Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

Het 18+ hok voor vleesvarkens

Varkenshouders spelen in op de wensen van nieuwe concepten, welzijnseisen en kwaliteitsprogramma’s van afnemers. Wat is het ideale hok voor grotere groepen dieren?

De voorwaarden voor het een ster Beter Leven-keurmerk gaat per 2025 naar groepen van 20 dieren of meer. Maar niet alleen de programma’s voor welzijn die bij de afzet van vlees horen bepalen de keuze voor een hoksysteem. De Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV), die fiscale voordelen biedt bij een investering, is vaak leidend bij een aanvraag voor een nieuwe stal, vertelt Sander Hooch Antink, specialist bedrijfsontwikkeling bij ForFarmers FarmConsult. Een van de verplichtingen bij MDV is dat de varkens op 1 vierkante meter liggen, of op 0,9 vierkante meter indien de koppelgrootte meer dan 40 dieren is. Er zijn meerdere mogelijkheden om aan deze voorwaarde te voldoen. Grofweg zijn er drie opties: grotere groepshokken, poortjes in de tussenwanden van ‘traditionele’ hokken en plateaus in de hokken.

Lees verder onder foto

Met plateau's in nieuwe of bestaande afdelingen is relatief eenvoudig meer ruimte per dier te maken. Controle en klimaat is echter wel een uitdaging. - Foto: Ruud Ploeg
Met plateau's in nieuwe of bestaande afdelingen is relatief eenvoudig meer ruimte per dier te maken. Controle en klimaat is echter wel een uitdaging. - Foto: Ruud Ploeg

Geen grote groepen

Vraag naar een investeringsplaatje voor heel grote groepen met meer dan 100 dieren in een afdeling ziet Hooch Antink maar weinig. Het is volgens de specialist maar de vraag of je werknemers aan een dergelijk stalsysteem wilt blootstellen met alle risico’s in een dergelijk systeem. Anita Hoofs, onderzoeker bij Wageningen Livestock Research is ook geen voorstander van grote groepen en geeft aan dat de ‘hype’ van heel grote groepen, met meer dan 100 vleesvarkens in een ruimte met selectie- en weegstations, voorbij is.

De ‘hype’ van heel grote groepen is voorbij

Ook in Duitsland waar heel grote groepen een tijdje in opgang waren, zijn vooral de tegenvallende productieresultaten aanleiding om de varkens in kleinere groepen te houden. Uit onderzoek op het VIC in Sterksel bleek dat de productieresultaten bij groepen van 12 dieren in een hok, 40 gram groei per dag hoger lag ten opzichte van hokken met meer vleesvarkens. Ook de opbrengst per afgeleverd vleesvarken lag hoger bij de hokken van 12 ten opzichte van de hokken met 24, 36 en 72 vleesvarkens, door een hogere groei, een betere voederconversie en een hoger vleespercentage. In het algemeen kun je stellen hoe meer beweging de dieren krijgen, hoe ongunstiger de productieresultaten en is het dus economisch gezien ongunstiger, ondanks de besparingen op inrichtingskosten.

Voordelen en uitdagingen

“De meeste varkenshouders kiezen voor een stalsysteem met poortjes in de tussenwanden van de hokken of voor het plaatsen van plateaus in de afdelingen”, vertelt Hooch Antink. Met plateaus in de hokken kun je meer dieren huisvesten op dezelfde aantal vierkante meters staloppervlak. De bedrijfsadviseur heeft wel een kanttekening bij het werken met plateaus en adviseert varkenshouders eerst goed rond te kijken voor hierin te investeren. Het klimaat en controle onder de plateaus is lastiger dan bij de andere systemen en bij een totaal vloeroppervlak van 0,9 vierkante meter per dier, zoek je wel het randje van welzijn op in de huisvesting, vooral bij zware dieren. Hooch Antink adviseert dan ook om het totale vloeroppervlak per dier op 1 vierkante meter te houden en de grondoppervlakte beneden niet onder de 0,8 vierkante meter per dier te maken.

Lees verder onder afbeelding

Inspiratiehok voor de ideale hokindeling voor 20 vleesvarkens op 1 vierkante meter op basis van functiegebieden: eten, rusten en mesten en exploratie. Bron: Wat wil het Varken?, WUR
Inspiratiehok voor de ideale hokindeling voor 20 vleesvarkens op 1 vierkante meter op basis van functiegebieden: eten, rusten en mesten en exploratie. Bron: Wat wil het Varken?, WUR

Functiegebieden

Een voordeel van grotere groepen vleesvarkens is dat een dier relatief meer bewegingsruimte heeft. Wel zijn over het algemeen de productieresultaten, groei en voerconversie, lager dan in een traditioneel huisvestingssysteem. Bij groepen van meer dan 100 dieren ligt de uitdaging niet alleen bij de productieresultaten, maar ook bij het welzijn van het ondereind van de groep. Daarnaast is het arbeidstechnisch geen pretje om dieren en zeker beren in grote groepen te houden. In het management, wat op elk bedrijf van belang is, moet bij grotere groepen nog sneller gereageerd worden. Bij ziekte en/of staart- en oorbijten is er sneller een kettingreactie omdat er gewoonweg meer dieren aanwezig zijn.

De huidige situatie in de vergunningverlening houdt verandering en innovatie tegen

Bij nieuwbouw van grotere groepen vleesvarkens kan het hok beter afgestemd worden op de behoeftes van het varken ten opzichte van een traditioneel hok. De functiegebieden van rusten, eten-exploreren, mesten en weer rusten, moeten elkaar niet kruisen. In de meeste traditionele afdelingen met ongeveer 12 tot 14 dieren per hok vormt een bolle vloer, het rustgedeelte, een barrière tussen eten en mesten. Omdat varkens graag mesten op een stabiele ondergrond geeft deze opzet meer kans op bevuiling van het liggedeelte. Daarnaast willen varkens graag samen eten. Als er grotere groepen gemaakt worden door alleen maar de hokafdeling weg te halen of een deurtje in de hokafscheiding te plaatsen, is er kans op voorkeursbakken en zijn er uiteindelijk te weinig voerplekken. Ook is het regelen van een goed klimaat in de afdeling een uitdaging als de dieren niet verspreid over de hokken gaan liggen, doordat de warmteproductie zich dan op één plek concentreert, vooral bij zware dieren.

1. Plateaus in de afdeling

+
Ook in bestaande stal te realiseren
Meer dieren te houden op bestaand bouwblok
Goedkoper dan nieuwbouw
-
Klimaat lastig te regelen, met name onder het plateau
Hokoppervlakte minimaal 1 vierkante meter per dier, anders te krap op begane vloer
Controle van dieren lastiger (omdat ze minder goed in een blik te zien zijn)
Reinigen kost extra tijd

2. Poortjes in de hokafscheiding

+
Goedkoopste oplossing om grotere groepen te maken
Toepasbaar in bestaande stallen
Flexibel groepsgrootte aan te passen
Overzicht over dieren vanaf voergang
-
Voorkeur voor voerbak kan tekort aan vreetplek geven
Klimaat lastig in te stellen als dieren niet verspreid liggen
Onrust bij selecteren
Rangordegevechten in groepen tot 50 dieren

3. Grote afdeling >100 dieren

+
Dieren hebben relatief meer bewegingsruimte
Eenvoudiger om een juiste functie indeling van de voer-lig en mestplekken te creëren
Meer rust in groep bij groepen door ontbreken rangordegevechten
Dieren hebben meer vluchtmogelijkheden bij agressieve soortgenoten
Minder stress bij selecteren door automatische selectie
-
Arbeidsomstandigheden, risico’s bij controle
Klimaat lastiger te sturen
Extra ruimte nodig voor zieke dieren en achterblijvers
Selecteren van dieren kan alleen met meerdere personen of met selectiepoorten
40% dichte vloer geeft meer vervuiling

Nieuw- of verbouw

Is er dan een tussenweg voor groepen van 40 tot 50 dieren? Een varken kan tot 50 dieren herkennen en in de natuur leven de varkens ook tot deze aantallen met familie samen. Worden het er meer, dan is er geen hiërarchie meer. “De huidige situatie in de vergunningverlening houdt verandering en innovatie echter tegen”, aldus Hooch Antink. Varkenshouders die een vergunning hebben zoeken eerder naar een oplossing binnen de bestaande stal. Op dit moment durven de meeste varkenshouders het niet aan om de vergunning te wijziging of opnieuw aan te vragen.

“Het ombouwen van een bestaande stal met afdelingen en hokken voor 10 tot 20 varkens naar grotere groepen is niet ideaal”, aldus Hoofs. Bij nieuwbouw kan er meer rekening gehouden worden met een ideale hokindeling voor grotere groepen, maar naast dierwelzijn zijn ook zaken als investeringskosten, productieresultaten, arbeidsomstandigheden en als laatste milieuregels niet onbelangrijk om een goed lopend varkensbedrijf te runnen.

Als je dan besluit om de bestaande stal aan te passen, naar welk systeem dan ook, of meer dieren in een afdeling te gaan houden, is het wel belangrijk om het klimaat in de afdelingen opnieuw af te stemmen op de behoefte van het aantal dieren. “Denk hierbij aan voldoende capaciteit van de ventilatoren, de grootte van de luchtinlaat en de instellingen van de klimaatcomputer”, aldus Hooch Antink. Je moet niet alleen meer kunnen ventileren, maar ook de minimumventilatie is van belang om tocht bij pas opgelegde vleesvarkens te voorkomen.

Lees verder onder foto

Hilde Brink (45) houdt in Wilp (Gld.) sinds drie jaar vleesvarkens in grote groepen en zou niet meer anders willen. - Foto: Ronald Hissink
Hilde Brink (45) houdt in Wilp (Gld.) sinds drie jaar vleesvarkens in grote groepen en zou niet meer anders willen. - Foto: Ronald Hissink

Veel werkplezier met grote groepen

Hilde Brink loopt dagelijks met veel werkplezier tijdens de controleronde tussen de vleesvarkens. Er zijn acht afdelingen met groepen van elk 375 vleesvarkens die ieder over een vierkante meter ruimte beschikken. Het contact met de dieren is intensiever dan in traditionele afdelingen met kleine hokken. Terug naar afdelingen met kleinere hokken wil de varkenshouder zeker niet.

Brink heeft geen schrik om door de grote groep dieren te lopen, al blijft voorzichtigheid wel van belang. Op de telefoon, die ook wel eens vergeten wordt, zit een noodknop die verschillende nummers belt van mensen die in de buurt zijn. Tot nu toe is dat niet nodig geweest.

Bijna drie jaar is de vleesvarkensstal nu in gebruik en er zijn een aantal aanpassingen gedaan. De huidige TN70 x Tempo worden vervangen door TN70 x Talent met als reden dat een nieuwe afnemer, een grossier dit vraagt en meerwaarde ziet in de afzet van varkensvlees met dit stalconcept.

Het is een prettig gezicht om de dieren rustig te zien liggen, rondscharrelen, spelen en sociaal gedrag vertonen. Er zijn in een dergelijke grote groep geen rangorde gevechten en als er ruzie is hebben de dieren voldoende ruimte om te vluchten. “Staart- en oorbijten komt dan ook weinig voor”, aldus Brink.

Geen kleine groepen meer
De hokindeling, met een weeg- en selectie-unit in het midden van de afdeling, voldoet aan de wensen van Brink. Selecteren van dieren is anders niet alleen te doen of geeft te veel onrust. Wel zijn er aanpassingen gedaan aan de hekken in de stal. “We hadden niet voldoende rekening gehouden met het feit dat je er elke dag doorheen moet”.

Het enige minpuntje van de stal is de vloerindeling. De roosters zijn aan de muurkanten geplaatst en de dichte vloeren in het midden. Dit geeft meer vervuiling door het natuurlijke mest- en liggedrag van de dieren. “In eerste instantie wilden we dit zelf omdraaien maar hier hebben we ons teveel laten leiden door de bouwonderneming, met goede bedoelingen.” Door de roosters aan de buitenkant te plaatsen is er een escape ingebouwd om weer terug te kunnen naar kleinere hokken. Tot nu toe is er geen enkele reden om met kleinere groepen te gaan werken.

Ook over het klimaat in de stal, de luchtinlaat is geregeld via inlaatventielen, is Brink goed tevreden. De dieren doen het prima en de slachtresultaten laten weinig tot geen longproblemen zien.

In een afdeling is een zichtstal gebouwd, waar regelmatig bezoekers komen, ook uit de sector zelf. “De meest gehoorde reactie van varkenshouderijstudenten is dat ze het een mooi gezicht vinden, maar weinigen zien het zitten om het zelf zo te bouwen en zo te werken,” besluit Brink.
• 375 vleesvarkens per afdeling
• 820 gram groei per vleesvarken
• 1,5% uitval
• 2,6 voederconversie

Eén reactie

  • mali

    grote groepen veel werkplezier?

    je hebt waarschijnlijk nog nooit met een varken gewerkt.

Of registreer je om te kunnen reageren.