Ecosystemen als voorbeeld voor de landbouw

Mark Shepard pleit voor het nabootsen van natuurlijke ecosystemen in de landbouw. Volgens de Amerikaan kunnen alleen systemen van meerjarige gewassen en veel diversiteit de mensheid op termijn van voldoende voedsel voorzien.Om zijn ervaring met deze werkwijze op zijn New Forest Farm in de staat Wisconsin te delen, schreef Shepard het boek ‘herstellende landbouw’.Hoe kijkt u tegen de Nederlandse landbouw aan?“We hebben het hier waarschijnlijk over een van de meest efficiënte landbouwsystemen op onze planeet. Maar er is sprake van een grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en duidelijk is dat er te weinig grond beschikbaar is. Sommige mensen denken dat landbouw alleen kan plaatsvinden op mooie, vlakke, gedraineerde percelen, maar dat is niet het geval. Door ecosystemen na te bootsen in de landbouw, kunnen we net zoveel landbouw laten plaatsvinden op bijvoorbeeld groenstroken langs de weg.Wat me fascineerde toen ik een tijd terug in Nederland een groenteteler bezocht, was dat hij elk jaar een aantal bomen moest planten voor natuurdoeleinden. Daardoor ontstonden veldjes met bomen zoals kastanjes, walnoten, sleedoorn en hazelnoot. De bomen werden niet onderhouden, maar zaten vol met fruit en noten. Het enige wat de teler nog moest doen was oogsten.”Valt dit onder het begrip herstellende landbouw?“Ja, deze bomen worden niet behandeld als in een boomgaard. Want in een boomgaard gebruik je meststoffen, en spuit je met bestrijdingsmiddelen. Maar als je bomen plant op groenstroken, kunnen daar bijvoorbeeld vogels of andere dieren in nestelen. Nadien kun je de opbrengst oogsten. Het kost je nul aan onderhoud en je ontvangt alle baten van de natuur, in combinatie met een goede landbouwkundige opbrengst. Je imiteert een natuurlijk ecosysteem en behandelt dit ook als een natuurlijk ecosysteem. Dus je voegt niets toe. Maar zodra je oogst, verwijder je materiaal, waardoor je het ecosysteem helpt om nog beter te groeien. Je kunt het zien als een combinatie van ecologisch herstel, bosbouw en landbouw.”Dus u zag veel mogelijkheden in Nederland?“Zeker, ik zag enorm veel voorbeelden. Het lukt jullie niet alleen om een enorme hoeveelheid gewassen te telen op een klein oppervlak, jullie beschikken ook nog eens over een enorme hoeveelheid gewassen op plekken die nog niet eens geoogst worden. Kijk maar eens naar al die kleine natuurterreinen verspreid over het platteland. Daar bevinden zich uiteenlopende gewassen die niet eens geoogst worden. Er is sprake van een nieuwe economie die nog niet is aangeboord, terwijl de bron al wel aanwezig is. Deze economie ga je echter niet tot leven brengen door 50.000 hippies in natuurgebieden te sturen om al deze gewassen te oogsten. Je moet de gewassen wel in rijen planten om ze mechanisch te kunnen onderhouden en oogsten.”Mark Shepard heeft een agrarisch bedrijf op basis van een meerjarig agro-ecologisch systeem. - Foto: Mark ShepardEr moet sprake zijn van een zekere ordening?“Precies. Het komt allemaal neer op het ontwerp. De pioniers in permacultuur werkten kleinschalig en oogsten met de hand. Dat is denk ik de reden waarom veel boeren geen technieken uit deze vorm van landbouw hebben overgenomen. Als een boer daarnaar kijkt, ziet hij chaos.”De wijze waarop in Nederland landbouw wordt bedreven, lijkt ver af te staan van uw manier van werken. Is het mogelijk om deze twee werkwijzen dichter bij elkaar te brengen?“Wat we nodig hebben, is dat iemand deze wijze van landbouw met succes gaat toepassen. Als er één initiatief slaagt, komen er vanzelf meer. Dus we hebben geen boeren nodig met kleinschalige permacultuurtuinen die er schattig uitzien, maar in wezen een puinhoop zijn. Dat spreekt niemand aan.”U heeft in Amerika een voorbeeld gesteld?“Ja, samen met een partner heb ik 45 hectare grond gekocht in Wisconsin waar mais en soja werd geteeld. We kochten het land met de intentie om het eiken-savannelandschap te herstellen. Binnen dit ecosysteem vind je gewassen als appels, kastanjes, hazelnoten, kersen, druiven, frambozen, kruisbessen, aalbessen en gras.Met dit natuurlijke systeem hebben generaties zich eeuwen weten te voeden. We kunnen niet terug naar de tijd van jagers en verzamelaars, maar wat we wel kunnen doen is onze boerderijen zo ontwerpen, dat we het natuurlijke ecosysteem van de savanne nabootsen. Door dit op landbouwkundige manier toe te passen creëren we schaal. Ook zijn we in de gelegenheid mechanisatie toe te passen en kunnen we meer voedsel van een hectare grond halen dan met eenjarige gewassen. En wat het meest significant is, is dat onze kosten enorm dalen, omdat we niets hoeven uit te geven aan kunstmest en bestrijdingsmiddelen.”Wat dachten uw buren toen u met uw project begon?“Een tijd terug dachten ze nog dat ik gek was. Een hippie die is doorgedraaid. Maar vervolgens zagen ze dat het groeide. Anderen namen onze werkwijze over en nu telt de coöperatie (Organic Valley) die we 25 jaar geleden oprichtten meer dan 2.000 leden, goed voor een omzet van meer dan een $ 1 miljard. Dus het model is vrij succesvol en dat trekt de aandacht.”Hoe lang duurt het voordat je kunt oogsten?“Het mooie aan dit systeem is dat het vanaf dag één winstgevend kan zijn. Alleen zijn de gewassen die toen winstgevend waren, niet meer dezelfde als nu. We begonnen met eenjarige graansoorten als mais, gerst, rogge en tarwe. Ook teelden we een kleine 10 hectare groenten. We teelden de granen en groenten net als anderen, maar tussen de velden plantten we rijen bomen en planten. Niet als in een boomgaard, maar als een natuurlijk ecosysteem.”Wat is uw grootste zorg betreffende de conventionele landbouw?“Een van mijn zorgen met betrekking tot de conventionele landbouw is dat veel van de betrokken bedrijven wetgevingen beïnvloeden, zodat het illegaal wordt voor mensen om dingen anders aan te pakken. Het gaat over algemene wetgeving die het voor grote multinationals gemakkelijker maakt te concurreren met kleinere, meer wendbare, innovatieve bedrijven die over het vermogen beschikken om zich snel aan te passen aan de marktvraag. Ik ga de teelt van eenjarige gewassen niet frontaal aanvallen en zeggen dat dit moet stoppen. Het mag doorgaan zolang ook wij mogen doorgaan en de vrijheid krijgen om nieuwe wegen te zoeken.”Is dat de grootste bedreiging voor de manier waarop u landbouw bedrijft?“Dat vormt de grootste directe bedreiging voor ons. Een grote dreiging die voor de conventionele landbouw op de loer ligt, is de ineenstorting van de teelt van eenjarige gewassen als gevolg van klimaatverandering. Verhoogde CO2-concentraties in de atmosfeer, een stijging van de zeespiegel en de verandering van weerpatronen. Dat is de grootste crisis voor de teelt van eenjarige gewassen.”Wat is uw belangrijkste boodschap aan de Nederlandse agrariërs?“Er is niemand op deze planeet die hetzelfde presteert als de Nederlandse boer. Dat is de waarheid, te bewijzen met statistieken. Na de VS is Nederland de tweede exporteur van landbouwproducten ter wereld. Maar als je een Amerikaanse boer zou dwingen zich aan alle regels te houden zoals in Nederland met een beperkte ruimte, zouden ze daar niet mee om kunnen gaan. Nu is het tijd dat Nederlandse boeren ook heel goed worden in het managen van een nagebootst natuurlijk ecosysteem. Hun boerderijen zo ontwerpen dat het eruit ziet en zich gedraagt als een natuurlijk ecosysteem. Op die manier kunnen ze hun kosten enorm laten dalen en zouden ze veel beter af zijn. Het zou kunnen dienen als voorbeeld voor de wereld.”Het boek van Mark Shepard, 'Herstellende landbouw'.Shepard spreekt woensdag 22 maart om 20:00 uur in de Rode Hoed in Amsterdam, in het kader van de debatserie It’s the food, my friend!.