Grootkapitaal en voedsel

In Rusland neemt de geschiedenis een rare wending. De landbouw wordt er meer en meer gedomineerd door zeer grote buitenlandse bedrijven. Megabedrijven met illustere namen als Trigon Agri en Black Earth Farming kopen tienduizenden hectares op in de voormalige Sovjet-Unie.Waar minder dan een eeuw geleden de privéboeren naar Siberië werden gestuurd en staatslandbouwbedrijven werden opgericht in de socialistische heilsstaat, lijkt nu het grootkapitaal de baas.
Heel erg winstgevend zijn de investeringen van deze bedrijven nog niet. Net als hun voorgangers, de staatsbedrijven, zit ook hier de grote schaal vaak dwars. Schaalgrootte en efficiëntie gaan soms, maar lang niet altijd samen. Om die reden is in het verleden, vlak na de ineenstorting van het communisme, juist het familiebedrijf gepropageerd als veel efficiënter alternatief. Het huidige plan van Oekraïne om tientallen Nederlandse agrarisch ondernemers te werven om de landbouw daar een impuls te geven, past daar ook in.
Maar het gezinsbedrijf is niet alleenzaligmakend, is de les die het postcommunistische Rusland. Het zeg maar Nederlandse model is er niet echt aangeslagen. De kolchoz-boeren werden niet massaal zelfstandig ondernemer, maar bleven in grote verbanden werken. Groot, groter grootst lijkt daar nog steeds te passen.
Aan de ene kant ligt dat aan puur plaatselijke omstandigheden, met een overheid die heel anders functioneert dan die in West-Europese landen. Maar het past ook in een brede internationale trend.
Wereldwijd zijn staten, investeerders en bedrijven bezig strategische grondposities in te nemen. Soms ontaardt dit in ’landroof’ in derdewereldlanden. Vaak gaat het niet om roof, maar wel om enorme transacties op de graan- en sojamarkt en op de grondmarkt, gedreven door de behoeftes van met name China en rijke Arabische landen. Het feit dat ook grote Westerse investeerders in deze business stappen, toont dat voedselproductie en grootkapitaal elkaar niet uitsluiten.