‘De boer betaalt nu onevenredig veel’

De ‘verstoorder’ betaalt als archeologisch onderzoek nodig is bij nieuwbouw of uitbreiding. Dat moet anders, zegt Eric van der Kuijl.Eric van der Kuijl is archeoloog en voert normaal gesproken jaarlijks rond de 100 onderzoeken uit als boeren nieuw bouwen of uitbreiden. De laatste jaren is dat aantal door de malaise in de melkveehouderij sterk teruggelopen. Maar één ding bleef hetzelfde. “De boer moet overal voor betalen”, aldus van der Kuijl.Waarom is dat zo?“In de wet op Archeologische Monumentenzorg is opgenomen dat de ‘grondverstoorder’ voor alle onderzoeks- en documentatiekosten opdraait. Maar in dat systeem betaalt een boer als verstoorder onevenredig veel. Die is tenslotte grootgrondbezitter en zit op waardevolle grond. Zo loopt de boer veel meer risico op archeologische vondsten. Het zou daarom veel eerlijker zijn als gemeentes, provincies en het Rijk via een subsidiepotje die kosten deels compenseren. De gemeente Apeldoorn doet dit bijvoorbeeld al.”Naam: Eric van der Kuijl (47). Bedrijf: Hamaland Advies. Functie: directeur/archeoloog. - Foto: Jan Willem SchoutenHoe hoog kunnen die kosten oplopen?“Bij nieuwbouw of uitbreiding begint archeologisch onderzoek met bureauonderzoek en een verwachtingsmodel. Dat kost gemiddeld € 500. Als dat tot vervolgonderzoek leidt, moet er geboord worden. Dat kost het dubbele. Als er dan archeologische resten verwacht worden, is proefsleuvenonderzoek nodig. Dan komen de graafmachines die op 10% van het beoogde staloppervlak sleuven trekken. Dat kost gemiddeld tussen de € 7.500 en € 10.000. Aan het eind van dit traject ben je meestal zes tot tien weken verder.”En als er echt iets gevonden wordt?“Dan wordt het echt duur. Als de resten toegevoegde waarde hebben, gaat er een rapport naar de gemeente. Die bepaalt of dit het stempel ‘behoudenswaardig’ krijgt en neemt een besluit of de resten uitgegraven moeten worden, of dat het bouwplan aangepast moet worden. In de praktijk gebeurt dit bij de twee op de tien boeren. De meerkosten hiervan kunnen flink zijn; ruwweg € 30.000 tot € 75.000. En de vertraging van de bouw kan dan soms oplopen tot een half jaar of meer.” ‘Elke graafdag op het erf staat gelijk aan drie tot vier rapportagedagen’Wat kan de boer beter doen?“Het mes snijdt aan twee kanten. Gemeentes hebben onvoldoende besef van de impact van archeologisch onderzoek op bedrijven, maar boeren onderschatten het ook. Ze moeten de risico’s op hun bedrijf goed in kaart brengen. Laat een nieuw perceel bijvoorbeeld tijdig via een quick scan screenen om te zien of het bouwvlak aangepast moet worden. Maar boeren moeten ook zoveel mogelijk foto’s en tekeningen van verbouwingen en rekeningen van grondverzetbedrijven bewaren. Alle historische informatie kan helpen. Tot slot is één vuistregel van belang: elke graafdag op het erf staat gelijk aan drie tot vier rapportagedagen.”Lees ook: Boer de klos door te veel graafwerk