Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

België herstelt van AVP-uitbraak

België lijkt de uitbraak van Afrikaanse varkenspest (AVP) onder controle te krijgen. Na een half jaar van financiële gevolgen profiteren varkenshouders nu ook van de goede Europese markt.

9 september 2018 werd België opgeschrikt door de uitbraak van Afrikaanse varkenspest (AVP) onder wilde zwijnen in de provincie Luxemburg. Een zeer varkensluw gebied waar, na het instellen van een besmette zonde en daar omheen een bufferzone, 58 bedrijven met in totaal 4.150 varkens werden geruimd. De bedrijven ontvingen daarvoor een vergoeding en mogen nog altijd niet herbevolken omdat het virus nog steeds niet uit het gebied is. In totaal zijn er inmiddels 827 besmette wilde zwijnen aangetroffen. De aanpak van het zoveel mogelijk afsluiten van het betreffende bosgebied en daar bejagen van zwijnen lijkt zijn vruchten af te werpen. Sinds juli neemt het aantal aangetroffen besmette dieren af en de laatste weken zijn er geen meldingen meer geweest. Voorzichtig optimistisch wordt gedacht dat het wel eens afgelopen kan zijn met nieuwe besmettingen.

Onderzoek oorzaak loopt nog

De grote vraag is nog altijd hoe AVP het land binnen is gekomen. Vanaf het eerste begin gingen de wildste verhalen rond over de illegale import van wilde zwijnen uit Oost-Europa die in het gebied los werden gelaten. Een route die vrij onwaarschijnlijk lijkt, omdat een besmet zwijn precies in de incubatietijd vervoerd moet worden, de kans daarop is heel klein. De arrestatie van vier jagers en jachtopzichters in februari maakt deze route ineens wél mogelijk. Het viertal is uiteindelijk vrijgelaten; hun aandeel is niet aangetoond maar het onderzoek loopt nog steeds. De Waalse en federale overheden zwijgen hierover in alle talen. De twee routes die niet bewezen zijn maar als meest plausibel worden aangemerkt, zijn het weggooien van etensresten door truckers die door het gebied reden en de militairen van een nabijgelegen basis die in 2018 op oefening waren in Estland en Letland en via hun voertuigen het virus versleept hebben.

Lees verder onder de grafiek.

Direct na de AVP-uitbraak zakten de prijzen. Vier maanden nadat de Duitse en Nederlandse prijzen boven niveau 2017 kwamen, volgde België in augustus.

Grote financiële gevolgen

De klap van de uitbraak kwam vooral in Vlaanderen. België telt 6,2 miljoen varkens, waarvan er maar 376.000 in Wallonië, staan. De opbrengstprijzen daalden in een paar weken tijd met zo’n 20 cent per kilo en belandden eind september vorig jaar op het dieptepunt van € 1,09. Tot begin februari dit jaar blijft het prijsniveau ver onder niveau. Het aantal varkenshouders dat moeite heeft om rekeningen te betalen nam toe, ook werd er vaker voer op krediet gekocht. Afgelopen najaar trok de sector bij de overheid aan de noodbel. Het Departement Landbouw en Visserij stelde in de periode maart-mei via het Vlaams investeringsfonds (VLIF) een waarborgregeling open, waarbij varkenshouders voor maximaal 7 jaar krediet konden krijgen en voor 3 jaar een waarborg ter waarde van maximaal 80% van het subsidiabele kredietbedrag.

Lees verder onder de foto.

De Waalse overheid stelt bosgebieden langzaam weer open, omdat recreatie een klein verslepingsrisico met zich mee brengt. Er wordt nog steeds actief naar dode zwijnen gezocht. - Foto: Twan Wiermans
De Waalse overheid stelt bosgebieden langzaam weer open, omdat recreatie een klein verslepingsrisico met zich mee brengt. Er wordt nog steeds actief naar dode zwijnen gezocht. - Foto: Twan Wiermans

AVP-crisis in Azië

Bij het departement zijn geen aanvragen ingediend; de regeling liep op 31 mei af en is daarom ook niet verlengd. Een half jaar na het openstellen van deze regeling ziet het er voor de Belgische varkenshouders financieel een stuk rooskleuriger uit. Ondanks de handelsbeperkingen profiteert de sector toch van de AVP-crisis in Azië. De varkensprijzen trokken aan en zijn op een dusdanig niveau dat er weer geld verdiend wordt. Een deel van de bedrijven is nog bezig de geslagen financiële put te dichten, maar de meesten bouwen weer aan een buffer. Het prijsniveau heeft zich hersteld tot boven het niveau van 2017. Zij het wel vier maanden later dan de Nederlandse of Duitse prijzen. Zowel boeren als de veehandel maken zich nu wel zorgen dat een aantal toch al grote bedrijven de voorlopig goede vooruitzichten aangrijpen om uit te gaan breiden. Iets wat op de langere termijn, zeker zonder AVP, uitermate onwenselijk is.

Lees verder onder de grafiek.

Van de export naar Azië is hooguit een derde overgebleven. China gaat niet akkoord met een regionalisering in België, waardoor herstel er voorlopig niet in zit.

Flinke klap export derde landen

België exporteerde de afgelopen jaren rond de 700.000 ton varkensvlees per jaar. 95% van de export blijft binnen Europa, met Duitsland en Polen als belangrijkste afnemers. Ondanks de uitbraak van AVP lag het exportniveau van varkensvlees vorig jaar met 710.899 ton toch 3,7% boven dat van 2017. Met andere woorden, zonder AVP was België op een recordexport uitgekomen.

Van de 30.810 ton die in 2018 buiten de EU werd afgezet, ging 18.606 ton naar Azië, waarvan 3.592 ton naar China. In 2017 werd er nog 6.043 ton naar China uitgevoerd. Het meest recente exportoverzicht van het Vlaams centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) laat het destructieve effect van de AVP op de export zien. Zoals aangegeven beleefde België tot en met augustus een topjaar. In september stortte de export buiten de EU in: de hoeveelheid halveerde (grafiek 2). Er is de afgelopen maanden druk onderhandeld met China over regionalisering van België, waardoor export weer mogelijk moet worden. Er zijn meerdere Chinese delegaties geweest, maar het oordeel blijft ’België is voor onze handel één land’. Voorlopig dus geen exportmogelijkheden naar China.

Hersteld van financiële schade

De export van vlees binnen de EU blijft op niveau. De uitbraak legde ook de levende export korte tijd stil. Vorig jaar verkocht België 860.455 vleesvarkens en 119.481 biggen onder de 50 kilo. In juni zijn de transportregels versoepeld en is het weer mogelijk om voor de slacht op meerdere bedrijven te laden en op verzamelplaatsen. De een-op-eenhandel naar slachterijen in Nederland en Duitsland was vorig jaar maar korte tijd geblokkeerd. Belgische varkens bleven welkom. De biggenexport beslaat vooral slachtbiggen naar Duitsland, Nederland, Frankrijk, Spanje en Portugal. Deze lag 9 maanden stil en is sinds de versoepeling van de regels weer mogelijk. Doordat België vleesvarkens kon blijven vervoeren naar omringende landen, is de sector in relatief korte tijd hersteld van de financiële schade.

Alleen Tsjechië heeft AVP onder controle

Tsjechië is in juni ziektevrij verklaard, nadat er een jaar lang geen nieuwe uitbraken zijn geweest.

De aanpak van het afsluiten van het besmette gebied, actief naar dode wilde zwijnen zoeken en intensief bejagen in het omringende gebied, bleek te werken. Daarnaast kwam er een verbod op backyard-varkens en kwamen er strenge hygiëne-eisen voor varkensbedrijven en transporten. Deze aanpak werpt dus zijn vruchten af.

Humane besmettingsroute

In Polen, Bulgarije, Hongarije, Servië, Roemenië, Slowakije, de Baltische staten, Rusland en Oekraïne waart het virus nog volop rond. Na een periode van betrekkelijke rust werd in Polen, Hongarije en Bulgarije afgelopen zomer een aantal grote varkensbedrijven getroffen. De humane besmettingsroute is in Oost-Europa nog altijd de belangrijkste factor. In Rusland werd een groot bedrijf besmet doordat een personeelslid besmet varkenssperma mee naar binnen nam. In Roemenië is bijvoorbeeld nog veel backyard-farming waarbij veelvuldig contact tussen varken en wild zwijn is. In Rusland worden veel backyard-varkens geruimd, maar dit voorkomt nog niet dat het virus zich verder verspreidt. Volgens Rusland is het oostelijke deel van het land herbesmet door wilde zwijnen die vanuit China de grens overstaken.

Lees verder onder de afbeelding.

Oranje is Tsjechië. Daar is AVP onder controle. In het rood de landen met Afrikaanse varkenspest. In België is de laatste weken geen AVP geconstateerd. - Afbeelding: Boerderij
Oranje is Tsjechië. Daar is AVP onder controle. In het rood de landen met Afrikaanse varkenspest. In België is de laatste weken geen AVP geconstateerd. - Afbeelding: Boerderij

Informatiecampagne seizoenswerkers uit Oost-Europa

De mate waarin het virus in Oost-Europa rondwaart, blijft een risicofactor voor de Duitse en Nederlandse varkenshouderij. Hier werken immers Oost-Europese arbeiders op bedrijven die het virus na bezoek aan hun thuisland in bijvoorbeeld meegebrachte levensmiddelen de stal in kunnen nemen. Reden voor de ZLTO om eind augustus een informatiecampagne op te starten voor seizoenswerkers uit Oost-Europa, om te voorkomen dat zij levensmiddelen uit eigen land meenemen en eventueel besmette levensmiddelen zo weggooien.

Om insleep via migrerende zwijnen uit Duitsland te voorkomen, bouwt Denemarken momenteel aan een 70 kilometer lang grenshek om zwijnen en virus buiten de deur te houden. Helemaal waterdicht is dit hek niet. Zwijnen blijken uitmuntende zwemmers te zijn en de grens is doorzeefd met kleine watergangen die niet afgesloten kunnen worden.

Eén reactie

  • abs

    Er zijn inderdaad betere tijden maar als Vlamingen kunnen we niet ten volle genieten van de problemen in China door het export verbod. We noteren een prijsverschil met Nederland en Duitsland van 7 à 8 ct per kilogram.

Of registreer je om te kunnen reageren.