15 tips over aanpak salmonella bij kalveren

Het aantal salmonellabesmettingen in de kalverhouderij is de laatste jaren fors gestegen. In de bestrijding lijkt hygiëne het sleutelwoord. Aanpak salmonella bij kalveren vraagt lange adem.Voor pakweg 2012 kwam salmonella bij kalveren nauwelijks voor, maar sinds die tijd zijn er regelmatig uitbraken en dan met name in het najaar. De opkomst van salmonella is voor een belangrijk deel te linken aan het verminderde antibioticagebruik, en dan met name het vrijwel wegvallen van colistine.Lees onderaan dit artikel 15 tips over aanpak salmonella.Meer uitbraken salmonellaStartkuren onderdrukten de salmonellabacterie direct, dus werden kalveren niet ziek. Salmonella-uitbraken doen zich vooral in stressvolle periodes voor, bijvoorbeeld in de eerste weken dat kalveren op stal staan. De afgelopen jaren is het aantal uitbraken van salmonella toegenomen.Monitoring DiergezondheidszorgOver 2014-2015 meldde de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) dat op 9,5% van de niet-melkleverende bedrijven antistoffen tegen salmonella waren aangetroffen. In december bleek uit de Monitoring Diergezondheidszorg dat in 2017 op 18% van de onderzochte kalverbedrijven antistoffen waren aangetroffen. Dit percentage kwam naar boven door het eerste grootschalige onderzoek dat er naar salmonella in de kalverhouderij gedaan werd. Het gaat daarbij vooral om salmonellastammen typhimurium en dublin, waarbij typhimurium vooral in het oosten en midden van het land voorkomt en dublin vaker in het zuiden van het land. Een oorzaak voor de spreiding is niet bekend. Ondanks die stijging stelt de GD in de Monitoring te verwachten dat het aantal besmettingen op kalverbedrijven zal afnemen doordat het aantal besmette melkveebedrijven snel terugloopt door de verplichte deelname aan het landelijke bestrijdingsprogramma.Kalveren uit het buitenlandEen goede ontwikkeling waar de kalverhouderij zeker van profiteert, maar nog altijd is ongeveer de helft van de geslachte kalveren uit het buitenland afkomstig. Het salmonellarisico is sterk afhankelijk van de aanpak in het betreffende land. Toch lijkt er in de praktijk een stabilisering van het aantal uitbraken te zijn, wat de opmaat voor een daling kan zijn. “Vooral nu de melkveehouderij ook BVD gaat bestrijden. BVD ondermijnt het immuunsysteem van de kalveren, waardoor salmonella eerder kans krijgt”, stelt Willem Jan Last, kalverdierenarts bij dierenartsenpraktijk VUG in Voorthuizen (Gld.)._{Lees verder onder de foto.}Materialen als bezems per stal of afdeling voorkomt versleping van salmonella binnen het bedrijf. - Foto: Bert JansenBestrijden is lastigEen salmonellabesmetting bestrijden is een lastige klus. Kalveren krijgen de bacterie binnen via de bek, door aan elkaar te likken, via drinkbakken en drinkemmers of via mest in de drink- of voertrog. Heeft een bedrijf eenmaal een klinische besmetting gehad, dan is de kans zeer groot dat een volgend koppel er ook weer mee te maken krijgt, omdat de bacterie zich in de stal vestigt. “We weten dat de bacterie in de stal aanwezig blijft, maar dat betekent niet dat een volgende ronde ook weer een klinische uitbraak volgt”, weet Last. Belangrijke aanpak bij een besmetting is de lege stal goed te reinigen en ontsmetten. Al wordt de onderkant van de roosterbalken nooit 100 procent schoon.Hoge koortsSalmonella kenmerkt zich doordat kalveren plotseling zeer hoge koorts krijgen, boven 40 graden. S. dublin zorgt voor een hardnekkigere infectie die vooral op de longen slaat, S. typhimurium veroorzaakt ernstige en bloederige diarree, dit zorgt al snel voor vochttekort en daardoor eerder tot sterfte. S. typhimurium is aan te tonen met een mestmonster. S. dublin daarentegen is slecht via de mest aan te tonen. Bij sectie geven sterk opgezette lymfeknopen de indicatie en kan de bacterie daaruit opgekweekt worden.Vaccinatie kan zinvol zijnVoor de behandeling van S. typhimurium is vaker inzet van tweedekeusmiddelen nodig, terwijl S. dublin vaak wel goed reageert op inzet van eerstekeusmiddelen. Individueel is in beide gevallen soms inzet van een derdekeusmiddel nodig. Steeds vaker lukt het ook om een uitbraak lokaal te houden door het aangedane dier, zijn hokgenoten en de hokken daaromheen te behandelen met antibiotica en daarnaast strikte hygiënemaatregelen te nemen. Bij een hardnekkige besmetting op een bedrijf met uitbraken over meerdere rondes kan vaccinatie zinvol zijn om een nieuwe lichting kalveren te beschermen. Probleem is echter dat de vaccins Salmopast en Bovivac S geen Nederlandse toelating hebben. Dierenartsen kunnen deze middelen via de cascaderegeling op basis van de buitenlandse toelating wel inzetten.Hygiëne belangrijkste wapenKalverhouders kunnen naast goede reiniging en ontsmetting preventief zo veel mogelijk stressreducerend werken. Dat begint al bij een zo rustig mogelijk transport en de tijd nemen voor het lossen van de kalveren. Stress heeft invloed op de eerste drinkbeurt van de kalveren, door rustig binnen te komen, zullen kalveren sneller beginnen te drinken, wat hun weerstand ten goede komt. In het voorkomen van verdere besmetting van andere stallen en afdelingen is hygiëne belangrijk. Bijvoorbeeld door aparte bedrijfskleding en materiaal per stal te gebruiken. Al is dat met voerwagens vrijwel niet te doen.Drager van bacterieEen kalf dat een salmonellabesmetting heeft doorgemaakt, kan drager worden van de bacterie.

Zo’n kalf kan de bacterie continu uitscheiden, maar kan ook latente drager worden. In dat laatste geval is stress een van de factoren waardoor de bacteriën in het kalf weer explosief in aantal kunnen stijgen en weer uitgescheiden kunnen worden.15 tips aanpak salmonella► Pas strikte bedrijfshygiëne toe. Zo min mogelijk auto’s op het erf en gebruik zelf en voor bezoekers bedrijfskleding en schoeisel.
► Overweeg bij meerdere stallen elke stal te voorzien van bezems, scheppen en behandelsets om zo overdracht tussen stallen te voorkomen.
► Gebruik voor elke stal een andere overall en laarzen.
► Pas goede ongediertebestrijding toe. Niet alleen ratten en muizen, maar zorg er ook voor dat er geen vogels in de stal of in de ruwvoeropslag kunnen komen.
► Voer geen mest aan van andere rundveebedrijven.
► Reinig en desinfecteer de stal na een infectie.
► Strooi na reiniging en desinfectie kalk op de roosters. Kalk zorgt voor een droge ondergrond en werkt desinfecterend.
► Werk met schone materialen.
► Geef moeilijke drinkers snel een drijfspeen en laat kalveren zo min mogelijk met de hand aandrinken. Met de hand is de kalverhouder zelf de grote overbrenger van bacteriën.
►Gebruik in elke afdeling/stal een aparte schep of emmer om de melktrog schoon te maken.
Weerstand op peil houden
Na een infectie kunnen kalveren latente dragers worden. Om opnieuw uitscheiden van de bacterie te voorkomen, moet de weerstand van de kalveren op peil gehouden worden. De volgende maatregelen helpen daarbij:
► Controleer en optimaliseer het stalklimaat. Vertrouw daarbij niet blindelings op de klimaatcomputer.
► Voer in de opzetweken en bij ziekte in overleg met dierenarts en contractgever extra weerstandverhogende mineralen en vitamines bij.
► Controleer en optimaliseer de voeding.
► Pas een correct ijzerbeleid toe.
► Grijp snel in bij ziekte of verdachte kalveren.