Fosfaatrechten temperen groeitempo

Hoge kosten van fosfaatrechten gaan de groei in de melkveehouderij temperen, stelt ABN Amro. Opschaling gaat door, maar in een minder hoog tempo.Opschaling van de melkveehouderij zet de komende jaren door. Daar zijn de deskundigen het wel over eens. Het is nodig om stijgende kosten met veelal kleinere marges op te vangen. En het is een gevolg van overname van productiemiddelen van stoppers door de blijvers. De introductie van fosfaatrechten en daarmee fors hogere kosten van groei, zwakt het tempo van opschaling wel af. “De introductie van fosfaatrechten brengt de sector min of meer terug naar de tijd van melkquotering, waarin melkveehouders ook extra moesten investeren om te kunnen groeien”, zegt Pierre Berntsen, directeur Agrarische Bedrijven van ABN Amro. “Grote stappen zijn hierdoor nauwelijks nog mogelijk. Stapsgewijs groeien en optimaliseren zijn dan belangrijke strategieën voor de blijvers.”De goedkoopste groei is volgens Berntsen nog altijd optimalisatie ofwel groei van omzet binnen de bestaande fosfaatruimte. Bij optimalisatie hoort ook een gedegen financieel management, zeker bij grotere schommelingen in de melkprijs. “Ondernemers die dat goed in de vingers hebben en in staat zijn om echte buffers op te bouwen, behouden een betere liquiditeitspositie”, zegt Hans Scholte, senior bedrijfsadviseur bij Flynth.Het aantal melkveebedrijven neemt met 1,5% per jaar af. Rabobank verwacht de komende jaren een iets sterkere daling. Dat biedt kansen voor opschaling van de blijvers. - Foto Roel DijkstraFosfaatrechten te duurEen fosfaatrecht kost circa € 180 per kilo netto fosfaat. Bij opschalen is dat een extra investering van ongeveer € 8.000 per koe. Het investeren in fosfaatrechten kan nauwelijks uit. Al zeker niet voor melkveehouders met een hogere financieringslast. Maar ook voor veehouders die recentelijk geen grote investeringen hebben gedaan, is het erg kostbaar om de 8,3% korting op de fosfaatruimte terug te kopen. “Omdat deze korting de vaste kosten over minder liters verdeelt, verhoogt dat de kostprijs met 1 tot 2 cent per liter melk. Met aankoop van rechten weer op het oude niveau melken, verhoogt de kostprijs ook nog eens met 2 cent extra”, zegt Berntsen. “Dat biedt minder investeringsruimte en minder marge voor buffers in perioden met lage melkprijzen. Je hebt gemiddeld circa 3 maanden melkgeld nodig als buffer voor een prijsdal.”ABN Amro heeft het effect van groei, inclusief fosfaatkosten, doorgerekend op de marginale kostprijs in 3 bedrijfssituaties. Er is geen extra rendement mogelijk met aankoop van fosfaatrechten op het huidige prijsniveau als veehouders daarvoor geld lenen. Dat komt pas als de financieringslasten wegvallen. Bij aankoop van rechten uit eigen middelen is aflossing en betalen van rente niet nodig en dat beïnvloedt de liquiditeitskostprijs niet. Nadeel is minder buffer voor tegenvallers of andere investeringen. Berntsen adviseert om bij investeringen altijd vooraf te berekenen wat hiervan de effecten zijn.In 2016 telde Nederland 1,7 miljoen koeien: goed voor 14,3 miljard kilo melk. Het gemiddeld aantal koeien per bedrijf was 97, in 1980 was dat nog 38. - Foto: Cor Salverius.Jaap Gielen, specialist melkveehouderij van Countus accountants, verwacht dat de prijs van fosfaatrechten op termijn kan dalen. “Stoppers kunnen hun fosfaatrechten alleen kwijt aan blijvers, zolang ze niet uitwisselbaar zijn met andere sectoren en er geen opkoopregeling door de overheid komt. Hierdoor ontstaat uiteindelijk een evenwichtsprijs op een lager niveau”. Berntsen sluit niet uit dat het advies van de commissie grondgebondenheid de prijs van fosfaatrechten drukt.Fosfaatrechten verhogen kosten groeiBereken altijd of het rendement van uw melkveebedrijf verbetert door investeringen in productiemiddelen, waaronder fosfaatrechten. Hieronder is de marginale kostprijs van groei doorgerekend in 3 verschillende bedrijfssituaties. Deze bedrijven benutten alle grond voor gras en voedergewassen. De marginale kosten omvatten alleen de extra kosten. De vaste kosten worden gedragen door de al bestaande productie.Bedrijfssituatie 1: groei is kostbaarEen bedrijf met gemiddelde resultaten investeert in groei (stalbouw, pacht extra grond, heeft extra mestafzet en koopt gedeeltelijk ruwvoer aan). Fosfaatrechten kosten € 180/kg melk en wordt voor 2/3 gefinancierd, rentedragend met aflossing. De marginale kosten zijn 51 cent per kg. Conclusie: groei verhoogt de kostprijs van dit bedrijf fors.Bedrijfssituatie 2, benutting van stalruimte levert nauwelijks rendement door fosfaatrechtenEen erg efficiënt bedrijf met goede resultaten en een aantal lege koeplaatsen. De al bestaande melkproductie draagt de kosten van deze lege plaatsen. Bij groei bedragen de marginale kosten opgeteld 41 cent/kg melk. Dit is fors boven het niveau van de lange termijn melkprijs. De extra productie verhoogt de kostprijs en verslechtert het langjarige totale bedrijfsresultaat.Bedrijfssituatie 3, stal benutten zonder kosten fosfaatrechten levert rendement opOok een efficiënt bedrijf met ruimte in de stal. Alleen: er zijn geen kosten voor fosfaatrechten door hogere fosfaatefficiëntie, vermindering van jongvee of men betaalt ze uit eigen middelen. De marginale kosten voor deze extra liters zijn 26 cent per kg. Nu is het financieel aantrekkelijk om ruimte in de stal te benutten. In de meeste gevallen verlaagt dit de kostprijs van het bedrijf.Samenwerken voor kostprijsbeheersingOm de kosten van groei te beheersen, biedt samenwerking tussen blijvers en stoppers het meeste perspectief. “Dat creëert voor de blijvers de mogelijkheid om productiemiddelen van stoppers geleidelijk over te nemen. Veehouders die stoppen met melken, verkopen meestal niet direct hun grond. Als de blijvers deze grond en fosfaatrechten van stoppers benutten via bijvoorbeeld een maatschap, is direct kopen van rechten en extra grond voor groei nog niet nodig”, stelt Marijn Dekkers, sectorspecialist melkveehouderij van Rabobank Nederland.Gielen gelooft op de korte termijn ook in constructies waarbij verkopers van productiemiddelen een deel van de aankoop meefinancieren. “Dat kan via het verpachten van grond, verhuur van fosfaatrechten of het aangaan van samenwerkingsverbanden”, zegt Gielen. Ook samenwerking tussen melkveehouders en akkerbouwers is in bepaalde regio’s kansrijk. Blijvers kunnen locaties van melkveebedrijven die stoppen ook benutten, al dan niet in samenwerking, voor jongveeopfok of als tweede melklocatie. “In gehuurde oudere, kleine ligboxenstallen kunnen veehouders dan bijvoorbeeld 60 koeien op één melkrobot extra huisvesten tegen relatief lage kosten”, zegt Jelle Zijlstra, melkveehouderij-econoom van Wageningen Livestock Research.Goed personeel vinden is lastigVerdergaande technologische ontwikkelingen, zoals het werken met sensoren en smart farming, maakt opschaling zonder vreemde arbeid mogelijk. Uitbesteden van jongveeopfok bespaart op fosfaat, maar ook op arbeid. Volgens Dekkers blijft het vinden van goed personeel lastig. “De meeste melkveebedrijven blijven dan ook gezinsbedrijf. Veehouders huren wél vaker losse arbeid in, bijvoorbeeld loonwerkers of door uitbesteding van het melken”, merkt Dekkers. Het wegvallen van meewerkende vaders, moeders, opa’s en oma’s op grotere bedrijven is voor sommigen ook een bedreiging. “Deze bedrijven krijgen het op wat langere termijn zwaarder als ze geen goed personeel kunnen vinden”, zegt Gielen. Bij een te hoge kostprijs of lage melkprijs bestaat het risico dat veehouders met grotere bedrijven bezuinigen op ingehuurde arbeid. “Dat kan op termijn sociaal, mentaal en fysieke een forse last worden”, vindt Berntsen.Milieu en maatschappijVolgens Henk van den Brink, sectoreconoom agrarische sector van ING, zijn het halen van milieudoelstellingen en grondgebondenheid de grootste uitdagingen voor de Nederlandse melkveehouderij. Beiden werken kostprijsverhogend. “Grond kopen of pachten en voer-mestcontracten kosten geld. Hetzelfde geldt voor investeren in maatregelen die het milieu ontzien”, zegt Van den Brink. Dat geldt voor beperken van fosfaatverliezen, maar ook voor vermindering van uitstoot van ammoniak en CO2 (waaronder methaan en lachgas). De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) heeft het kabinet geadviseerd om de veestapel in te krimpen om klimaatdoelen te halen. Bij het klimaatakkoord van Parijs is afgesproken dat de Nederlandse veehouderij niet meer dan 10 megaton CO2-equivalenten mag uitstoten in 2050. De veehouderij produceert nu 17 megaton CO2-equivalenten. Het vraagt dus nog een flinke inspanning om broeikasgasemissies te verlagen. De overheid en de melkveesector hebben een voorkeur voor technische maatregelen boven inkrimping van de veestapel. “Om investeringen in duurzaamheid via exploitatie terug te kunnen verdienen, heb je ook een bepaalde minimale schaalomvang nodig”, zegt Scholte. “Ook is financiering van innovatieve, nog niet bewezen technieken vaak lastig. De overheid moet dan ook vernieuwingen aanjagen en innovaties stimuleren.”Maatschappelijke interesse voor duurzame productieDe maatschappelijke interesse voor duurzame productie groeit. De deskundigen verwachten dan ook een toename van de diversiteit aan melkstromen, zoals A2-melk, VLOG-melk of melkstromen met meerwaarde door weidevogelbeheer of biodiversiteit. Dat biedt kansen voor toegevoegde waarde en toeslagen op melk. “Het hoge vakmanschap en de kritische consumenten in Nederland stimuleren melk met meerwaarde. Daarvoor is veel perspectief. Niet alleen op de Europese markt, maar ook mondiaal”, zegt Zijlstra. “Chinezen hechten veel waarde aan melk die zich onderscheidt op gezondheid of duurzaamheid.” Van den Brink ziet voor melkveebedrijven met een gezonde financiële positie een goed toekomstperspectief. “Zij zijn over 10 jaar nog steeds melkveehouder. Survival of the fittest geldt nu meer dan ooit.”