Is coöperatie middel of doel? (1)

Onze coöperaties schoten wortel in de jaren na 1880. Meer dan een eeuw geleden. Er heerste toen een landbouwcrisis. Ligt in dat verleden onze toekomst?Wie weet. Het ging slecht met de boeren. Ze verkochten hun melk, kaas en boter rechtstreeks aan handelaren. Ze hadden feeling met de markt.

Toen kwam de industrialisatie. De zuivelfabrieken schoven tussen de boer en de afzetmarkt in. Enerzijds was het gemakkelijk. De boer kon zijn producten afleveren aan de zuivelfabriek. Anderzijds verdween het contact met de markt. En dat viel tegen.

De handel en industrie deden niet wat de boeren hoopten en verwachten. De prijzen bleven laag. De boer had het arm, terwijl handel en industrie floreerden. De boer was de onderliggende partij. Ze leverden niet meer een eindproduct, maar degradeerden tot grondstofleverancier. Ze waren afhankelijk van de grillen van de particuliere zuivelfabriek.

Dat was de start van boereninitiatief. Het verhaal is bekend. Boeren gingen zelf zuivelfabrieken stichten en exploiteren. De coöperaties ontstonden. Men nam het heft in eigen handen. Zonder emotie, maar gewoon met een economisch doel: een hogere melkprijs en onafhankelijk van anderen.

Een lange aanloop. Van belang echter om te constateren dat er overeenkomsten zijn met de huidige situatie. Weer een crisis, weer lage opbrengstprijzen. Weer afhankelijkheid. Nu in mindere mate van de particuliere verwerkers, maar meer nog van de eigen coöperatie. Er is afstand, onbehagen en een gevoel van afhankelijkheid. De boer is weer de onderliggende partij, hoe de coöperaties ook hun best doen met mooie woorden en op duur papier gedrukte gladde teksten de boeren te paaien. Dat lukt tot nog toe maar moeilijk.

Is er dan nog toekomst voor onze coöperatie?