Varkenshouderij

Achtergrond

Insleep PRRS via ki blijft een risico

Het lukt ki-bedrijven niet altijd om hun beren PRRS-vrij te houden. De schade voor een zeugenbedrijf dat besmet sperma ontvangt, varieert van nihil tot mega als de zeugenstapel PRRS-naïef is.

Het PRRS-virus (Porcine reproductive and respiratory syndrome) slaagt er bij tijd en wijle in via sperma een varkensbedrijf te bereiken. Vorig jaar zomer ging het enorm mis in Denemarken, bij klanten van ki-bedrijf Hatting, locatie Horsens. Begin dit jaar werd Preferent KI opgeschrikt door een PRRS-besmetting op zijn locatie in Lierop. Een stal met negentig beren is noodgedwongen geruimd, maar wordt inmiddels weer herbevolkt. Uit twee naastgelegen stallen van Preferent KI is tijdelijk geen sperma geleverd, tot duidelijk was dat het virus daar niet zat.

Enkele besmettingen PRRS in Duitsland

Het PRRS-virus weet vaker een ki-station binnen te komen. In Duitsland, veelal in de varkensdichtere gebieden, vonden afgelopen 10 jaar ook enkele besmettingen plaats. In 2011 ging het flink mis bij het toenmalige Duitse ki-station Nord-Ost. Dit station leverde veel sperma aan grote, PRRS-vrije bedrijven in het oosten van Duitsland. Rustend varkensarts Gerrit Bronsvoort werkte in dat deel van Duitsland en kent een getroffen bedrijf dat negen jaar na dato nog steeds met PRRS kampt. Deze varkenshouder loopt al jaren € 2 per big of meer mis omdat de gezondheidsstatus van zijn dieren lager is, betoogt Bronsvoort.

Lees verder onder het kader.

Vlamingen hebben nog weg te gaan

In België loopt een meerjarenplan om PRRS in de varkenshouderij beheersbaar te maken op varkensbedrijven. De fokkerij- en ki-bedrijven vormen een belangrijk onderdeel van het PRRS-programma. Het land telt 24 ki-centra, waarvan 23 in Vlaanderen en een in Wallonië. Het streven is de beren op de ki-stations serologisch negatief te hebben, vertelt varkensarts Tamara Vandersmissen, van Diergezondheidszorg Vlaanderen (DGZ). Dat betekent dat in het bloed van de beren geen antistoffen tegen PRRS zitten en zodoende de kans groot is dat het sperma PRRS-negatief is. DGZ is de Vlaamse evenknie van de Nederlandse GD en coördineert het PRRS-programma in België.
Deelname aan het programma is vrijwillig. Een ki-bedrijf dat deelneemt, volgt een lastenboek en wordt op de uitvoering daarvan gecontroleerd. De auditering is nog niet gestart, maar iets minder dan de helft van de ki-centra voldoet aan de richtlijnen, denkt Vandersmissen. Een aantal ki-centra voldeed namelijk ook al aan het voormalige PRRS-programma.

PRRS op bijna alle Nederlandse bedrijven aanwezig

Een PRRS-besmetting via sperma op een Nederlands bedrijf zal er veel minder inhakken dan op veel Deense en Oost-Duitse bedrijven. De reden is dat PRRS op vrijwel alle Nederlandse varkensbedrijven aanwezig is en dat er tegen het virus wordt gevaccineerd. De dieren hebben daarom ook een behoorlijke mate van afweer, waardoor een infectie minder of soms amper impact heeft. In Denemarken en Duitsland zijn veel PRRS-naïeve zeugenstapels. Als daar het virus binnenkomt, is de schade enorm. Volgens cijfers van de Deense belangenbehartiger Danske Svineproducenter liep de biggensterfte op sommige bedrijven op tot 70%. De schade door de infecties via het sperma bedraagt tot € 600 per zeug per jaar.

Bij voorkeur PRRS-vrij

In Nederland zijn er amper PRRS-negatieve zeugenstapels. Desondanks zijn er genoeg redenen om te pleiten voor PRRS-vrij sperma. Via sperma kan een nieuwe PRRS-stam op een bedrijf komen die extra ziekmakend blijkt. Varkensarts Herman Prüst van farmaceut Hipra daarover: “Je krijgt PRRS-problemen op een bedrijf door opleving van een bestaande stam of introductie van een nieuwe stam, die tevens meer pathogeen is.”

PRRS-vrij sperma is veterinair gezien ook veiliger. Dierenarts Martijn Steenaert van Boehringer Ingelheim schat dat op 20% van de zeugenbedrijven niet of niet correct wordt gevaccineerd. De zogeheten entdeken ontbreekt op deze bedrijven of vertoont gaten. Soms wordt een vaccinatie vergeten of in andere gevallen lopen er onbeschermde gelten rond op een bedrijf. Dat kan bijvoorbeeld als een gelt relatief laat wordt geïnsemineerd en ook nog eens terugkomt.

Levering PRRS-negatief sperma

De grotere, landelijk werkende ki-bedrijven in Nederland waarvan sommige ook veel sperma exporteren, hebben een goede reputatie als het gaat om de levering van PRRS-negatief sperma. Tot begin dit jaar waren alle beren van Preferent KI zeven jaar lang PRRS-negatief. In 2013 heeft Preferent KI alles geregeld voor deze status, vertelt commercieel directeur Kor Mast. Klasse KI-directeur Stefan Derks vertelt dat zij 15 jaar geleden zijn begonnen om hun beren PRRS-vrij te krijgen. In 2009 heeft Klasse KI te maken gehad met PRRS in een stal in Engeland. Sindsdien is het goed gegaan. Varkens KI Nederland tenslotte heeft op diverse plekken in Nederland beren. De locaties van Varkens KI Nederland in Heerde, Heino en Lienden zijn PRRS-negatief, in Helden-Panningen wordt gevaccineerd tegen PRRS. Een klant van Varkens KI Nederland die uitsluitend sperma koopt van een PRRS-vrij station, betaalt een toeslag.

Geen 100% zekerheid

De ki-bedrijven hebben alle een uitgebreid hygiëne- en monitoringsprotocol voor PRRS. Het voorkomen van virus-insleep staat op 1, want een besmetting kost hen tonnen. En vervolgens is het belangrijk het virus zo snel mogelijk op te merken, mocht het onder de beren zitten. Het begint bij de aanvoer. De PRRS-negatieve stations voeren alleen beren aan die afkomstig zijn van een PRRS-negatief fokbedrijf en die PRRS-vrij zijn opgefokt. Het vervoer gebeurt met veterinair veilige vrachtwagens en de beren gaan voor introductie in quarantaine. De aanvoer van dieren is voor een ki-station het grootste risico op PRRS-insleep. Stefan Derks van Klasse KI: “Wij kiezen wel voor luchtfiltering op de stallen. Maar ik geloof niet dat het virus zomaar binnenwaait.”

Lees verder onder de foto.

De insleep van ziekten via sperma, waaronder PRRS, blijft op de achtergrond een risico voor varkensbedrijven om bij stil te staan. - Foto: Herbert Wiggerman
De insleep van ziekten via sperma, waaronder PRRS, blijft op de achtergrond een risico voor varkensbedrijven om bij stil te staan. - Foto: Herbert Wiggerman

Monitoringsprogramma PRRS

Voor het ontdekken van het virus hebben de ki-bedrijven monitoringsprogramma’s, die veel van elkaar weg hebben. Beren worden getest met een bepaalde interval, steekproefsgewijs, op zowel de aanwezigheid van virus als op antistoffen tegen PRRS. Tevens wordt gelet op klinische verschijnselen als een beer springt en wordt op dat moment zijn temperatuur gemeten. De Nederlandse ki-bedrijven achten de kans reëel dat ze een eventuele PRRS-besmetting binnen tien dagen in de smiezen hebben.

Hoe dan ook, de getroffen voorzorgsmaatregelen vormen geen garantie dat een zeugenhouder nooit PRRS-positief kan krijgen. De genoemde ki-bedrijven garanderen ook niet dat het sperma altijd PRRS-negatief is. Het is voor hen een afweging tussen werkbaarheid, kosten en risico’s. Een varkenshouder die de maximale garantie wil dat het sperma PRRS-negatief is, moet elk ejaculaat laten testen op het virus. Dat kost zomaar € 35 per keer.

Deels eigen risico

De Nederlandse ki-organisaties in dit artikel vergoeden geen schade als gevolg van sperma dat besmet is met PRRS. Kort door de bocht beloven ze in hun leveringsvoorwaarden dat ze alles doen wat redelijk en logisch is om PRRS-negatief sperma te leveren. De bedrijven zijn pas verwijtbaar, zodra aantoonbaar is dat ze er een potje van maken. Dat ze rommelen met diergezondheid ligt niet voor de hand; daarvoor is het commercieel belang te groot.

Het is wel belangrijk dat een ki bij een verdenking van PRRS bij zijn beren direct ingrijpt en de klanten informeert. Dan is de schade te beperken of zelfs te voorkomen. Kor Mast van Preferent KI betoogt dat snel en open is gereageerd toen bleek dat er iets loos was. Zo’n 50 klanten van Preferent KI maakten zich zorgen. Met al deze klanten is gesproken. Volgens Mast is nergens gebleken dat er een relatie was tussen de levering van sperma uit de PRRS-positieve stal en diergezondheidsproblemen op de varkensbedrijven.

De Deense varkenshouders verwijten Hatting juist wel doofpot-gedrag. Het Deense ki-bedrijf heeft gebrekkig gemonitord op PRRS en vervolgens onnodig lang gezwegen toen bleek dat hun ki-station in Horsens besmet was. Schikken wil het bedrijf tot dusver niet, zodat een rechtszaak in Denemarken onafwendbaar lijkt.

Lees verder onder de foto.

De ki-bedrijven rusten hun stallen uit met filters om de inkomende lucht te zuiveren van ziektekiemen. Grootste insleeprisico vormen echter de beren. - Foto: Ronald Hissink
De ki-bedrijven rusten hun stallen uit met filters om de inkomende lucht te zuiveren van ziektekiemen. Grootste insleeprisico vormen echter de beren. - Foto: Ronald Hissink

Verbetering diergezondheid

In Nederland groeit het aantal varkenshouders dat streeft naar verbetering van de diergezondheid en een PRRS-stabiele varkensstapel. Juist voor deze bedrijven is PRRS-negatief sperma belangrijk. Hoe gezonder de varkens hoe groter de impact is van besmet sperma, legt Herman Prüst uit.

De aanvoer van dieren en sperma zijn de grootste risicofactoren voor ziekte-insleep. Martijn Steenaert adviseert varkenshouders bij hun ki-bedrijf daarom na te vragen hoe deze borgen dat het sperma PRRS-negatief is. Alleen de toezegging dat dit zo is, vindt hij onvolledig. Hij kan zich voorstellen dat een varkenshouder zijn dierenarts inschakelt om dat te checken bij de ki.

Sperma-export volgend jaar alleen van PRRS-negatieve beren

Voor varkens-ki-bedrijven die binnen de Europese Unie sperma willen verkopen, geldt dat deze vanaf 21 april 2021 PRRS-negatief moeten zijn.
De beren waarvan sperma wordt geëxporteerd dienen vrij te zijn van PRRS. Dat geldt nu al voor ziekten als Aujeszky of klassieke varkenspest.
De maatregel is onderdeel van de nieuwe EU-diergezondheidsverordening (AHR). In de verordening is een lijst met dierziekten opgenomen, waarvoor EU-breed regels opgesteld kunnen worden over preventie, monitoring en bestrijding ervan.
Voor de handel in sperma voor de binnenlandse markt stelt de AHR geen eisen. PRRS komt in Nederland algemeen voor. Daarom wordt bekeken om van de PRRS-eisen af te wijken voor ki-centra die alleen voor de binnenlandse markt produceren, laat het ministerie van LNV weten. Bij het opstellen van en in aanloop naar de implementatie van AHR-regels is voortdurend contact tussen het ministerie en de ki-bedrijven.

Of registreer je om te kunnen reageren.