Einde grupstal in zicht

Zuivelverwerkers willen af van de grupstal omwille van dierenwelzijn. Maar onderzoek toont aan dat de grupstal ook dierenwelzijnsvoordelen heeft.Als het aan zuivelafnemers ligt, heeft de grupstal zijn langste tijd gehad. De Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) wil per 1 januari nieuwbouw en uitbreiding van bestaande grup- of aanbindstallen verbieden. “Aangebonden dieren zijn beperkt in het uitoefenen van natuurlijk gedrag. Dat accepteren burgers steeds minder. De markt gaat daar in mee”, zegt NZO-woordvoerder René van Buitenen. “Uitfaseren van aanbind- en grupstallen is daarom onvermijdelijk.”In Nederland en Europa bestaat geen verbod op het aanbinden van vee in de reguliere melkveehouderij. Een Europees verbod is voorlopig ook niet erg waarschijnlijk, want in Europa staat nog veel rundvee op een grupstal. In Roemenië en Zweden staat driekwart van het melkvee aangebonden en in Duitsland circa tweederde. In Noorwegen staan negen van de tien koeien in een grupstal. In de VS heeft 62% van de bedrijven een grupstal en ook in Canada zijn nog veel grupstallen. In 2000 telde Nederland nog 5.450 grupstallen en op 22 oktober 2017 was dat gedaald naar 1.132 (zie grafiek hieronder).Vanaf 2000 is het aantal grupstallen in Nederland met bijna 80% gedaald. Vanaf 2008 daalde het aantal grupstallen minder hard dan voor 2008.
Grupstal heeft ook voordelenHet is de vraag in hoeverre het dierenwelzijn op een grupstal slechter is in vergelijking met vrijloopstallen en hoe je dat kunt meten. “Uitspraken over het welzijn van melkvee hebben altijd een feitelijke en een normatieve basis. Van belang is op basis van welke metingen je besluit hoe het is gesteld met het dierenwelzijn en welke betekenis je hecht aan uitkomsten”,

zegt Hans Hopster, lector diergedrag, diergezondheid en dierenwelzijn van Hogeschool Van Hall Larenstein. Het gaat in elk geval niet alleen om bewegingsvrijheid; andere welzijnscriteria spelen ook een rol.Meting welzijn melkveeHet Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek (ILVO) in België heeft in 2011 het welzijn van melkvee gemeten op 39 commerciële bedrijven. De helft had traditionele grupstallen en de andere helft vrijloopstallen jonger dan twintig jaar. Hierbij zijn de welzijnsindicatoren gemeten die staan omschreven in het Welfare Quality protocol (zie kader ‘Hoe meet je dierenwelzijn?‘).Het ILVO concludeerde dat de totaalsom van welzijn over de vier welzijnsprincipes nagenoeg gelijk is in aanbindstallen en ligboxenstallen (zie tabel ‘Welzijnscores‘). De ligboxenstal scoort duidelijk beter voor huisvesting, dankzij het welzijnsaspect ‘bewegingsvrijheid’. De grupstal scoort beter op ‘sociaal gedrag’, omdat koeien in een grupstal elkaar minder vaak verjagen of elkaar stoten met de kop. De koeien in de grupstallen in deze proef weiden meer dagen per jaar minstens 6 uur, waardoor de grupstal hoger scoort op ‘ander gedrag’. De angsttest liet zien dat koeien op een grupstal minder snel een dichterbij komende observator proberen te ontwijken. Dat verklaart de betere score voor ‘mens-dier-relatie’. De overige scores voor welzijnscriteria en -principes waren statistisch niet significant verschillend.Zuivelverwerkers schrijven de grupstal af zonder de effecten van de inrichting van moderne grupstallen op diergezondheid, dierenwelzijn en milieu daadwerkelijk te meten. - Foto's: Mark PasveerDe lagere score voor afwezigheid van pijn door managementprocedures in ligboxenstallen is vooral te wijten aan het 100% onthoornen. Deze ingreep vond slechts op 57% van de grupstalbedrijven plaats. In het ILVO-onderzoek zijn grupstallen geselecteerd waar de laatste twintig jaar geen structurele veranderingen plaatsvonden. Het is daarom te verwachten dat de welzijnsscore voor moderne grupstallen veel positiever uitvalt. Zowel grupstallen als ligboxenstallen verschillen veel van elkaar in inrichting, stalklimaat, management en koecomfort.Stalinrichting en managementHopster vindt het aanbinden van koeien ongewenst. “Als je een koe jaarrond aanbindt, staat haar welzijn zeker onder druk. Want sociaal gedrag en beweging zijn belangrijk voor het welbevinden van een koe”, zegt Hopster die een ligboxenstal in de regel beter vindt voor het dierenwelzijn van melkvee dan een grupstal. “Maar dat hangt wel sterk af van de stalinrichting en het management. Een ruime, modern ingerichte grupstal met veel weidegang kan beter zijn voor het dierenwelzijn dan een slecht ingerichte ligboxenstal waar koeien jaarrond op stal staan”, zegt Hopster. Ook uit internationale studies die Hopster aanhaalt, blijkt dat de grupstal niet altijd slechter scoort op welzijn en gezondheid dan een ligboxenstal.‘Nieuwe moderne management- en huisvestingssystemen zijn niet altijd beter voor het welzijn en de gezondheid van koeien’Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de grupstal met uitloop zelfs beter scoort op dierenwelzijn en gezondheid dan jaarrond opstallen in een ligboxenstal. De koeien in deze grupstallen scoorden 2% sterfte, 5,1% gedwongen afvoer in de eerste zestig dagen van de lactatie en 13,8% oudere koeien (> 6 jaar). De productie bleek goed en de koeien hadden een laag celgetal. De scores van koeien jaarrond opgestald in ligboxenstallen waren significant slechter: 8,3% sterfte, 9,7% afvoer in de eerste zestig dagen van de lactatie en 6,4% oudere koeien. De onderzoeker concludeert dat nieuwe moderne management- en huisvestingssystemen niet altijd beter zijn voor het welzijn en de gezondheid van koeien.Roemeens onderzoek met 3.192 melkkoeien op tachtig bedrijven bewijst dat koeien op bedrijven met een grupstal, waarbij ze ook af en toe loslopen, duidelijk veel beter scoren op dierenwelzijnscriteria dan koeien op grupstallen zonder mogelijkheden tot beweging. “Het welzijn van melkkoeien op een grupstal is dus niet per definitie slecht, maar hangt sterk af van de kwaliteit van de stal en het management van de veehouder”, stelt de Roemeense onderzoeker.Op de moderne grupstal van Sytze Holtrop in Rottum hebben de koeien geen dikke hakken of problemen met Mortellaro. Een pluspunt van de grupstal.Beweging altijd goed voor koeienVolgens Hopster is beweging altijd goed voor een koe. “Zeker rondom het afkalven leidt beweging bijvoorbeeld in een groot strohok of potstal, tot minder afkalfproblemen en een betere start van de lactatie.” Dat kwam ook naar voren uit vierjarig Zweeds onderzoek met 65 melkkoeien. Aangebonden dieren die ook af en toe beweging kregen, bleven gezonder in de eerste twee weken van de lactatie. De helft van de dieren stond jaarrond vast op een grupstal, de andere helft liep ’s zomers dagelijks 2 tot 3 kilometer en in de winter 400 tot 800 meter per dag. De koeien met beweging hadden minder vaak mastitis, afkalfproblemen en niet-infectieuze klauwproblemen. Ook het celgetal en het aantal dierbehandelingen was lager.Geen stressNoors onderzoek toonde aan dat prestaties en gezondheid in kleinere ligboxenstallen (< 27 melkkoeien) niet altijd beter zijn dan in aanbindstallen. Onderzoek in Frankrijk maakt duidelijk dat aangebonden koeien geen acute of chronische lichamelijke stress hadden, want er waren geen verhoogde cortisolniveaus in het bloed van deze koeien gevonden.‘De maatschappelijke opvattingen over dierenwelzijn zijn leidend voor de NZO’Nederlandse zuivelverwerkers schrijven de grupstal al af zonder te meten wat de effecten zijn van de inrichting van moderne grupstallen op dierenwelzijn. Hopster verwacht dat de Duurzame Zuivelketen voor deze relatief kleine groep melkveehouders geen duur onderzoek gaat opzetten. “De maatschappelijke opvattingen over dierenwelzijn zijn leidend voor de NZO, waarbij ‘ruimte’ en ‘natuurlijk gedrag’ de belangrijkste elementen zijn.”Hoe meet je dierenwelzijn?In het EU-project Welfare Quality (2004-2009) zijn protocols ontwikkeld om het welzijn van landbouwhuisdieren op praktijkbedrijven te meten. Het protocol voor melkvee omvat 32 welzijnsindicatoren die tijdens een bedrijfsbezoek door deskundige en getrainde mensen worden gescoord. Zij voeren het protocol overdag tijdens de stalperiode uit, omdat een aantal metingen niet zijn uit te voeren als de dieren in de weide staan.WelzijnsscoresIn tegenstelling tot vorige methodes die vaak bestonden uit een beschrijving van huisvesting en het management, gebruikt Welfare Quality bij voorkeur indicatoren die te meten zijn op de dieren zelf, omdat die directer zijn gerelateerd aan hun welzijn. De scores (0-100) van de 32 welzijnsmetingen zijn gegroepeerd in elf welzijnscriteria die op hun beurt bestaan uit scores (0-100) voor vier welzijnsprincipes. Op basis van deze principescores kan de algemene staat van dierenwelzijn op het bedrijf in vier categorieën worden ingedeeld: geclassificeerd, aanvaardbaar, verbeterd of uitstekend.Welzijnsscores lopen van 0 (zeer slecht) tot 100 (optimaal). De algemene welzijnscategorie was ofwel ‘aanvaardbaar’ ofwel ‘verbeterd’ en verschilde nauwelijks tussen ligboxenstallen (50% ‘verbeterd’) en traditionele bedrijven (53% ‘verbeterd’). De ligboxenstal scoort duidelijk beter voor huisvesting. De grupstal scoort beter voor gedrag.➤   Terug naar tekstLees ook: Aantal grupstallen loopt vanzelf terug