemen op voor nog meer boeren. Ik kan geen zoete broodjes bakken, en ik zou willen dat ik nooit voor dit duivelse dilemma had gestaan.”

De minister trekt zich het verhaal van de melkveehouders aan. “Mijn ouders hadden een melkveebedrijf. Wat als mijn ouders hier hadden gezeten en dit probleem hadden gehad? Had ik dan dit verhaal kunnen vertellen?” Ze legt uit dat het ministerie heeft geprobeerd om zo eerlijk mogelijk de rechten te verdelen.

Vleesveehouders vonden dat zij geen fosfaatrechten nodig hadden. Met deze vraag is het ministerie naar Brussel gegaan. De EU is het daarmee eens. Brussel heeft het ministerie dus niet op de vingers getikt omdat deze het verkeerd zou hebben gedaan. Ja, er zijn te veel rechten uitgedeeld, ook aan vleesveehouders.

Maar er is nooit ruimte geweest. “De suggestie dat we rechten over zouden hebben, is niet waar. Niemand is gelukkig met deze situatie. We moeten een weg zoeken om daar met elkaar uit te komen. Ik voel die pijn, maar ik kan niets beloven wat ik niet kan waarmaken.”Vraag: als we naar de kringlooplandbouw gaan, hebben we dan over tien jaar geen fosfaatrechten meer nodig? Schouten: de rechten zijn geen doel op zich, het is een middel om binnen de milieunormen te blijven. We moeten eerst zorgen dat we met dit systeem binnen de kaders blijven.— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Schouten: als ik nu helemaal niks meer zou doen, dan gaan we over alle normen heen. Dan verliezen we de derogatie. Dan zijn er nog heel veel meer bedrijven in de problemen. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Schouten zegt dat ze zelf terug is gegaan naar Brussel over de twijfel of het fosfaatrechtenstelsel wel juist werd geïnterpreteerd met betrekking tot de vleesveehouders. Als Nederland het verkeerd had gedaan, had Brussel al lang op de stoep gestaan. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Mest en bemesting
Als derde en laatste onderwerp is mest en bemesting aan de orde. Melkveehouder Henry Steverink heeft een bedrijf met 110 melkkoeien in Silvolde, Gelderland. “Ik werk al 5 jaar met een kringloop”, zegt hij. Hij is deelnemer aan Vruchtbare kringloop Achterhoek, waarbij hij de stromen van fosfaat en stikstof in beeld heeft. Die laatste is het lastigste, omdat stikstof in verschillende vormen voorkomt in bodem, mest en lucht. Voor het sluiten van de mestkringloop heeft hij een aantal zaken nodig: langetermijndoelen, bedrijfsspecifieke bemestingsnormen, eenduidige onderzoeken, geen tegenstrijdige wetgeving, waardering voor niet-vermarktbare verdiensten zoals bijdrage aan biodiversiteit. Als laatste wil hij een eenvoudige registratie bij samenwerking. Steverink wil graag van de minister weten of er bedrijfsspecifieke normen komen voor fosfaat en stikstof.

De minister heeft deze vraag al vaak gekregen. Ze wil daar graag naar kijken. “Maar het moet ook wel navolgbaar en handhaafbaar worden. Ik moet kunnen zien en toetsen dat het ook goed gebeurt. Daarin zit een uitdaging”, geeft zij toe.Schouten: De suggestie dat we fosfaatrechten over hebben, omdat we fouten zouden hebben gemaakt, is echt niet waar. Als ik rechten over had gehad, had ik ze al lang uitgegeven. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Als we verder gaan dan de kaders, moeten we heel veel anderen in problemen brengen. (Extra korting voor alle melkveehouders). Dat is duivels dilemma, zegt minister. #debatlandbouwvisie— Jan Braakman (@JanBraakman) 5 november 2018Minister: ik ben jaar aan zoeken voor oplossing knelgevallen fosfaat rechte. Ik heb het niet gevonden. #debatlandbouwvisie— Jan Braakman (@JanBraakman) 5 november 2018Schouten noemt de problemen met de innovatieve boeren in het fosfaatstelsel een duivelsdilemma. "Ik zou wensen dat ik hem nooit gehad had. Maar ik kan hier geen zoete broodjes zitten bakken." #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Schouten: ik heb in het fosfaatrechtenstelsel aan alle kanten gezocht naar oplossingen. Ik heb het stelsel ondersteboven gekeerd, maar ik heb geen oplossing gevonden. Als ik rechten ga toekennen aan deze bedrijven, heeft dat consequenties voor alle boeren. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Ronald Beulink uit Zelhem vraagt aandacht voor de melkveehouders die in de knel zitten door de fosfaatrechten. Met veel emotie vraagt hij of en hoe de minister hem kan helpen. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018 
Schouten: iedereen zegt dat ze betere normen hebben. We willen wel naar bedrijfsspecifieke normen toe, maar het moet wel getoetst en geborgd kunnen worden. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Steverink: kennis is het probleem niet. Dat is er zat. Het is aan de boer om die kennis om te zetten tot bedrijfsinzichten. Vraag aan de minister: komen er bedrijfsspecifieke normen zodat ik mijn vakmanschap kan inzetten? #fosfaat#debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Mooi verhaal van melkveehouder Henry Steverink uit Silvolde over kringlooplandbouw. #debatlandbouwvisiepic.twitter.com/e6HMZ2xcCA— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018We gaan door met thema mest. Melkveehouder Henry Steverink vertelt over de mestkringloop in de @VKringloop Vruchtbare Kringloop Achterhoek en Liemers. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018 
Schouten antwoordt: er moeten wel redenen zijn voor ingrijpen, dat is internationaal afgesproken. Als je je niet aan de wereldhandelsverdragen houdt, heb je zo een handelsoorlog. Daar zou juist de bollensector als belangrijke exporteur de dupe van zijn. #debatlandbouwvisie 2/2— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Verdienmodel

Het volgende blok gaat over het verdienmodel. Aan het woord is varkenshouder Hans Verhoeven, hij ziet in het ministerie een medestander, hij denkt ook graag in kringloop. Op zijn bedrijf staat het dier centraal. Hij kijkt graag naar de toekomst en doet het alles wat in zijn vermogen ligt om maximale toegevoegde waarde te creëren.
Hij vraagt zich alf of een boer nog wel wat kan verdienen aan duurzame voedselproductie. Behalve kringlopen sluiten is het ook belangrijk om aandacht te hebben voor dierenwelzijn en volksgezondheid. Hij wil graag een integrale aanpak. Hoe zorgen we ervoor dat de meerkosten van deze ‘groene’ voedselproductie via een soort subsidie wordt vergoed? Als voorbeeld noemt hij de productie van groene energie, met behulp van SDE zijn zonnepanelen en windmolens rendabel.
One-issuebeleid is makkelijk, dat kun je afvinken, ziet de minister. “Maar het is niet bevredigend voor velen.” Ze ziet het belang van het verbinden van factoren, hierbij kan het GLB een instrument zijn.
De minister wil ook dat consumenten bewuster gaan kiezen. Dat zij ook weten wat ze kopen. “Consumenten moeten niet meer kiezen voor het goedkoopste karbonaadje uit het schap, maar voor een product waar ze achter staan. Boeren kunnen zelf hun eigen verdienmodel opzetten. Als ze daarin geloven, is daar ook een meerwaarde”, denkt de minister.

Concurrentie
“Hoe kunnen jonge boeren nog concurreren met het buitenland?”, vraagt een jonge boerin zich af. De minister antwoordt dat ze ook met onder anderen de Duitse landbouwminister in gesprek is over dierenwelzijnseisen. “De Nederlandse modellen van het Beter Leven-keurmerk zijn interessant voor Duitse boeren.”
Ze ziet dat het lastig is voor boeren om nu een goede prijs te behalen voor hun product. Ze is daarom bezig meer ruimte te krijgen binnen de mededingingsregels, zodat het mogelijk is voor boeren om samen een macht te vormen binnen de keten.

Gelijk speelveld
Een pluimveehouder heeft een vraag over het gelijke speelveld tussen. Zij ziet dat er in Nederland strenge eisen zijn, maar dat er in Nederland ook producten zijn die onder veel minder strenge omstandigheden zijn geproduceerd.
De minister herkent dit spanningsveld. “Nederland exporteert over de hele wereld, andere landen doen dat ook. Het is hierbij belangrijk dat we aan consumenten duidelijk maken hoe een product tot stand is gekomen. Hiervoor zijn ook de voedselproducenten en –verpakkers nodig.” De minister tekent daarbij aan dat ze dergelijke ‘oneerlijke’ omstandigheden niet zomaar kan verbieden.

Waardevol voedsel
Een opmerking uit de zaal: ‘Wat is nog de waarde van voedsel? Mensen gooien veel weg.’ Minister Schouten herkent dit: “Soms lijkt het alsof ons voedsel waardeloos is geworden.” Een voorbeeld hiervan zijn de te kleine pruimen die afgelopen zomer dreigden te worden weggegooid, omdat ze 2 mm te klein waren. “Dat zie ik niet met het blote oog.” De minister wil graag dat er opnieuw gepraat wordt over de luxepositie waar we nu in verkeren.

Regels over prijzen
Een Brabantse melkveehouder vraagt waarom de minister niet gewoon regels oplegt die supermarkten verbiedt om te goedkoop voedsel te verkopen. “Dat mag niet van de rechter”, zegt de minister. “Want dan is er wederom geen sprake van een eerlijke handelspraktijk. Ik kan niet ingrijpen bij het tot stand komen van contracten tussen boeren en afnemers.”
Een boer vraagt of er nog wel plek voor hem is, als hij geen kringlooplandbouw wil voeren. “Kringlooplandbouw is geen doel op zich”, zegt de minister. “Het is een antwoord op de vragen die op ons gaan afkomen. Uiteindelijk zullen de emissies van de landbouw bepalend zijn, door deze visie wil ik daar juist richting aan geven. Het is natuurlijk nog steeds aan de ondernemer zelf om te bepalen of hij verder wil boeren in Nederland of daarbuiten.” Vraag: hoe kan het dat de Japanners hier onze producten komen keuren en bepalen welke middelen we mogen gebruiken en Nederland tegelijkertijd eieren uit Oekraïne importeert? #debatlandbouwvisie 1/2— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Boer uit Raalte: als ik niet meedoe aan kringlooplandbouw, moet ik dan verkassen van u?#debatlandbouwvisie Minister: emissies bepalen mede in hoeverre je kunt produceren. Is aan jou de keuze of je dat in Nederland wilt doen.— Jan Braakman (@JanBraakman) 5 november 2018Schouten: kringlooplandbouw is geen doel op zich. Het is wel een middel om andere doelen te behalen, zodat de landbouw een antwoord heeft op de steeds grotere druk op de emissies. Nederland maakt zelf de regels. Het is aan u als boer om te kiezen of u daaraan mee wilt doen.— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Schouten: er wordt nu in de onderhandelingen over het klimaatakkoord niet concreet nagedacht over CO2-beprijzing voor de landbouw. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Het publiek is kritisch richting minister Schouten van @minlnv en stellen veel vragen #debatlandbouwvisiepic.twitter.com/UWlbFizIyK— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Hoe geven we voedsel weer echt waarde?#debatlandbouwvisie consumenten leven in een ongekende luxe met een besteding van 10-12% van hun inkomen voor hun eten.— Jan Varekamp (@JVarekamp) 5 november 2018Schouten: voedsel is voor ons bijna waardeloos geworden. We geven maar 11% van ons inkomen uit aan voedsel. Daardoor ligt er een grote druk op het inkomen van de boer. Als we willen dat boeren op een andere manier gaan produceren, moet daar een eerlijke prijs voor betaald worden.— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Schouten erkent dat er oneerlijke concurrentie is met de eieren uit Oekraïne, maar ze kan dat niet eenzijdig verbieden. Ze verwijst naar gesprekken die de EU voert over de handelsverdragen. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Hoe kan je buitenlandse import aan vergelijkbare eisen houden als wat we van de NL boeren vragen. #debatlandbouwvisie Min Schouten: handelsafspraken en rol EU om dit te bewaken. Maak inzichtelijk aan consument via true pricing. Eerlijke antwoord: kan het echter niet verbieden pic.twitter.com/VDGD68YKYs— MeststoffenNL (@MeststoffenNL) 5 november 2018Applaus voor de vraag hoe de minister kan zorgen dat er in Nederland geen producten meer geïmporteerd kunnen worden die niet aan de Nederlandse productie-eisen voldoen, zoals de oneerlijke concurrentie van eieren uit Oekraïne. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Minister gaat wetgeving mededinging verduidelijken: "We gaan de ruimte oprekken. Proberen positie van boer in keten te versterken." #debatlandbouwvisiepic.twitter.com/HJxbOZjnrW— Jan Braakman (@JanBraakman) 5 november 2018Om een idee te geven hoe het #debatlandbouwvisie gaat. pic.twitter.com/6om2gOBIIB— Martijn ter Horst (@MartijntHorst) 5 november 2018 
Minister Schouten wil de vergoeding voor groenere voedselproductie vooral via het GLB regelen. Schouten ergert zich eraan dat mensen zo kritisch zijn over de wijze waarop boeren produceren, maar dat ze vervolgens bij het schap de goedkoopste karbonade kopen. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Verhoeven vindt dat de overheid teveel naar one-issue kijkt. "Bedrijven die zich op één punt specialiseren kunnen dingen goedkoper, dan wanneer wij op veel punten tegelijk verbeteren. Hoe zorgen we dat de meerkosten van groene voedselproductie wordt vergoed?" #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Volle bak bij @Boerderij_nl debat Landbouwvisie Carola Schouten. Wat gaat dit voor de boer & tuinder betekenen? pic.twitter.com/TvQWjDq3Cq— Jan Huitema (@jhuitema) 5 november 2018Akkerbouwer Ger Evenhuis gaat het hebben over de kringloop. In Schoonoord, Drenthe, heeft hij 400 hectare waar hij aardappelen, bieten, gerst en snijmais teelt. Hij ruilt vaak grond met veehouders. Dat is een win-win situatie voor beide partijen, merkt hij.
Hij vraagt zich af of de huidige landbouwpraktijk nog wel vol te houden is. Op de lange termijn wil hij graag weten waar hij aan toe is, op de korte termijn wil hij weten of de investeringen zich terugbetalen.
Het sluiten van de kringloop vindt hij wat idealistisch. Hoe komen we daar en wat is daarvoor nodig? vraagt Evenhuis zich af.

De minister vindt het een goede vraag. Van veel boeren hoorde ze dat ze al veel bezig zijn met kringlooplandbouw. “Misschien is het ministerie nog wel niet ver genoeg qua wet-en regelgeving”, beaamt Schouten. Ze wil beter kijken naar mest en bemesting. Ze zou graag zien dat boeren kunnen bemesten wat er nodig is voor de grond, zodat boeren meer toe kunnen naar precisiebemesting.
De mestwetgeving is gecompliceerd, toen minister Schouten aan het begin van haar ambtsperiode alle wetgeving bij elkaar zag, snapte ze het ook niet helemaal. “Hoe kan een boer hier dan ooit wijs uit worden”, vroeg ze zich af.
Schouten beaamt dat kringlooplandbouw idealistisch is, maar de huidige landboupraktijk was dat decennia geleden ook. “Laat mij dan maar idealistisch zijn. En nee, ik heb niet alle antwoorden op alle vragen. Er is nog veel inzet, visie, kennis en innovatie nodig.” Iets wat daarbij ingezet kan worden, is het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB). Varkenshouder Hans Verhoeven is blij met medestander Schouten voor kringlooplandbouw. Hij ziet kansen in kringlooplandbouw. "We doen alles om maximaal toegevoegde waarde te bieden, bijvoorbeeld door antibioticavrij te produceren." #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Schouten: de suggestie wordt gewekt dat ik deze visie opleg omdat ik dit graag wil. Ik doe dit omdat ik een landbouw wil die toekomst heeft. Maar er komt steeds meer druk op emissies. Als wij daar geen antwoord op vinden, worden de antwoorden voor u gemaakt. #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Is er een sector die al zo ver is in kringloop als de landbouw vraagt deelnemer debat #debatlandbouwvisie. Applaus. Minister: u houdt niet lang vol niet na te denken over toekomst als andere het ook niet doen. Als u het niet zelf doet, wordt het voor u bedacht.— Jan Braakman (@JanBraakman) 5 november 2018Schouten: dat er complicaties komen bij het doorvoeren van de kringlooplandbouw ontken ik niet. Maar wat is het alternatief? #debatlandbouwvisie— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018Vraag: hoe verdien ik als melkveehouder zelf aan de export van kennis? #debatlandbouwvisie Schouten ziet dat vooral in het toepassen van de hoogwaardigere kennis op het bedrijf.— Boerderij.nl (@Boerderij_nl) 5 november 2018