Varkenshouderij

Achtergrond

Saneringsregeling vereist maatwerk

De saneringsregeling wordt dit najaar opengesteld. Wanneer kom je in aanmerking, wat levert het op en welke aandachtspunten zijn er?

Het ministerie van LNV stelt € 180 miljoen beschikbaar voor de Subsidieregeling Sanering Varkenshouderijen (Srv). Het ministerie denkt daarmee 600.000 tot 860.000 varkensrechten uit de markt te halen, 300 bedrijven te saneren en de varkensstapel met 7 tot 10% te laten slinken. De Srv wordt dit najaar opengesteld. Aanvankelijk zou dat al halverwege augustus gebeuren, maar het goedkeuringstraject van staatssteun van de Europese Commissie zorgt voor vertraging.

Varkensbedrijf in Noord-Brabant. Varkensbedrijven in 122 gemeenten in de concentratiegebieden Zuid en Oost kunnen zich aanmelden voor de Srv. - Foto: Bert Jansen
Varkensbedrijf in Noord-Brabant. Varkensbedrijven in 122 gemeenten in de concentratiegebieden Zuid en Oost kunnen zich aanmelden voor de Srv. - Foto: Bert Jansen

Voorwaarden Srv

De conceptregeling ligt klaar. Het is afwachten of er in de definitieve regeling nog aanpassingen komen. Varkensbedrijven in 122 gemeenten in de concentratiegebieden Zuid en Oost kunnen zich aanmelden voor de Srv. Potentiële deelnemers mogen niet al deelnemen aan de stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij en moeten voldoen aan de eisen van het Besluit emissiearme huisvesting. Op het moment van de aanvraag moet 80% van de varkensrechten in eigendom zijn. Ook moeten de laatste 5 jaar onafgebroken varkens gehouden zijn.

Geurscore

Aan de hand van een geurscore wordt bepaald of varkensbedrijven voor de Srv in aanmerking komen. Daarbij draait het om de geurbelasting en -hinder op geurgevoelige objecten (lees: burgerwoningen) in een straal van 1.000 meter rond het bedrijf. Bedrijven met een lage geurscore komen niet in aanmerking voor de Srv. “Met een QuickScan kunnen we die geurscore snel in kaart brengen.

Vleesvarkensbedrijven boven drempelwaarde

Vleesvarkensbedrijven komen al snel boven de drempelwaarde uit”, vertelt Albert Albers, Senior Adviseur Ruimtelijke Ordening en Milieu bij De Omgevingsadviseurs. De geurscore wordt niet alleen bepaald door de afstand tussen een varkensbedrijf en een burgerwoning. “Dat is niet zomaar in een tabelletje weer te geven. Meerdere aspecten spelen een rol”, aldus Albers, doelend op de geuremissie, het aantal geurgevoelige objecten en de geurbelasting per object.

Het ministerie van LNV denkt met de regeling 600.000 tot 860.000 varkensrechten uit de markt te halen. - Foto: Wout van Assendelft
Het ministerie van LNV denkt met de regeling 600.000 tot 860.000 varkensrechten uit de markt te halen. - Foto: Wout van Assendelft

Vergoeding en vervangingswaarde

Deelnemers aan de Srv stoppen met het houden van varkens op de betreffende locatie en slopen hun stallen. Zij ontvangen een vergoeding voor de varkensrechten en de vervangingswaarde van de stallen. Voor de varkensrechten wordt een marktconforme prijs uitbetaald. De waarde wordt net voor het openstellen van de regeling bepaald.

Saneringsregeling vereist maatwerk

Vergoeding stallen

De vergoeding voor de stallen is berekend aan de hand van een subsidie van 65% van de gecorrigeerde vervangingswaarde. In tabel is te zien welke waarde wordt toegekend aan stallen van verschillende leeftijden. De totale vergoeding voor stallen en rechten komt neer op € 210 tot € 300 per varkensrecht, afhankelijk van de situatie.

Tijdpad procedure en betaling

Na staatssteungoedkeuring van de Europese Commissie moet de definitieve Subsidieregeling Sanering Varkenshouderijen (Srv) nog dit najaar worden gepubliceerd in de Staatscourant. Varkenshouders krijgen naar verwachting 6 weken de tijd om zich aan te melden. Dat kan dan via rvo.nl. De aanvragen worden eind 2019/begin 2020 beoordeeld. Varkenshouders horen begin 2020 via een beschikking of zij deel kunnen nemen aan de Srv, uiterlijk 13 weken na aanmelden. Als dat het geval is, hebben varkenshouders 8 weken de tijd om akkoord te gaan en het contract terug te sturen. Daarbij hoort een bevestiging van de gemeente over het intrekken van de milieuvergunning.

Van afbouwen tot stoppen
Voor deelnemers aan de regeling staat de zomer van 2020 in het teken van het afbouwen van de varkenstak. Zij ontvangen dan ook de eerste 10% van het totale subsidiebedrag. In de winter van 2020/2021 is het moment van stoppen daar. De dieren gaan de stal uit, de mestkelders moeten leeg en de milieuvergunning wordt ingetrokken. Is aan deze voorwaarden voldaan, dan ontvangen deelnemers in een subsidievoorschot van 70%. In het voorjaar van 2021 worden de stallen gesloopt. Daarna wordt de laatste 20% van het subsidiebedrag uitgekeerd.

Flankerend beleid

Het is in sommige gemeenten mogelijk om de Srv te stapelen met andere regelingen. Provincies en gemeentes werken met verschillende regelingen zoals rood-voor-rood en stalderen. Wat flankerend beleid betreft zijn er grote verschillen waarneembaar tussen provincies en gemeenten. “In Brabant is het lastig om aanvullende geldstromen aan te boren. In veel Overijsselse gemeenten kun je naast de Srv profiteren van de rood-voor-roodregeling”, vertelt Albers. Het is raadzaam de mogelijkheden te onderzoeken. “Flankerend beleid met mogelijkheden tot het stapelen van subsidies kan de regeling extra interessant maken”, zo zegt Joan Jansen, adviseur varkenshouderij bij Flynth.

Gemiste kans

De keuze voor de Srv brengt met zich mee dat je als varkenshouder niet opnieuw mag beginnen op een andere locatie. “Dat is een gemiste kans. Jonge ondernemers moeten de kans kunnen krijgen op een geschikte locatie”, aldus Jan van der Haar, agrarisch ondernemersadviseur bij Countus. Paul Bens, directeur bij adviesdienst DLV, is het daarmee eens. “Het zit ondernemers in de weg en het is een gemiste kans voor de omgeving.”

Geen fiscale voorzieningen in regeling

Gevraagd naar onvolkomenheden in de Srv antwoordt Jansen dat de fiscale voorzieningen en de grondwaarde hem nog niet duidelijk zijn. “Er zijn geen fiscale voorzieningen in de regeling opgenomen. Ook ben ik benieuwd wat het effect van de bestemmingswijziging is op de waarde van de ondergrond.”

‘Srv zit goed in elkaar’

Adviseurs en accountants stellen dat de Srv qua systematiek verder over het algemeen goed in elkaar zit. Zij benadrukken echter dat het een generieke regeling betreft. Iedere bedrijfsspecifieke situatie is anders. Het blijft maatwerk.

Huidige marktsituatie

De huidige marktsituatie speelt een rol. “Het gaat natuurlijk om een strategische keuze. Maar de prijzen zijn goed. Dat beïnvloedt de emotie en dat kan effect hebben op de uiteindelijke beslissing”, aldus Bens.

Varkenshouders die nog twijfelen aan de Srv doen er verstandig aan zich al wel vast in te schrijven, ook al weet je nog niet definitief welke kant je op wilt

Frank Steenbreker, senior bedrijfsadviseur bij ABAB

Vast inschrijven

Varkenshouders die nog twijfelen aan de Srv doen er verstandig aan zich al wel vast in te schrijven, ook al weet je nog niet definitief welke kant je op wilt. Dat zegt Frank Steenbreker, senior bedrijfsadviseur bij ABAB. “De komende periode kan dan benut worden om de financiële en fiscale gevolgen in beeld te brengen en na te denken over een andere invulling van de toekomst.”

PAS leidt tot onzekerheid

Door de stikstofproblematiek na het vervallen van de PAS komt de Srv mogelijk in een ander daglicht te staan. Het is niet duidelijk welke gevolgen de stikstofproblematiek heeft op het uiteindelijke budget en het flankerend beleid “Het zorgt voor onzekerheid. Varkenshouders vragen zich af of wel of niet deelnemen nu verstandig is”, aldus Bens. Hij pleit voor voldoende tijd tussen het ontvangen van de conceptbeschikking tot deelname en het moment dat daar over beslist moet worden.

Robert Kamphuis (40) werkt bij Spoar (onderdeel Countus-groep). Hij is ondernemerscoach. - Foto: Peter Timmer
Robert Kamphuis (40) werkt bij Spoar (onderdeel Countus-groep). Hij is ondernemerscoach. - Foto: Peter Timmer

Ondernemerscoach Kamphuis: “Varkenshouders hebben altijd een keuze”

Het is afwachten hoeveel varkenshouders zich inschrijven en uiteindelijk ook aanmelden voor de Srv. Adviseurs en accountants wijzen op het niet te onderschatten menselijke aspect achter de ondernemersbeslissing. De keuze om je bedrijf af te bouwen is ingrijpend. Het menselijke verhaal erachter wordt vaak onderbelicht. Dat stelt Robert Kamphuis, ondernemerscoach bij Spoar. “Ondernemers worstelen met de keuze. Aan de uiteindelijke beslissing gaat een heel proces vooraf.” Tijdens een informatieavond van Countus over de saneringsregeling vertelde hij daarover.

Hoe reageerden varkenshouders op uw presentatie?
“Het valt niet mee om afscheid te nemen van het boer zijn. Het is een way of life. Het hoort bij je identiteit en is nauw verweven met je privéleven. Het werd stil in de zaal toen ik daarover vertelde. Ik zag meerdere ondernemers knikken. Het is een herkenbaar verhaal.” 

Wat adviseert u varkenshouders die overwegen te stoppen?
“Ik houd me verre van adviezen. Het is voor iedereen anders. Algemene adviezen passen niet. Ik hou mensen een spiegel voor. Zo ontdekken ze wat ze nodig hebben en waar hun wensen liggen. Je kunt pas aan de slag met je toekomst op het moment dat er zaken op tafel liggen. Ik vind het wel belangrijk om te benadrukken dat je altijd een keuze hebt. Hoe lastig het soms ook is. Je hoeft het bedrijf niet over te nemen en voort te zetten. Je hoeft niet te presteren voor de buitenwereld. Maak je gedachten en gevoelens bespreekbaar.”

Dat is niet makkelijk.
“Het is vaak moeilijk om gevoelens, emoties en drijfveren op tafel te krijgen. Maar ga het gesprek aan en krop zaken niet op. Praten helpt echt om een bewuste keuze te maken. Wees eerlijk naar jezelf en naar anderen. Ik merk dat steeds meer agrarische ondernemers bereid zijn hulp te zoeken. Maar niet iedereen heeft begeleiding nodig.”

Hoe ga je verder als je bent gestopt? 
“Ondernemers vragen zich vaak al in een vroeg stadium af wat ze willen. Dat valt samen met de keuze om te stoppen. Ga na waar je talent ligt en waar je energie van krijgt. Waar word je blij van? Natuurlijk moet er ook een boterham worden verdiend. Betrek mensen uit je omgeving erbij. Zij kennen je goed. Eventueel kun je kiezen voor een beroepskeuzetest.”

Of registreer je om te kunnen reageren.