Golf van fusies en overnames in ki-wereld op komst

De Nederlandse wereld van kunstmatige inseminatie (ki) wordt gekenmerkt door veel aanbieders en grote concurrentie. De komende jaren wordt een herschikking verwacht, waarbij de nasleep van Covid-19 als aanjager kan gaan werken.Na de MKZ-crisis in 2001 vonden flinke verschuivingen plaats in de Nederlandse rundvee ki-wereld. Zelfstandige ki-organisaties en ki-services schoten als paddenstoelen uit de grond, om koeien maar zo vlot mogelijk drachtig te maken. “Dat had een bovengemiddelde concurrentie in de ki-wereld als gevolg”, zegt Albert Reurink, die als directielid van het Franse Evolution de Nederlandse ki-wereld met interesse volgt. De komende jaren wordt consoldiatie, internationalisatie en schaalvergroting in de rundvee-ki's verwacht. Of zuiver Nederlandse indexen overblijven, is de vraag. - Foto’s: Ronald HissinkDe Nederlandse ki-wereld bestaat uit negentien ki-organisaties en importeurs van sperma. Het aantal inseminaties in ons land bedroeg vorig jaar 2.966.658. Ter vergelijk: in 2010 was dit 2.543.982, blijkt uit cijfers van CRV. Als het gaat om spermaverkoop heeft marktleider CRV een marktaandeel van circa 60%. In 2004 werd het marktaandeel van CRV, toen nog CR Delta geheten, door de Nederlandse mededingingsautoriteit geraamd op circa 80%. KI Samen is na CRV op gepaste afstand de tweede marktpartij van Nederland, gevolgd door KI Kampen op plaats drie. ‘Nederlandse stierindex verdwijnt’Gerard Scheepens voorziet als directeur van KI Samen dat er de komende jaren veel verandert in de Nederlandse ki-wereld. “Het is een raar jaar voor iedereen. Covid-19 kan weleens gaan leiden tot een golf van fusies en overnames. Door de crisis wordt dit soort processen met vijf jaar versneld. Ik verwacht dat Nederland over vijf jaar geen eigen stierindex meer heeft en dat er mogelijk een Duits-Nederlandse index is.”Genoomstieren geven een indicatie, maar geen garantieVolgens Frido Hamoen, Managing Director BU Nederland/Vlaanderen bij CRV, is daar voorlopig geen sprake van. “Het is geen geheim dat we voorstander zijn van een gemeenschappelijke stierindex, bijvoorbeeld een Europese basisindex. Dat heeft ook op de agenda gestaan. Op dat vlak is het nu heel stil. Het is een brug te ver voor aantal landen, zo lijkt het.”Onderscheiden met eigen gezichtScheepens ziet de toekomst van het in 1982 opgerichte KI Samen met vertrouwen tegemoet. “Als tweede speler van Nederland gaan we voor continuïteit. De toekomst ziet er goed uit, ook al zijn we nooit tevreden. We blijven ons onderscheiden met een eigen gezicht en motto: de praktijk bewijst ’t”, aldus Scheepens, die met KI Samen blijft inzetten op koefamilies en uiterst kritisch is over genomic selection. “Genoomstieren geven een indicatie, maar geen garantie. Feiten zijn feiten en berekeningen zijn berekeningen.” Scheepens heeft hoge verwachtingen van het Jersey-fokprogramma dat KI Samen heeft gelanceerd. Hoewel het aandeel Jersey-sperma nu nog beperkt is, gaat dit volgens hem een vlucht nemen. “Over vijf jaar is 5% van het door ons verkochte sperma afkomstig van Jerseys. Jerseys staan garant voor een lagere fosfaatuitstoot en een betere voerefficiëntie, ze scoren op dat vlak aanzienlijk beter dan Holstein en zijn daardoor ook voor Nederlandse bedrijven interessant.”Fokkerij en ki worden uitbesteed. Dat gaat vaak op basis van vertrouwenDat voerefficiëntie commercieel leeft, toont de introductie door CRV van fokwaarden voor voerefficiëntie in december. “Door genomics kunnen we voerefficiëntie al meenemen in ons fokprogramma”, stelt Hamoen. “We zijn volop data aan het verzamelen. Het gaat om data van duizenden dieren. Een dochtergeteste stier, als bijvoorbeeld G Force, heeft op dit vlak al een betrouwbaarheid van 90%.”In de ki-wereld wordt gerept over oneerlijke concurrentie als het gaat over deze voerefficiëntieproeven van CRV. Dat erkent dat op de vijf praktijkbedrijven inderdaad veelal CRV-stieren ingezet zijn. Er lopen volgens de organisatie echter ook nakomelingen van aanbieders op die bedrijven. Daarnaast kijkt CRV of het, door samen te werken met organisaties in de VS, Duitsland en de Scandinavische landen, de betrouwbaarheid van de fokwaarde kan vergroten. Daarmee komen dan ook de data van nakomelingen van niet-CRV stieren in de fokwaardeschatting. Kleine partijen verwachten groeiHoe blijven ki-organisaties concurrerend? Zo doen ze dat bij KI Kampen, WWS en Masterrind Holland.

KI Kampen viert dit jaar zijn 40-jarig jubileum. Het marktaandeel van KI Kampen is de laatste tien jaar een paar procent gegroeid, vertelt Erik Laarhuis. “We gaan richting 10%. We willen de komende jaren rustig doorgroeien. Daarbij heb ik niet de illusie dat 20% marktaandeel in 2030 zomaar haalbaar is.” KI Kampen staat volgens Laarhuis voor een gevarieerd aanbod aan verschillende bloedlijnen. “We hebben een aantrekkelijk aanbod, met een scherpe prijs-kwaliteitverhouding. Veehouders weten ons te vinden.”
WWS is net als KI Kampen al tientallen jaren actief op de Nederlandse markt. General manager Bart Soetebier ziet het gebruik van genoomstieren toenemen. “Bij ons is 40% van het verkochte aantal rietjes afkomstig van genoomstieren.” Soetebier: “We hebben een breed aanbod, met meerdere rassen en betrouwbare fokwaardes, maar iedereen kan stieren leveren. Wij maken voor iedere veehouder een strategisch plan op bedrijfsniveau. Daarin betrekken we ook de veearts. Met behulp van de kennis van onze mensen brengen we het product tot waarde.”
Als importeur van het Duitse Masterrind startte Sietze Akkerman in 2014 Masterrind Holland. “Masterrind is groot in Duitsland. Ons stierenaanbod is groot. We hebben voor iedere boer wat wils”, aldus Akkerman, die met een breed assortiment de boer op gaat. “Zoveel boeren, zoveel meningen”, zegt Akkerman, die veel concurrentie ervaart. “Ik heb achttien concurrenten. Het ene jaar is het andere jaar niet in deze branche. Een goede stier helpt enorm. Met Rioaveso hebben we dit jaar een topper.”‘Samenwerking biedt mogelijkheden’Frido Hamoen omschrijft de Nederlandse ki-wereld als een ‘open markt met veel aanbieders’. “Men is hier vanuit alle fokkerijlanden aanwezig. Dat is het mooie van de Nederlandse markt. Het is een vrije markt, die weinig belemmeringen kent. Daardoor zijn er veel importeurs.”Hamoen sluit niet uit dat CRV in de nabije toekomst de samenwerking opzoekt met andere partijen. “Daar zijn we naar aan het kijken. Dat is geen geheim. Nieuwe technologieën en dataverzameling en -verwerking vragen investeringen. Daarvoor zijn omvang en armslag nodig. Samenwerking biedt mogelijkheden.”Albert Reurink ziet de interesse onder melkveehouders in fokkerij afnemen. Het manco van de fokkerij is het feit dat veehouders niet altijd begrijpen hoe ze fokwaarden moeten interpreteren, zegt hij. “Hoe kom je tot die getallen en hoe leg je ze uit? Stieren worden in Europa op verschillende manieren gerangschikt. Dat moet beter. In april ontstond verwarring naar aanleiding van een fout van CRV en diens communicatie daarover, in de berekening (of omrekening) van buitenlandse Europese, o.a. Evolution, stieren. Dat draagt niet bij aan het vertrouwen van veehouders in fokwaarden. Daar worstelt iedereen mee. Daar komt nog eens bij dat de aandacht ook verschuift. Omgaan met maatschappelijke druk staat hoog op het prioriteitenlijstje. Fokkerij en ki worden uitbesteed. Dat gaat vaak op basis van vertrouwen.”Het zal voor kleine aanbieders lastig genoeg zijn om een verkoopteam op de weg te houdenSietze Akkerman erkent dat vertrouwen cruciaal was om zich als importeur van het Duitse Masterrind in de markt te kunnen vestigen. Akkerman voegde zich zes jaar geleden als laatste bij de groep van Nederlandse ki-organisaties en importeurs. “Ik werkte daarvoor bij WWS en had een bekend gezicht. Dat zorgde voor vertrouwen.” Akkerman verwacht niet dat er nog meer ki-organisaties en importeurs bijkomen. “Fusies en overnames lijken mij waarschijnlijker”, zegt hij.Het feit dat er zoveel aanbieders van stierensperma zijn, zegt volgens Reurink iets over de enorme passie voor de veehouderij en fokkerij. “Het is mooi dat er in Nederland ruimte voor is, maar ik vraag me tegelijk af of al die ki-organisaties wel zo rendabel zijn. Ik heb daar m’n vraagtekens bij. Het zal voor kleine aanbieders lastig genoeg zijn om een verkoopteam op de weg te houden. De veehouder heeft daar baat bij. Hij kan goedkoop inkopen om zijn koeien drachtig te krijgen.”Hoe ontwikkelt de ki-wereld zich verder?Frido Hamoen en Joost Klein Herenbrink gaan namens CRV in op ontwikkelingen en trends in de ki-wereld.

Wat is het aandeel genoomstieren bij CRV?
Klein Herenbrink: “Het gebruik van jonge stieren is inmiddels 65% bij zwartbont en 75% bij roodbont. Dat stabiliseert. Het optimum zal tussen 65 tot 70% liggen. Er blijft een markt voor dochtergeteste stieren. De betrouwbaarheid van dochtergeteste stieren is groter. Het hangt ook af van het fokdoel. Sommige fokstieren zijn exceptioneel goed voor bijvoorbeeld gezondheidskenmerken en zijn op dat vlak qua niveau concurrerend met genomics. Atlantic scoort bijvoorbeeld heel hoog op klauwgezondheid met een betrouwbaarheid van 99%.”
De betrouwbaarheid van genoomstieren wordt in twijfel getrokken.
Hamoen: “We weten dat er kritiek wordt geuit op genomics, maar het is een bewezen techniek, waarmee we onder meer door het testen van vrouwelijke dieren gerichte paringen beter mogelijk kunnen maken. Wij gaan voor betrouwbaarheid. Dat kan op verschillende manieren. CRV staat voor genomics, wordt gezegd. Dat klopt ook wel, maar we hebben ook een gebalanceerd fokstierenaanbod. Dat blijft ook zo. De keuze is aan de boer. Kiest hij voor het hoogste genetisch niveau met een iets mindere betrouwbaarheid of gaat hij voor een hogere betrouwbaarheid op een iets lager niveau? Het is maar net waar de veehouder zich het prettigst bij voelt.”
Door genomic selection is er sprake van inteelttoename.
Klein Herenbrink: “CRV hanteert een kritische grens van 6,2% inteelt. Veehouders hebben de mogelijkheid om bij de ki-organisatie de grens te verlagen naar 3,1%. Met de introductie en opkomst van genomics is het voor ons natuurlijk zaak om inteelt kritisch in de gaten te houden. Wij hebben aandacht voor inteelt. Met het gebruik van paringsprogramma SAP kunnen veehouders inteelt prima managen. Bij fokken met één ras is altijd sprake van inteelt en moet je deze managen. Wil je inteelt uitsluiten, dan is kruisen de optie.”
Waarin verschilt de Nederlandse fokkerij van die in het buitenland?
Hamoen: “In omliggende landen en de VS worden meer jonge stieren gebruikt. Daar staat productie voorop. Meer dan in andere landen ligt de focus in Nederland op gezondheidskenmerken. Dan praat je over uiergezondheid, klauwgezondheid, vruchtbaarheid, levensduur en levensproductie per koe. Er zijn minder vraagtekens over het fokken op gezondheidskenmerken dan tien jaar geleden. We zien de tussenkalftijd afnemen en de vruchtbaarheid en de uiergezondheid verbeteren. Met genomics hebben we daar echt stappen in gezet.”
Wat is bij jullie het aandeel gesekst sperma?
Hamoen: “Het aandeel gesekst sperma is 5 tot 10%. Het is moeilijk te voorspellen of dit zo blijft. Het verschilt ook sterk per ki-organisatie. Het is een nieuwe techniek, die in ontwikkeling is. Neemt de vruchtbaarheid toe en gaat de kostprijs omlaag dan groeit het aandeel. We zien dat sommige boeren ervoor kiezen om gesekst sperma te gebruiken voor hun pinken en hun koeien met Belgisch Witblauw insemineren. Het gebruik van vleesveesperma voor het ondereind van de veestapel is een trend.”
Hoe ontwikkelt de inzet van Belgisch Witblauw zich?
Klein Herenbrink: “Het gebruik van Belgisch Witblauw bedroeg in 2019 35%. Dat was exceptioneel hoog, als gevolg van de fosfaatwetgeving. Dit jaar stevenen we af op zo’n 32%. Sommige bedrijven zijn misschien toch te scherp teruggegaan in hun jongveebezetting.”