Ziekten

 

Zaai en groei
Ziekten
Plagen
Oogst
Bewaring
Afzet
Uien home

Bladvlekkenziekte

Latijnse naam: Botrytis squamosa

 

Omschrijving

Nadat de schimmel het blad is binnengedrongen, ontstaan geelwitte ingezonken vlekjes (lesies). Als het blad voorzichtig wordt samengeknepen, ontstaat een scheurtje in de lesie. Bij het afsterven van het blad kan de schimmel sporen vormen. Lesies ontstaan dus het eerst op het oudste blad. Dit gegeven is voor controle van het perceel belangrijk. Voorwaarde is dat dit blad nog ongeveer 50% bladgroen moet hebben.

 

Bladvlekken

Witte tot geelwitte vlekken; het blad bij een vlek zachtjes tussen duim en wijsvinger indrukken. Bij bladvlekken ontstaat een scheurtje in de vlek.

 

Wanneer aan de orde

Bladnatduur en relatieve luchtvochtigheid zijn bepalend voor het optreden van de schimmel. Temperaturen tussen 12 °C en 25 °C zijn gunstig voor de schimmel. Temperaturen boven 30 °C kunnen voor de schimmel dodelijk zijn.

Uit onderzoek is gebleken dat de schimmel minimaal een bladnatperiode van 6 uur - en gemiddeld zelfs 10 uur - nodig heeft om een lesie te kunnen veroorzaken. Zonder vrij vocht op het blad kan de schimmel geen lesies (vlekken) veroorzaken. Het blijkt dat wanneer ’s nachts de bladnatduur onder 6 uur blijft er geen gevaar is voor sporulatie. Is de bladnatduur meer dan 12 uur, dan zal de volgende ochtend vrijwel zeker een sporenvlucht plaatsvinden.

Tussen 6 en 12 uur bladnat blijkt de relatieve luchtvochtigheid belangrijk: is de relatieve luchtvochtigheid (RLV) de voorgaande dag lager dan 70% geweest, dan is er nauwelijks gevaar voor sporenvlucht. Is de RLV boven 70% geweest, dan kan alsnog een sporenvlucht worden verwacht. De incubatietijd bedraagt slechts enkele dagen.

Van belang is dat er al jaren een systeem van geleide bestrijding bestaat als beslissingsondersteuning (BOS) voor de teler.

Bestrijding

Bladvlekkenziekte kan worden bestreden met preventieve behandelingen met fungiciden. Met de bespuitingen moet worden begonnen als de eerste vlekken op de oudere bladeren worden gevonden. Om zeker te zijn dat het hierbij om bladvlekken gaat, moet het blad bij een vlek zachtjes tussen duim en wijsvinger worden ingedrukt. Bij bladvlekken ontstaat een scheurtje in de vlek. De eerste bespuiting vindt meestal plaats rond half juni als de planten elkaar tussen de rij beginnen te raken.

Afhankelijk van ziektedruk en weersomstandigheden moet om de 7 à 10 dagen een behandeling worden uitgevoerd. Bij warm droog weer kan een ruimere spuitinterval worden aangehouden. Een beslissing ondersteunend systeem (BOS) kan helpen om het juiste toepassingsmoment van gewasbescherming te bepalen

 

Terug naar boven ⤴


Cladosporium

Latijnse naam: Cladosporium allii-cepae N.Sp. of Heterosporium allii- cepae

De vorm van bladvlek (leaf blotch) heet Mycosphaerella allii- cepae.

 

Omschrijving

Cladosporium is een schimmel die ovaalvormige vlekken veroorzaakt. De kleur is aanvankelijk bleekachtig. Op ouder wordend blad kan de schimmel zich sterk uitbreiden. De vlekken worden groter en donkerder en doen het blad verbleken. De schimmel verspreidt zich via de lucht, waarna sporen op planten belanden.

 

Fluweelvlekkenziekte

 

Wanneer aan de orde

Cladosporium gedijt het best onder gematigde omstandigheden bij temperaturen tussen 2 en 20 °C.  De schimmel gedijt goed met veel vocht en/of hoge luchtvochtigheid (>90%).

Bestrijding

Een gezond gewas is weerbaarder tegen fluweelvlekkenziekte. Uienafval moet ver uit de buurt van de teelt blijven. Chemische bestrijding is mogelijk. 

 

Terug naar boven ⤴


Fusarium

Latijnse naam: Fusarium oxysporum f.sp. cepae

 

Omschrijving

Fusarium oxysporum komt in vele vormen voor. Voor de ui is de schimmel pathogeen en kan gezonde uien aantasten. Hij produceert aan de bolbasis een wit schimmelpluis dat, door de afwezigheid van sclerotiën, gemakkelijk is te onderscheiden van witrot. Moeilijker is het onderscheid met bodemrot, veroorzaakt door de koprotschimmel. De schimmel is grondgebonden en blijft heel lang in de bodem achter, zodat vruchtwisseling - net als bij witrot - nauwelijks tot geen oplossing is.

 

Fusarium

Wit schimmelpluis aan de bolbasis zonder sclerotiën; de ui heeft vaak een oranjeachtige kleur in droge toestand.

 

Wanneer aan de orde

De optimale bodemtemperatuur waarbij deze schimmel kan infecteren ligt tussen 25 en 30 °C. Onder 15 °C ontstaan nauwelijks symptomen.

Bestrijding

Een mogelijkheid tot bestrijden is nog niet voorhanden, waardoor slechts preventie mogelijk is. Niet telen op besmette percelen en rassen gebruiken die weerbaarder zijn tegen fusarium, zoals Hysky.

 

Terug naar boven ⤴


Koprot

Latijnse naam: Botrytis aclada Fres. of Botrytis allii Munn

 

Omschrijving

De schimmel koprot kan kop-, bodem- en zijrot veroorzaken. Door koprot kan veel schade ontstaan. Dankzij het ontsmetten van zaaizaad wordt het zaad als infectiebron uitgeschakeld. Afvalhopen zijn de belangrijkste infectiebron, als deze tot laat in het voorjaar aanwezig blijven. Het afval moet voor juni zijn geruimd. Op stro van haver, gerst, tarwe, vlas, luzerne, boon en erwt kan de schimmel goed saprofytisch leven. Dit betekent dat na de hoofdgrondbewerking geen resten meer zichtbaar mogen zijn.

 

Koprotaantasting

 

Koprot

Hier is de koprotschimmel actief.

 

Maude (Engeland) ontdekte dat een hoog percentage rot in de bewaring te herleiden is naar een infectie in de laatste week van juni. Dit constateerde hij in 7 opeenvolgende jaren. De schimmel infecteert de planten tijdens het groeiseizoen door via de huidmondjes binnen te dringen. Hiervoor is minimaal 2 uur vrij vocht nodig. Het is dan ook van groot belang het weer tijdens de laatste week van juni goed in de gaten te houden. Over de afstand die de sporen in de lucht kunnen afleggen, bestaan meningsverschillen. In Engeland wordt pakweg 700 meter aangehouden. In Nederland wordt uitgegaan van zo’n 1.200 meter.

 

Koprot

Bij koprot vertoont de ui op de schouder mycelium met zwarte sclerotiën; is de schimmel inactief, dan is het mycelium antracietkleurig.


Hier heeft Botrytis aclada geleid tot bodemrot.

 

In de bladeren is de schimmel latent (zonder symptomen) aanwezig. Als de bladeren verouderen, verspreidt de schimmel zich over het blad en kan sporen vormen. Deze sporen worden via de wind verspreid en kunnen jongere bladeren van dezelfde plant of van andere planten aantasten.

Worden bladeren aangetast waarvan de bladscheden de vlezige bolrok vormen, dan zal de schimmel via de hals de bol binnendringen en rotting veroorzaken. Koprot is daarvan het gevolg.

 

Wanneer aan de orde

De schimmel heeft vooral vocht nodig. Om schade te beperken, moet zo snel mogelijk worden gerooid en gedroogd. De hals moet volledig droog zijn, omdat de schimmel niet in droog weefsel gedijt. Het doel van het op tijd rooien en zo snel mogelijk drogen, is de schimmel zo min mogelijk tijd te geven om de hals binnen te dringen. Zo kan bijvoorbeeld een lage plantdichtheid oorzaak zijn van dikke halzen en later rooien, waardoor het drogen langer duurt en de sporen veel meer tijd krijgen de ui binnen te dringen.

Bestrijding

Inzet van fungiciden lijkt perspectief te bieden. Die middelen hebben een nevenwerking op koprot. Maar het probleem moet bij de bron worden aangepakt:

  • Zaaizaadontsmetting toepassen
  • Uienafval en stroresten opruimen om de kans op infectie te verkleinen; bedenk dat een ‘kruiwagen vol’ uien ook koprot kan veroorzaken.
  • Niet meer stikstof strooien dan nodig is. Adviezen verschillen. Giften boven 135 kilo per hectare zuivere stikstof kunnen koprot in de hand werken, omdat het de ui kwetsbaarder maakt.
  • Rooien als het loof 50% is afgestorven; zo snel mogelijk inschuren en drogen boven 25 °C. Drogen op 32 °C legt de koprotontwikkeling volledig stil, blijkt uit onderzoek (van onder andere Uireka). 

 

Terug naar boven ⤴


Papiervlekkenziekte

Latijnse naam: Phytophthora porri

 

Omschrijving

Papiervlekkenziekte komt minder vaak voor dan bijvoorbeeld valse meeldauw, maar kan soms wel plotseling de kop opsteken. Vooral bij een slechtere bodemstructuur. Bij aantasting door Phytophthora porri verschijnen op het blad vlekken van diverse afmetingen, wit van kleur en omgeven door een groene doorschijnende waterige zone.

 

Papiervlekkenziekte

Vlekken halverwege het blad met een doorschijnende waterige zone.

 

Wanneer aan de orde

De sporen van de schimmel komen op het blad door opspattend water met gronddeeltjes. Het begin van de aantasting wordt dan ook gekenmerkt door vlekken die meestal tot halverwege het blad komen. Later komen vlekken verspreid over het hele blad voor. Aangetaste bladeren sterven meestal geheel of gedeeltelijk af. Een slechte structuur van de grond bevordert het opspatten van water en gronddeeltjes en dus het optreden van de ziekte.

 

Papiervlekkenziekte

 

Bestrijding

Een bestrijding is mogelijk door bespuiting met een fungicide zodra de eerste symptomen zichtbaar zijn. De bestrijding gaat een verdere uitbreiding tegen.

 

Terug naar boven ⤴


Penicillium

Latijnse naam: Penicillium

 

Omschrijving

Penicillium is een niet-parasitaire schimmel, die vooral in de nek van de ui te vinden is.

 

Penicillium

Als de uien droog zijn, is de schimmel inactief.

 

Wanneer aan de orde

De schimmel, ook wel broodschimmel genoemd, komt vooral voor onder vochtige omstandigheden in de bewaring. Als de schimmel actief is, is de kleur donker. Onder droge omstandigheden is de kleur groenachtig. De schimmel wordt vaak in de bewaring aangetroffen als niet goed gedroogd is.

Bestrijding

Rooien zonder beschadiging en goed drogen. Condensatie in de bewaring voorkomen en temperatuur onder 5 °C houden, bij een lage luchtvochtigheid.

 

Terug naar boven ⤴


Pink root

Latijnse naam: Pyrenochaeta terrestris

 

Beschrijving

‘Roze’ wortelrot (pink root) is een grondgebonden ziekte. Kenmerkend is dat alleen verzwakte wortels worden aangetast; deze kleuren roze en schrompelen. De plant probeert telkens weer nieuwe wortels te vormen. Bodemstructuur speelt dus een belangrijke rol. De bol wordt niet aangetast. Een vroege aantasting geeft een behoorlijke opbrengstderving, een late aantasting heeft weinig invloed op de opbrengst. Deze schimmel komt de laatste jaren steeds vaker voor.

 

Pink root

Over de naam bestaan internationaal meningsverschillen. Deze schimmel wordt ook wel Phoma terrestris genoemd.

 

Over de naam bestaan internationaal meningsverschillen. Deze schimmel wordt ook wel Phoma terrestris genoemd. De schimmel wordt wel eens verward met pythium. Bij pythium is echter geen sprake van verschrompeling van de wortels.

 

De schimmel wordt wel eens verward met Pythium. Bij Pythium is echter geen sprake van verschrompeling van de wortels.

 

Wanneer aan de orde

Deze schimmel is bodemgebonden en gedijt goed bij temperaturen tussen 24 en 28 °C.

Bestrijding

Een ruime vruchtwisseling of rassen met tolerantie bieden soelaas. Een goede bodemstructuur is essentieel.

 

Terug naar boven ⤴


Purpervlekkenziekte

Latijnse naam: Alternaria porri

 

Omschrijving

Op het gewas komen eerst witachtige vlekken voor die later via bruingeel naar paars verkleuren. De schimmel dringt in eerste instantie via wondjes het blad binnen, maar kan ook via de huidmondjes binnendringen. Bij een bladnatperiode van meer dan 11 uur kan de schimmel zich sterk uitbreiden. Purpervlekkenziekte komt in Nederland niet veel voor. De schimmel kan via zaad worden overgebracht, evenals via plantenresten en afvaluien.

 

Purpervlekkenziekte

 

Wanneer aan de orde

De schimmel heeft temperaturen tussen 21 en 30°C en vochtige omstandigheden nodig.

Bestrijdingswijze

Een bespuiting met Mancozeb is afdoende. Een ruime rotatie en goede afwatering van het perceel helpen voor de langere termijn. 

 

Terug naar boven ⤴


Stemphylium

Latijnse naam: Stemphylium botryosum Wallr. of Pleospora herbarum

 

Omschrijving

Stemphylium wordt gekenmerkt door scherp begrensde, min of meer ovale, vlekken, die zowel naar beneden als naar boven kunnen uitlopen. De kleur verandert van geelachtig naar bruin. Zwakke planten zijn gevoeliger voor de schimmel. Hij manifesteert zich vooral op plekken waar de ui minder goed groeit. De aantasting begint vaak boven in de plant. In een verder gevorderd stadium kunnen in een vlek concentrische ringen ontstaan.

 

 

Wanneer aan de orde

De schimmel infecteert de ui onder koele omstandigheden met langdurige regenval (meer dan 48 uur). Ook langdurige zware mist is gunstig voor de schimmel.

 

Stemphylium

De aantasting begint vaak bovenin de plant.

 

Bestrijding

Met de inzet van goede fungiciden is stemphylium goed te bestrijden.

 

Terug naar boven ⤴


Valse meeldauw

Latijnse naam: Perenospora destructor

 

Omschrijving

De schimmel overwintert voornamelijk in uien. In het voorjaar kunnen vanuit deze primaire infectiebronnen onder meer zaaiuien worden besmet. De eerste symptomen zijn lichtgroene tot geelkleurige ovaalvormige vlekken. Deze vlekken ontstaan vrijwel steeds midden in het blad of meer naar boven. Op deze vlekken kan de schimmel sporuleren en van hieruit gezonde bladeren aantasten. De schimmel kan zich rondom de vlekken in concentrische ringen uitbreiden.

 

Begin van valse meeldauw met mycelium.

 

Valse meeldauw

Valse meeldauw in een iets verder gevorderd stadium. Als je voorzichtig over een vlek wrijft, voelt deze korrelig.

 

De schimmel kan massaal toeslaan, zodat ernstige schade ontstaat. Bovendien wordt de bewaarbaarheid verminderd en kan de ui een afwijkende vorm krijgen als het loof door de aantasting al voor het strijken afsterft.

 

Valse meeldauw

Perenospora destructor doet zijn naam alle eer aan.

 

Wanneer aan de orde

De groei en verspreiding worden in sterke mate bepaald door klimatologische omstandigheden in het gewas. Sporulatie kan worden verwacht als:

  • De relatieve luchtvochtigheid gedurende minimaal de laatste 4 uur voor zonsopkomst boven 90% ligt.
  • De temperatuur de voorafgaande dag gemiddeld beneden 23°C is gebleven.
  • De voorafgaande nacht geen neerslag is gevallen, uitgezonderd een lichte bui van maximaal 2 millimeter vóór 01.00 uur.

De schimmel kan niet sporuleren op een blad dat is bedekt met een waterfilm, maar wanneer vrij water in druppels op het blad ligt, verhindert dit de sporulatie niet. Een droge nacht verhindert dus ook de sporulatie.

Ongeveer 1 à 2 uur na zonsopkomst worden bij langzaam dalende luchtvochtigheid de sporen massaal verspreid. De sporen hebben een korte levensduur en kunnen alleen kiemen in aanwezigheid van vrij water op het blad gedurende minimaal 4 tot 6 uur. Vindt de verspreiding plaats op een ochtend waarbij de bladeren snel opdrogen en pas laat in de avond weer nat worden, dan zal verspreiding van de ziekte uitblijven. De incubatietijd (de tijd tussen infectie en het zichtbaar worden van de symptomen) is 10 tot 21 dagen. Bij hogere temperaturen wordt de schimmel trager.

Net als bij bladvlekken kan ook bij deze ziekte gebruik worden gemaakt van een systeem van geleide bestrijding als ondersteuning van een beslissing.

Resumé:

  • Dag en nacht regen: geen aantasting.
  • Dag en nacht droog: geen aantasting.
  • Vroeg in de ochtend een hoge relatieve luchtvochtigheid, die langzaam daalt: ’s middags spuiten.

Bestrijding

Zodra de omschreven omstandigheden zich voordoen, moet preventief worden bespoten. De bespuiting moet afhankelijk van de omstandigheden om de 7 tot 14 dagen worden herhaald. Een beslissing ondersteunend systeem (BOS) kan helpen om het juiste toepassingsmoment van gewasbescherming te bepalen.

 

Terug naar boven ⤴


Witrot

Latijnse naam: Sclerotium cepivorum Berk

 

Omschrijving

Witrot is een grondgebonden ziekte. Op met witrot besmette percelen worden eerst de wortels aangetast en vervolgens de bolbasis. Via wortelcontact worden andere planten aangetast. Als een plant in een jong stadium wordt aangetast, kan deze wegvallen. In een latere fase leidt de aantasting tot rotting van de bol.

 

Koprot

 

Kenmerkend is het witte, dichte schimmelpluis aan de bolstoel met daarin grote aantallen nieuwe sclerotiën, ook wel rattenkeutels genoemd. Deze sclerotiën blijven bij de oogst achter op het veld. Met witrot besmette grond is ongeschikt voor de teelt van uien.

Wanneer aan de orde

De sclerotiën, de ruststructuren van de witrotschimmel, kunnen tientallen jaren in de grond kiemkrachtig blijven zonder waardplant. Een ruime vruchtwisseling biedt dan ook geen soelaas.

Bestrijding

De bestrijding van witrot is vooral het voorkomen ervan: geen uien telen op besmette percelen. Besmette percelen kunnen met grondonderzoek worden opgespoord. Voorkom het verslepen van besmette grond. Besmette planten kunnen worden vernietigd om verspreiding tegen te gaan.

 

Zaai en groei
Ziekten
Plagen
Oogst
Bewaring
Afzet
Uien home

Terug naar boven ⤴