Varkenshouderij

Achtergrond

Varkenscyclus doet zijn werk

De varkenscyclus functioneert nog altijd, ook in deze tijd van grote internationale ontwikkelingen. Erop inspelen als ondernemer is wel lastiger.

De varkenshouderij is met de varkenscyclus naamgever voor het economisch fenomeen waarbij productie en opbrengstprijzen elkaar beïnvloeden en vaak cyclisch bewegen: na een periode van hoge prijzen stijgt de productie waarna de prijs weer inzakt en de productie afneemt en zo verder.

De afgelopen decennia was de varkenscyclus een goede voorspeller voor het toekomstig rendement dat varkenshouders kunnen maken. Het bleek ook een handig hulpmiddel om het beste moment van uitbreiden of juist stoppen te bepalen. Maar inmiddels is er wel wat veranderd. Zo is de varkenshandel internationaler met handelsakkoorden en is veel meer en snelle informatie over vraag en aanbod bekend. Aan de andere kant zijn er juist in deze tijd grote mondiale handelsconflicten met name met Rusland en China. Nog actueler is de uitbraak van Afrikaanse varkenspest in Azië, nu de grote aanjager van de varkensprijs.

De ontwikkelingen in China zijn de komende jaren een belangrijke factor bij de hoogte van de varkensprijs. Als het land de productie opvoert kan een hele andere mondiale marktsituatie ontstaan. - Foto: Henk Riswick
De ontwikkelingen in China zijn de komende jaren een belangrijke factor bij de hoogte van de varkensprijs. Als het land de productie opvoert kan een hele andere mondiale marktsituatie ontstaan. - Foto: Henk Riswick

Cyclus onvoorspelbaarder

Ook al zijn de omstandigheden veranderd; in wezen functioneert de varkenscyclus nog hetzelfde als vroeger, aldus Robert Hoste, econoom varkensproductie bij Wageningen Economic Research. “De varkenscyclus is springlevend. Maar de laatste jaren is het verloop wel wat grilliger en onvoorspelbaarder dan voorheen.” Waar vroeger de toppen zo’n 6 tot 7 jaar van elkaar aflagen, is dat nu amper 4 jaar. Typerend is dat het nu veelal redenen zijn die volledig buiten de invloedssfeer van de sector liggen, met name de Chinese vleeshonger sinds 2016 en de woekerende AVP.

Het verloop van de varkenscyclus is goed zichtbaar in de jaarlijkse voerwinsten en saldo’s. In de grafiek de berekening van Wageningen Economic Research. De jaren 2000 en 2001 zijn bij benadering omdat dat overgangsjaren waren op een ander systeem.

Op grotere schaal

Ondanks dat Nederlandse varkenshouders de gevolgen ondervinden, ligt de basis van de varkenscyclus op een veel grotere schaal. Het aanbod varkens in Nederland kan op week- of maandniveau wel van invloed zijn op de prijs, maar niet structureel. “Ook de stoppers in Nederland zullen nauwelijks effecten hebben op het prijsverloop”, stelt Hoste. De Duitse markt is volgens hem al meer bepalend maar in feite gaat het over de balans in de EU. “De EU is iets meer dan zelfvoorzienend dus een paar procent meer of minder productie heeft direct gevolgen. Maar de grote ontwikkelingen vinden buiten de EU plaats en die hebben zeker ook invloed.”

Structurele uitbreiding

Opschaling van de productie als gevolg van hoge prijzen gebeurt in die delen van de wereld waar letterlijk en figuurlijk ruimte is om uit te breiden. In de EU zitten ook wel gelegenheidsmesters maar structurele uitbreiding vindt vooral plaats in landen in Zuid-Amerika of Azië. Maar ook in die gebieden zit er altijd een grote vertraging tussen. De mondiale vraag en aanbod zijn zodoende nooit in balans omdat opschalen nu eenmaal tijd kost. “Dat begint met de beschikbaarheid van voldoende opfokgelten. Je bent jaren verder voordat het varkensvlees daarvan op de markt komt.”

De saldo’s in de zeugenhouderij volgen in grote lijnen die van bij de vleesvarkens. Uitschieters zijn gemiddeld wel wat groter dan bij de varkens. Er wordt weer een piek verwacht, wat snel is na het goede jaar 2016.

Positief over prijsontwikkeling

Overigens is Hoste positief over de prijsontwikkeling de komende jaren, maar is ervan overtuigd dat de varkenscyclus zijn werk doet en prijzen hard zullen dalen. “De Chinezen komen terug op de markt en zullen hun systemen verbeterd hebben. Hetzelfde zagen we bij Rusland dat in 5 tot 10 jaar tijd zelfvoorzienend is geworden.” Als andere landen inspelen op de hoge prijzen en de productie uitbreiden, gaat de wereldproductie de vraag waarschijnlijk overtreffen.

Daarbij komt dat er een maximum is van hoe hoog de varkensprijs kan stijgen. De varkenscyclus functioneert niet alleen aan de productiekant, maar ook bij afnemers. Bij hoge prijzen vindt vraaguitval plaats en schakelen consumenten over op andere vleessoorten.

Goed voorbereid op een prijsdal

  • Maak structureel een liquiditeitsbegroting, zowel voor de korte termijn (komende 3 maanden) als de lange termijn. Belangrijk is om de actuele kritische opbrengstprijs te kennen en een voorspelling te maken van uitgaven die nog komen.
  • Leg in tijden van hoge prijzen geld opzij of investeer het verstandig in verbeteringen van het resultaat of het verlagen van kosten.
  • Probeer investeringen en aankopen te spreiden of in een periode te plannen van een liquiditeitsoverschot.
  • Werk aan een lage kritieke opbrengstprijs maar reduceer kosten op de juiste plaatsen. Het is bijvoorbeeld verleidelijk om de vervanging van zeugen uit te stellen maar dat kost op termijn technisch en financieel resultaat. Idem geldt voor het terugschakelen in kwaliteit van voeders.
  • Bespreek bedrijfseconomische resultaten met collega’s en adviseurs. Dit maakt u bewuster van de kosten op uw bedrijf en maakt inzichtelijk wat de ruimte is in bepaalde kostenposten.

Anticyclisch investeren

De vraag is of varkenshouders de varkenscyclus nog kunnen gebruiken bij grote ondernemersbeslissingen. Zo wordt vaak geadviseerd om anticyclisch te investeren: in het dal van de varkenscyclus zijn de kosten voor bouwen en varkensrechten lager. Bovendien is het belangrijk om maximaal in productie te zijn op het moment dat prijzen aantrekken. Daarbij de kanttekening dat het altijd lastig is om exact op het goede moment te investeren. Ook kunnen fiscale aspecten meespelen en is de vergunningverlening een moeilijk in te schatten factor.

Het verloop van saldo’s heeft nauwelijks een verband met het aantal binnenlandse slachtingen. De prijs is veel meer afhankelijk van vraag en aanbod in Noordwest-Europa en op Europees niveau, en steeds meer daarbuiten.

Persoonlijke situatie

Voor ondernemers die binnen afzienbare termijn hun bedrijf willen afbouwen kan de varkenscyclus meehelpen om het juiste moment te kiezen: pakken ze de prijspiek nog mee of niet? Dat lijkt gunstig maar een bedrijf in een laagconjunctuur verkopen is lastig en kan ook geld kosten. De situatie is ook bepalend; bedrijven met een (zeer) lage financiering en/of goede resultaten realiseren een grote marge en hebben vele minder last van een prijsdal en kunnen overwegen het dal nog mee te pakken. De persoonlijke situatie of het gebruik kunnen maken van een saneringsregeling, zoals nu het geval is, kunnen ook tot een andere beslissing leiden dan puur op basis van de varkenscyclus.

Risico

Dat de varkenscyclus nog volop functioneert ziet ook Niels Kanters, adviseur varkenshouderij bij financieel adviesbureau Exitus. In die wetenschap zit direct een advies: “De vooruitzichten zijn goed, maar blijf met beide benen op de grond. Er komt ook weer een einde aan hoge prijzen.” Hij geeft varkenshouders die in willen spelen op de cyclus aan dat de toegenomen grilligheid van de markt ook de risico’s vergroot. Dat vraagt gedegen afwegingen.

Na het slechte varkensjaar 2015 daalde de Europese varkensstapel om in 2017 weer toe te groeien. Er spelen echter ook andere factoren een rol. In Duitsland is al langer sprake van een daling terwijl de Spaanse varkensstapel groeit.

Aanleggen buffers

Wat varkenshouders altijd kunnen doen, is het aanleggen van een liquiditeitsbuffer. Dat geeft ondernemers een gezonde remweg in slechtere tijden, eigen regie en beperktere afhankelijkheid van bijvoorbeeld de financier. “Natuurlijk lijkt het bij deze lage rentes niet aantrekkelijk om buffers aan te houden, maar in onze optiek zijn de voordelen groter.” Varkenshouders kunnen tijdens piekperioden ook investeren in het bedrijf waardoor kosten dalen of resultaten verbeteren. “We zien in deze periode van ruime liquiditeit overigens ook meer aandacht voor investeringen buiten de varkenshouderij.”

Mondiaal blijft de productie van varkensvlees in een vrij constante beweging toenemen. Het zijn vooral regionale en tijdelijke onbalansen in vraag en aanbod die invloed hebben op varkensprijs. De laatste jaren is dat vooral in Azië goed te zien.

Aankoop van bestaande locatie

Afhankelijk van de strategie geeft hij de overweging mee om ook te kijken naar de mogelijkheden van de aankoop van een bestaande locatie, en niet per se in een dalperiode. “De prijzen van bedrijven (ondergrond en stallen) zijn vergeleken met de aangetrokken prijzen en vooruitzichten nog niet veel gestegen. De waarde zit steeds korter bij de rentabiliteitswaarde van een bedrijf. Dit biedt kansen.” Het kan met andere woorden nu interessanter zijn om nu een locatie te kopen, in plaats van afwachten tot de cyclus weer in een dal zit en dan investeren in het eigen of een ander bedrijf.

China meest bepalend voor prijspiek

  • Veruit het meest bepalend voor de duur en hoogte van de prijspiek is de situatie rondom AVP in Azië en China in het bijzonder. In China is het aantal varkens al met 30% afgenomen. Dat zorgt voor een fors extra vraag. De Europese export van varkensvlees ligt in het eerste halfjaar bijna 50% hoger dan in 2018.
  • De mate en snelheid waarmee de productie in Azië wordt opgebouwd en geprofessionaliseerd. De productie zal ook in andere varkensregio’s stijgen door hoge prijzen, met name buiten Europa.
  • In de EU blijft Duitsland een belangrijkste motor achter de hoogte van de varkensprijs maar het belang van Spanje neemt toe. Het effect op de Nederlandse prijs is echter minder groot.
  • Een onzekere factor de komende tijd is de brexit en welke afspraken rondom invoer van varkensvlees worden gemaakt.
  • Consumptie van varkensvlees in de EU staat onder druk. Maar dankzij goede export is de impact daarvan op de varkensprijs niet groot.
  • De Nederlandse sanerings- en stoppersregeling heeft een zeer beperkte invloed op de varkensprijs. Wel kan de verhouding biggen en vleesvarkens veranderen waardoor de biggenmarkt afhankelijker wordt van export.

Of registreer je om te kunnen reageren.