Varkenshouderij

Achtergrond 4 reacties

Saneringstraject varkenshouderij is hele puzzel

Voor de Subsidieregeling sanering varkenshouderij komen 407 bedrijven in aanmerking. De modelovereenkomst en de gehanteerde korte termijnen schrikken de potentiële deelnemers wel even af.

Uitvoeringsdienst RVO.nl doet dezer dagen 407 overeenkomsten de deur uit voor deelname aan de Warme sanering varkenshouderij. De varkenshouders die de beschikking tekenen, moeten in korte tijd ineens veel regelen. De saneringsregeling ziet er ‘aan de voorkant’ mooi uit, maar de beschikking wijkt op punten af van de regeling en roept de nodige vragen op. Voor de deelnemers is het daarom enorm belangrijk om een goede onderbouwing te maken van de financiële consequenties van het beëindigen van hun bedrijf en een strakke planning voor het leeg draaien en slopen ervan.

Het slopen van de stallen kan beginnen zodra de NVWA heeft gecontroleerd of is voldaan aan de voorwaarden van de regeling. - Foto: Jan Willem Schouten
Het slopen van de stallen kan beginnen zodra de NVWA heeft gecontroleerd of is voldaan aan de voorwaarden van de regeling. - Foto: Jan Willem Schouten

Tijdlijn saneringsregeling, vanaf ontvangst beschikking

  1. bij deelname binnen 8 weken de getekende overeenkomst retourneren;
  2. binnen 6 weken na ontvangst van de overeenkomst door Rvo.nl wordt een voorschot van 10% betaald;
  3. bij deelname binnen acht maanden na dagtekening overeenkomst:
    - stoppen met varkens en overige intensieve veehouderij;
    - mest afvoeren;
    - varkensrechten laten vervallen;
    - bestemmingsplan laten aanpassen;
    - vergunningen laten intrekken.
  4. aanvraag voorschot van 70% van subsidie, voorzien van diverse bewijsstukken;
  5. als de voorschotaanvraag compleet is, bedrijfscontrole door NVWA;
  6. bij goedkeuring NVWA wordt binnen 6 weken 70% van de subsidie betaald;
  7. binnen 14 maanden na dagtekening overeenkomst, sloop en verwijdering van de stallen;
  8. binnen 13 weken aanvraag vaststelling en controle sloop door NVWA;
  9. bij goedkeuring NVWA wordt het restant van de subsidie uitbetaald, 20%;
  10. bij afkeuring NVWA moeten alle voorschotten terug worden betaald.

Financiële plaatje goed in beeld

Medio juni heeft het gros van de potentiële deelnemers aan de saneringsregeling behoorlijk goed in beeld wat deelname financieel voor hen betekent. De hoofdvraag is of er voldoende geld binnenkomt om de schulden af te lossen, de fiscus zijn deel te geven en of er dan nog geld overblijft om te herinvesteren of voor de oude dag.

Dat plaatje helemaal rond krijgen, lukt lang niet altijd. Veel deelnemers aan deze overheidsregeling zijn afhankelijk van hun provincie of gemeente voor flankerend beleid. De financiële gevolgen van de sanering zijn dan wel vrij nauwkeurig in beeld, maar het is bijvoorbeeld onzeker of de gemeente wil meewerken aan een ruimte voor ruimte-traject of andere vorm van herbestemming, zoals Herman Krol in dit artikel voor ogen heeft.

Gevolgen niet altijd zonneklaar

En zelfs de gevolgen van deelname aan de regeling zijn nog niet altijd zonneklaar voor iedereen. Het blijkt dat in de ene aanvraag de voerkeuken wel meetelt in de vergoeding voor de stal en in de andere aanvraag niet, vertelt Erik van der Hijden, directeur van FarmAdvies. Het maakt blijkbaar uit of de voerkeuken inpandig of uitpandig zit. Zo heeft hij nog meer voorbeelden.

Een ander aandachtspunt is de jaarlijkse waardedaling van het bedrijf, in de periode dat de deelnemers hun beschikking ontvangen en het moment van aanvraag van de sloopvergoeding. Als de sloopvergoeding in 2021 wordt aangevraagd, is de stal € 8 tot € 10 per vierkante meter minder waard dan dit jaar, rekent DLV-Advies voor op zijn website. Dat scheelt zomaar een halve ton voor een gemiddeld vleesvarkensbedrijf. De varkenshouder krijgt dan dus veel minder uitgekeerd dan op zijn beschikking stond.

Doordacht plan

Het is niet zo dat deelname aan de regeling een sprong in het diepe is, maar dat wordt het wel zonder vooraf goed bij het traject stil te staan. Dat geldt met name voor gesloten bedrijven. Alleen al de vraag wanneer wordt gestopt met insemineren is dan erg belangrijk. Nu stoppen betekent dat over 6,5 maand de laatste biggen de opfokstal uitstappen. Dat is dus rond de jaarwisseling. Dat is traditioneel niet de beste periode om biggen te verkopen. Dan moet ook de mestopslag leeg zijn. Mest afvoeren in het najaar en winter is prijstechnisch ook ongunstig.

Herman Krol (59) in Heeswijk-Dinther heeft een vleesvarkensbedrijf en wil meedoen aan de warme sanering. - Foto: Van Assendelft Fotografie
Herman Krol (59) in Heeswijk-Dinther heeft een vleesvarkensbedrijf en wil meedoen aan de warme sanering. - Foto: Van Assendelft Fotografie

‘Ik ben fanatiek varkenshouder geweest’

Bedrijfsinformatie
6.000
vleesvarkensplaatsen
80% bijproducten
100% mestverwerking

Het einde van een periode van meer dan veertig jaar als varkenshouder is in zicht voor Herman Krol. Hij verwacht ieder moment de beschikking te ontvangen van de warme sanering varkenshouderij. De overeenkomst gaat hij naar alle waarschijnlijkheid tekenen. Zijn stallen zijn al grotendeels leeg. Sinds februari legt Krol namelijk geen biggen meer op; die vond hij veel te duur afgelopen winter.

Goede timing
De timing van saneringsregeling is goed voor Krol. Hij is 59 jaar, heeft geen opvolger en wil ook graag meer vrije tijd. Bovendien zou hij een € 0,5 miljoen moeten investeren om te voldoen aan de toekomstige, Brabantse emissienormen. De ammoniakuitstoot zou in 2024 nog 15% omlaag moeten op zijn bedrijf. Een koper heeft hij tot dusver ook niet gevonden voor het bedrijf, dat nog best twintig jaar mee kan. Krol: “De trein van de saneringsregeling komt nu langs. Instappen is voor mij een logische keuze.”

Financieel gezien zegt Krol uit de voeten te kunnen met de regeling. “Ik ben altijd fanatiek varkenshouder geweest. Er is buffer opgebouwd.” Hij is met de gemeente in overleg om tien tiny houses te bouwen op de plek van de stallen. Tiny houses zouden een goed alternatief zijn, betoogt Krol. Eventueel met een klein zonnepark erbij. “Er is een groot woningtekort. Het platteland blijft leefbaar en betaalbaar met genoeg bewoners en de met de bestaande erfbeplanting zijn de huisjes en de zonnepanelen fraai ingebed in de omgeving. Bovendien gaat geen goede landbouwgrond verloren met deze optie. Op de plek van de stallen duurt het jaren voordat de bouwvoor weer enigszins is hersteld.”

‘Zuur dat mooie bedrijven worden gesloopt‘
Emotioneel lukt het Krol wel om afscheid nemen van de varkens. Niettemin vindt hij het zuur dat mooie varkensbedrijven worden gesloopt. Hij voerde tot 80% bijproducten uit de voedingsmiddelenindustrie. De mest levert Krol aan een vergister, waarvan hij samen met collega’s eigenaar is. Deze biogasinstallatie produceert elektriciteit voor 6.500 huishoudens en het digestaat gaat naar akkerbouwgebieden in Noord-Frankrijk, waar behoefte is aan dierlijke mest. Krol: “Meer circulair kun je niet werken. Helaas willen weinig mensen buiten onze sector dat zien.”

De constante negatieve framing van de varkenshouderij is mede de reden dat Krol geen opvolger heeft. Bij hem is zodoende de passie voor het varkens houden ook afgenomen. Dat betreurt hij. Krol woont in de gemeente Bernheze. Daar zijn 21 varkensbedrijven aangemeld voor de sanering, bijna de helft van alle bedrijven die deze gemeente telt.

Ook puin moet afgevoerd zijn

Net zoveel aandacht of zelfs nog meer vraagt ook de termijn na het leeg draaien van het bedrijf en het afvoeren van de mest. Voor deze twee zaken, plus het doorhalen van alle vergunningen en productierechten, is acht maanden tijd, vanaf de dagtekening die op de beschikking staat. Daarna heeft de deelnemer een half jaar de tijd om de stallen te slopen. Na de sloop mag er niets meer aan herinneren dat er ooit een varkensbedrijf stond. Het steenpuin moet dus ook afgevoerd zijn.

Maar slopen kan pas zodra de NVWA ter plekke heeft gecontroleerd of de varkens echt weg zijn en de mestputten leeg, laat de dienst weten. Het is dus eerst wachten op de controleur, die zijn bevindingen aan RVO.nl doorgeeft. Dat vinden varkenshouders best onzeker in het proces, vertelt Van der Hijden.

Stel dat de NVWA-controleur tekortkomingen aantreft. Dan wordt niet alvast 70% van de subsidie betaald, maar is de varkenshouder in het slechtste geval alles kwijt. De NVWA verklaart alleen de afvoer van dieren en mest te controleren, behalve als het aanvullende vragen krijgt van RVO.nl.

De sanering is bedoeld om geuroverlast door de varkenshouderij te verminderen. Bedrijven dicht bij de bebouwde kom komen daarom als eerste in aanmerking. - Foto: Koos Groenewold
De sanering is bedoeld om geuroverlast door de varkenshouderij te verminderen. Bedrijven dicht bij de bebouwde kom komen daarom als eerste in aanmerking. - Foto: Koos Groenewold

Slopen alleen al een uitdaging

Het slopen alleen al wordt sowieso een uitdaging. In minder dan een halfjaar tijd moeten 300 varkensbedrijven tegen de vlakte. Niemand kan precies zeggen of er voldoende sloopbedrijven zijn om de klus te klaren en wat de sloopprijs wordt zodra de vraag sterk toeneemt. Joan Jansen is adviseur bij Flynth adviseurs en accountants. Hij weet uit ervaring dat bij staking van een bedrijf altijd nog onverwachte zaken om de hoek komen kijken, hoe goed de beëindiging ook wordt gepland.

Driekwart doet mee

De Warme sanering varkenshouderij is een starre regeling. De NVWA laat desgevraagd weten dat het instructies opstelt. Het wordt dan misschien mogelijk voordat de controle van de afvoer van de dieren en mest plaatsheeft, alvast de inventaris te verwijderen uit de lege afdelingen. Door de strakke tijdlijnen van de regeling (zie kader) vraagt de uitvoering veel organisatietalent van de aanvragers.

Het is daarentegen niet zo dat deelname een onmogelijk opgave is. Het blijft koffiedik kijken, maar adviseurs verwachten niettemin dat circa driekwart van de varkenshouders die een modelakkoord hebben ontvangen, ook daadwerkelijk aan de regeling meedoet. Er komen 407 varkensbedrijven in aanmerking voor sanering. Deze bedrijven hebben samen 910.645 varkensrechten. Nederland telt 8,7 miljoen varkensrechten, zodat 10,5% maximaal uit de markt verdwijnt na de sanering. Dit percentage zal dus mogelijke rond 7,5 uitkomen.

Blijvers krijgen lucht door sanering

Voor de blijvers biedt de sanering lucht. Deze zullen tijdelijk op een zetel zitten en volop in de belangstelling staan van de periferie. Voor de vleesvarkens zal niet zomaar meer worden betaald. Maar het is waarschijnlijk dat toeslagen boven de biggennoteringen stijgen, betoogt Van der Hijden. Er verdwijnen door de sanering verhoudingsgewijs meer zeugen- dan vleesvarkensplaatsen, vermoedt hij. Dit leidt ertoe dat de biggenexport vermoedelijk 15% krimpt. Jaarlijks exporteert Nederland zo’n 6 miljoen biggen. Ook neemt de druk op de mestmarkt af door de sanering. Van der Hijden becijfert dat opkoop ertoe leidt dat jaarlijks 25.000 vrachten mest minder op de markt komen.

Laatste reacties

  • Johny

    Krijgen ze de zeugen wel verkocht bij het leegdraaien. Zal dringen worden.

  • veldzicht

    Wat een geld verspilling om dergelijke goede bedrijven tegen de vlakte te gooien.
    Alleen het gevolg van jaren lang demoniseren van de veehouderij sector.In het buitenland liggen ze in een deuk, gaat goed daar in Nederland kunnen wij er mooi wat stallen bij zetten.

  • varken23

    Als ik de omzetcijfers van de mengvoerbedrijven mag geloven zijn er al veel varkenshouders gestopt de laatste jaren.

  • boerkebrabant

    bij twijfel, gewoon nie mee doen,

Of registreer je om te kunnen reageren.